Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Garuna ezinbestekoa da giza psikismoaren funtzionamendua azaltzeko. Bada garuna baino goragoko bat: gogoa.

• Giza garuna oso ordenagailu ahaltsu baten moduan ikusten dute.
• Gogoa geneetako informazioan jada badagoen adierazpen bat da.

Garuna eta gogoari buruzko teoriak

Giza psikismoa garunaren ondorio hutsa baino ez dela dioten teoriak:

Materialismoa

• Teoria monista materialista: Demokrito, Epikuro, Boyle, Gassendi eta La Mettrie.
• Materialismo fisikalista: Jarduera mentalak prozesu fisiko-kimiko edo neurofisiologiko hutsak dira.
• Materialismo emergentista: Alderdi mentala ez da soilik fisikoa, baina eboluzioan zehar alderdi fisiko hartatik agertu zen. Substantzia bakar bat dago: materia, hainbat propietate dituena (3 alderdi: fisiko-kimikoa, biologikoa

Garuna eta Gogoa

Esan beharrik ez dago garuna ezinbestekoa dela giza psikismoaren funtzionamendua azaltzeko. Ikerketa berriek eta ohiko sinesmenek hainbat galdera sortzen dizkigute:

• Adimen artifizialaren arloan aurrerapen itzelak egin dira, eta ikertzaile horietakoek oso ordenagailu ahaltsu baten pareko ikusten dute giza garuna. Halako bat sortzea dute amets.
• Ingeniaritza genetikoa enbrioi-zeluletako informazioa aldatzeko bideak ikertzen ari da. Horrek pertsona baten ezaugarriak jaio baino lehen aldatzeko aukera emango luke. Gogoa deritzogun hori ez ote da garunaren adierazpen bat besterik, geneetako informazioan jada badagoenaren adierazpen bat?
• Bai erlijio-sinesmenek, bai agnostikoek, bai ateoek oraindik ere zalantza pizten dute gure baitan:

Testuinguru Kulturala

Agustinen Aroko Heresiak

Agustin hainbat heresia elkarren aurka ari ziren aroan bizi izan zen:

• Arianismoa: Jainkoa eta Semea ez dira berdinak.
• Donatismoa: Pekatu batzuk barkaezinak dira.
• Pelagianismoa: Pekatua ez da transmititzen, eta salbatzeko ez dugu Jainkoa behar.

Hirurak ez datoz bat kristautasunarekin; horregatik, heresiak direla esaten da.

Agustinen Bilakaera Filosofikoa

Gaztaroan, Manikeismoa (ongiaren eta gaiztotasunaren printzipioaz mintzo den heresia) eta Platonen akademiaren ondorengoak, akademikoak, ezagutu zituen. Akademikoek eszeptizismoa zerabilten, Platonengandik urrunduta; jarrera hori Agustinek baztertu zuen.

Epikureismoa ere baztertu zuen, baina Estoizismoa onartu zuen, eta Senekarenganako miresmena agertu zuen....

Ortegak, bestalde, kritika zorrotza egiten dio ohiko arrazoimen arrazionalistari. Platon, Aristoteles edo Descartes bezalako pentsalariek oso ezarriak duten ikuspegia guztiz oker gisa ikusten du. Arrazionalismo filosofikoaren arabera, egia guztizkoa eta aldaezina da, eta gizakiaren arrazoimen-guneek soilik izan dezakete hori ezagutzeko gaitasuna—hau da, bizitzarik gabeko arrazoien esentziak. Horrela, arrazionalismoak amildegi handi bat sortzen du gizakiaren bizitza konkretuaren eta arrazoimenak eraikitzen duen eremu abstraktuaren artean. Arrazionalismoa, beraz, bizitzaren eta historiaren aurkakoa dela uste du Ortega-k.

Bizi arrazoia: arrazoimen abstraktuaren alternatiba

Ortegaren iritziz, arrazoimen abstraktuak ezin du antzeman bizitzari dagozkion...

Etikaren funtzioak eta zereginak

Etikak hiru funtzio nagusi lantzen ditu:

• Deskribatzailea: Errealitate morala aztertzea eta ulertzea.
• Arau-emailea: Bizitza ona eta elkarbizitza zuzenerako printzipioak proposatzea.
• Aplikatua: Ezagutza horiek giza harremanen arlo zehatzetara eramatea.

1. Etika deskribatzailea

Gizakiaren izate morala aztertzen du, psikologia, soziologia eta antropologia bezalako zientzien informazioa baliatuz. Mintzaira moralaren azterketa ere barne hartzen du.

2. Etika arau-emailea

Bizitza ona eta zuzen jokatzea zer den teorizatzen du. Bi ikuspegi nagusi ditu:

• Zuzentasunez bizitzea: Elkarbizitzarako arauak eta legeak betetzea (joko zuzena).
• Bikaintasuna bilatzea: Bizitza zoriontsua eta betea proiektatzea.

Historian zehar, funtsatze erlijiosoak,...

Simone de Beauvoir eta Feminismo Garaikidea

Feminismo garaikidea pentsamendu feministaren bilakaera historikoaren emaitza da, eta bereziki XX. mendearen erdialdetik aurrera garatzen da, emakumeen zapalkuntza ulertzeko ikuspegi sakonago eta kritikoagoak proposatuz. Testuinguru horretan, funtsezko figura da Simone de Beauvoir, zeinak feminismo modernoaren oinarriak ezarri zituen bere obra nagusian: Bigarren Sexua (1949).

Existentzialismoa eta Genero Eraikuntza

Beauvoirren pentsamendua existentzialismoaren barruan kokatzen da, eta hortik abiatuta aztertzen du emakumearen egoera. Existentzialismoaren arabera, ez dago gizakiaren esentzia finkorik, eta horregatik defendatzen du bere tesi ospetsua: “Ez da emakume jaiotzen, emakume egin egiten da”....

Gizabanakoaren eta taldearen zoriontasuna

Gizabanakoaren eta taldearen zoriontasuna uztartzea da gogoeta honen muina. Galdera nagusia da ea posible den biak bateratzea, ala beti egongo ote den gatazka bat haien artean.

Utilitarismoa eta autonomia

Batzuek diote taldearen ongizatea lehentasun izan behar duela, gizabanakoaren interesak sakrifikatuz ere. Utilitarismoaren arabera, zoriontasun handiena ahalik eta jende gehienarentzat lortzea da helburua, baina honek gutxiengoen eskubideak zapal ditzake. Beste ikuspegi batetik, zoriontsu izan gaitezke besteei jaramonik egin gabe, baina horrek bakardadea eta gizarte deshumanizatua ekar ditzake.

Kantek dioen bezala, gizakia ez da inoiz bitarteko soilik izan behar, helburu ere bai. Beraz, taldearen zoriontasunak...

Gizabanakoa eta gizartea: zoriontasun bera posible al da?

Gizabanakoaren eta taldearen zoriontasuna askotan eztabaidagai izan da filosofian. Gizartean bizi garenez, gure zoriontasuna besteekin lotuta dago. Baina, posible al da biak batera egotea edo bat bestea baino garrantzitsuagoa da? Gai honetan, ikuspuntu desberdinak daude, eta horiek aztertuko ditugu.

Aristotelesen eudaimonia eta taldearen ongizatea

Alde batetik, Aristotelesek zioen zoriontasuna (eudaimonia) gizartean lortzen dela. Taldea ondo badago, gizabanakoa ere hobeto bizi da. Adibidez, justizia eta elkartasuna daudenean, denek segurtasun handiagoa dute. Horregatik, taldearen ongizatea funtsezkoa da.

John Stuart Mill eta askatasun indibiduala

Beste aldetik, John Stuart Millek askatasun...

1. Gauza materialak eta inmaterialak existitzen al dira? (A4 + A6)

Metafisikaren oinarrizko galdera da hau: zer existitzen da benetan? Gauza materialak (ukitu eta neur ditzakegunak) ala baita inmaterialak ere (ideiak, balioak)? Antzinako Grezian hasi zen eztabaida hau, eta gaur arte iraun du, mundu birtualaren testuinguruan. Aristotelesek ondo laburbildu zuen: "Platonen laguna naiz, baina gehiago egiarena".

Alde batetik, biak existitzen direla esan dezakegu, eta gainera elkarri lotuak daudela. Platonen ustez, Ideien Mundua da benetako errealitatea: gauza materialak ideia perfektuen kopia inperfektuak baino ez dira. Ideiarik gabe ezingo genuke ezer ezagutu edo komunikatu, ideiak baitira gauzen esentzia unibertsala. Zuhaitz bat ikusten dudanean,...

1. Ilustrazioa: Arrazoiaren Garaia

Ilustrazioa XVIII. mendeko Europan garatutako mugimendu intelektuala izan zen, Aro Modernoaren gailurtzat hartua. Bere helburua gizakia aurreiritzi, sineskeria eta dogmetatik askatzea zen. Ilustratuen ustez, gizakia arrazoia erabiliz adin nagusiko bihurtu behar zen. Filosofo nagusien artean Voltaire, John Locke, Rousseau, Diderot eta Kant nabarmendu ziren.

Ezaugarri nagusiak:

• Arrazoiaren nagusitasuna: Zientzia Iraultzaren ondorioz sortutako eredu berria.
• Aurrerapena eta baikortasuna: Politikan, zientzian eta gizartean.
• Absolutismoaren aurkako jarrera: Eskubide naturalen aldarrikapena.
• Emakumeen eskubideak: Mary Wollstonecraft eta Olympe de Gouges bezalako pentsalarien ekarpenak.

Kanten arabera, Ilustrazioaren lema...