Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Immanuel Kanten filosofia eta Ilustrazioa

Immanuel Kanten filosofia Ilustrazioaren testuinguruan kokatzen da, non arrazoia funtsezko elementua bihurtzen den. Kant René Descartesen arrazionalismoaren eta David Humeren enpirismoaren eraginpean egon zen, baina bi korronte horiek gainditzen saiatzen da, filosofia kritikoa garatuz. Izan ere, berak dioenez, Humek 'lo dogmatikotik esnatu' zuen, eta horrek ezagutzaren arazoa berriro planteatzera eraman zuen.

Ezagutzaren mugak: Hiru galdera nagusiak

Kanten helburua hiru galdera nagusiri erantzutea da:

• Zer jakin dezaket?
• Zer egin behar dut?
• Zer itxaron dezaket?

Galdera horiek guztiak, azken batean, galdera handiago batean biltzen dira: zer da gizakia? Hala ere, bere epistemologian galdera nagusia 'zer jakin...

1. Ilustrazioa eta genero-kontraesanak

Immanuel Kant-ek Ilustrazioa gizakiak bere kabuz pentsatzeko ausardia izatea dela dio, “Sapere aude” ideiarekin. Hau da, pertsonak ez luke besteek esaten dutena itsu-itsuan jarraitu behar, baizik eta bere arrazoia erabili behar du modu autonomoan. Bere ustez, gizaki guztiak gai dira horretarako, baina askotan ez dute pausoa ematen erosotasunagatik edo beldurragatik.

Hala ere, teoria hori ez zen praktikan guztientzat berdin aplikatu. Ilustrazioaren garaian emakumeak baztertuta geratu ziren, eta pentsalari askok uste zuten haien lekua etxean zegoela, hezkuntzan eta politikan parte hartu gabe. Horregatik, Mary Wollstonecraft edo Olympe de Gouges bezalakoek emakumeen eskubideak defendatu zituzten, batez...

1. UTOPIAREN KONTZEPTUA: “Inon ere ez”, “Existitzen ez den lekua edo espazioa”. Tomas Moro / Eguneroko hizkuntzan “nahi den baina existitzen ez den zerbait” / Utopia soziala: existitzen den gizartearen aukera bezala agertzen den gizarte-eredi ideala da

2.UTOPIAK GIZARTEAN DUEN FUNTZIOA: Gizarte-eraldaketaren motorra izateko funtzioa du / Bi urrats: kritikoa eta eraikitzailea

3.UTOPIA SOZIALEN EREDU HISTORIKO BATZUK:

Platonen Errepublika: Errepublika da lehen eredu utopikoa. Liburu horretan gizarte ideal baten egitura nolakoa den adierazten du. Hiri edo estatu idealak, arimak bezala, hiru zati ditu. Horietariko bakoitza klase sozial bat da: langileena, zaindariena eta buruzagiena / Justizia edo zuzentasuna klaseen arteko oreka edo harmonia....

Eztabaida metafisiko modernoa

Metafisika modernoaren abiapuntua galdera nagusi bat da: zer da errealitatea eta zein da haren azken egitura? Galdera hori substantziaren arazoaren bidez azaltzen da, hau da, berez existitzen dena eta gainerako guztiaren oinarria dena. Erdi Aroan gai hau teologiarekin lotuta zegoen, baina Modernitatean, zientzia modernoaren garapenarekin eta arrazionalismoaren hedapenarekin batera, filosofoek errealitatea modu arrazional eta sistematikoan azaldu nahi izan zuten.

Substantziaren inguruko ikuspegiak

• René Descartes: Dualismoa proposatu zuen (res cogitans eta res extensa).
• Baruch Spinoza: Monismoa defendatu zuen; substantzia bakarra dago, Jainkoa edo Natura.
• Gottfried Wilhelm Leibniz: Pluralismo metafisikoa; errealitatea

Modernitatean aldatu egiten da errealitatea, izatea eta ezagutza aztertzeko modua. Erdi Aroko metafisikak izakia errealitate objektibo gisa aztertzen bazuen, Aro Modernoan interesa kontzientziara, subjektura eta ezagutzara pasatzen da. Gizakia bihurtzen da abiapuntu, antropozentrismoaren eta arrazoiaren autonomiaren ondorioz. Testuinguru horretan, arazo metafisiko nagusiak hiru izango dira: Jainkoa, Arima eta Mundua, eta kontzeptu giltzarria substantziarena da.

Descartesen Dualismo Ontologikoa

Eztabaida metafisiko modernoa Descartesek utzitako dualismo ontologikotik sortzen da. Descartesentzat errealitatea hiru substantziatan banatzen da:

• Res infinita: Jainkoa.
• Res cogitans: Nia edo arima.
• Res extensa: Gorputzak edo materia.

Substantzia da bere kabuz...

I. eta IV. mendeen artean, kristautasuna debekatua eta jazarria izatetik Erromatar Inperioaren erlijio ofiziala izatera igaro zen. Hasieran, kristautasunaren eta filosofiaren artean istilu handiak egon ziren, aurkakoak zirela ematen baitzuen.

Filosofia eta Kristautasuna: Ikuspegi Kontrajarriak

Ikuspegi filosofikoaren arabera, pentsamenduaren oinarria arrazoimena zen, materia betierekoa, denboraren ikuspegi ziklikoa eta, eskola desberdinak egon arren, haien artean eztabaidatzen zuten maila berekoak sentitzen zirelako. Aldiz, ikuspegi kristauaren arabera:

• Oinarria fedea izan behar zen.
• Errealitatea ezerezetik (ex nihilo) sortua zen.
• Denboraren ikuspegia lineala zen.
• Fedezko dogmen aurretik ez zegoen eztabaidatzerik.

Sinkretismoa eta Lehen Sintesi Filosofikoa

Aurrekoa...

Fedea eta arrazoia

FEDEA ETA ARRAZOIA Agustin Hiponakoarentzat Jainkoa ezagutzeko fedea eta arrazoimenaren elkarlana beharrezkoa da. Bere esaldi ospetsuarekin esaten duen bezala, «sinesten dut ulertzeko, ulertzen dut sinesteko». Jainkoa ezagutzeko bideak hiru pauso ditu:

1. Lehenik, arrazoia bere mugak konturatzen da eta fedearen beharra onartzen du, arrazoia bakarrik ez delako nahikoa.
2. Bigarrenik, fedeak arrazoiari edukiak argitzen dizkio; hau da, fedea badugu, edukiak argituko ditu.
3. Azkenik, fedeak argitutakoa arrazoimenak ulertuko eta azalduko du.

Bide hau egiteko Jainkoaren argiztapena behar da ezagutza osoa lortzeko, eta barneko bide bat da, gure baitan Jainkoa aurkitzea suposatzen duena. Ezagutza bi modutan bana daiteke:

• Sentikorra: zentzumen

René Descartes

• Lehen filosofo modernoa izan zen.
• Arrazionalismo modernoa sortu zuen (arrazoiaren buruaskitasuna ezagutza-iturri gisa. Arrazoiak bere gainetik ezagutza lortzeko ez du beste irizpiderik onartzen: ez tradiziorik, ez federik, ezta autoritaterik ere).
• 1596an jaio zen Frantzian.
• Ikasketak utzi ondoren, "Munduko liburu handia" irakurtzeari ekin zion eta Europan zehar bidaiak egin zituen.
• 1629an Holandan hartu zuen bizilekua, bere gogoetak egiteko bake bila, eta bertan bizi izan zen hurrengo hogei urteetan.
• 1649ko urrian, Suediako Kristina erreginak deituta, Estokolmoko gortera joango zen. Bertan, 1650ean, birikeriak jota hil zen.
• Idazlan nagusiak: "Adimena zuzentzeko arauak", "Munduari buruzko tratatua", "Metodoaren diskurtsoa"...

Descartesen

Hannah Arendten Filosofia Politikoa: Judizioa eta Ekintza

Judizioa: Ongia eta Gaizkia Bereizteko Ahalmena

Hannah Arendten filosofia politikoari buruzko hitzaldietan azpimarratzen da judizioaren ahalmena dela ongia eta gaizkia, bidezkoa eta bidegabea bereizteko gaitasuna, eta hori dela ahalmen politiko nagusia. Judizioa burutzeko, pertsona bakoitzak bere buruarekin izan behar du barne-elkarrizketa bat. Hausnarketa hau funtsezkoa da; bestela, totalitarismoaren eskuetara bideratuko ginateke.

Legeak printzipio etikoetan oinarritzen dira, baina totalitarismoan moraltasunaren eta legezkotasunaren arteko lotura erabat hautsi zen. Legeak jarraitzea ez zen morala izatea. Horregatik, ditugun lege horiei buruz hausnartzea erabat garrantzitsua da. Hala ere,...

Zer da Emakume Izatea? Simone de Beauvoirren Ikuspegia

Simone de Beauvoirrek Bigarren sexua liburuan adierazten du gizakiaren oinarria askatasuna dela, hau da, pertsonek zer nahi duten zehazteko daukaten gaitasuna.

Existentzialismoa eta Emakumearen Patua

Filosofia existentzialistaren arabera, existentziaren aurretik ez dago ezer. Ez dago ezer erabakitzen duenik pertsona bat bere etorkizunean zer izango den; hori existentzian zehazten da. Baina emakumeari, aldiz, aldez aurretik ezarri egiten zaio bere destinoa.

Beauvoirrek baztertzen du emakumeen destinoa biologiaren, sexualitatearen edo ekonomiaren ikuspuntutik definitzea. Beauvoirren ustez, inportanteena ez da emakumea edo gizona zer diren, baizik eta nola egiten diren.

Emakumea "Bestea" bihurtzen