Antzinako Greziako Filosofia: Atomismoa eta Heraklito

Naturaren ikuspegi mekanizista

Demokritoren natura mekanikoa argi dago atomoen arazoaz diharduenean, eta materialismoa ere argi ageri da mugimendurako eragile formala edo arrazoizkoa ukatzen duenean. Mugimendua atomoari berari dagokion zerizana da, eta zenbait konbinaziok beste zenbaitek baino gehiago iraun dezaketela ere, mundua mugimendu hutsean datza.

Monismo materialista

Hutsa da atomismo berri hau. Materia ez du bizidunen arabera edo biologiaren ideiez baliatuz ulertzen. Alderantziz gertatzen da: bizitza eta espiritua materia mota berezi gisa ulertzen dira. Demokrito, beraz, bere espekulazio hipotetikoei azalpen arrazoidunak bilatzen saiatu zen. Haren atomismoa naturari buruzko espekulazio gorena izatera iritsi zen.

Heraklito eta aldakortasunaren prozesua

Heraklitok, lehen ekaitzat elementu-xederen bat hartu beharrean, aldakortasunaren prozesua azaltzen du. Bere esaldi ospetsua panta rei da: dena mugimenduan dago eta ezerk ez du betiko irauten. Existitzen den eta existitzen ez denaren arteko oposizioa dela dio.

Zentzumenetara datorren aldatze hori ez da faltsua, baina ulertu egin behar da: adimenak bakarrik bil lezake haren funtsezko batasuna. Gauza batzuk beste batzuekin trukatzen uzten duen txanpona da: logosa. Logos da mundua ulerkor bihurtzen duena. Logos grezierazko hitza erabiltzen du eta arrazoia esan nahi du; hizkuntzaren egitura mundua baturik eta egituraturik ulertzeko gure modu bakarra da.

Atomismoaren oinarriak

Atomismoak dioenez, errealitate materiala partikula zatiezinek eta hutsek osatzen dute. Atomoak eta hutsa besterik ez dago. Atomistek mugimenduaren existentzia onartzen dute, atomoen artean hutsa existitzen delako: atomoak hutsean mugituz beren artean elkartzen dira, era desberdinetan.

Atomismoak errealitatearen azalpen materialista ematen du: dena da atomoen eransketa eta haien arteko konbinazioen ondorioa. Atomoen arteko ezberdintasuna kantitatea, forma eta gorputzaren barneko atomoen posizioa dira. Jaiotza eta heriotza atomoen konbinazioen ondorioak dira, baina ez atomoen beraien jaiotzaren eta heriotzaren ondorioak. Bi tradizio atomista daude:

• Fisikoa
• Matematikoa