Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

1. Marxen alienazio ekonomikoa: Oinarria eta ezaugarriak

Marxen ustez, munduko historiari begiratuta, gizakiok beti ekonomikoki alienatuak egon gara: esklaboa, serboa eta, bere garaian, langilea. Honek esan nahi du langileak ez direla bere buruen jabe, ez dira haien izaeraren nagusi. Alienazio mota asko zeuden, baina Marxentzat nagusiena lanarena (ekonomikoa) zen. Egoera ekonomiko kapitalistan (filosofoaren garaia), langilea gauza bihurtu da, izaera eta askatasuna galdu egin du. Kapitalismoaren garaian, kapitalistak gutxi batzuk dira, baina oso aberatsak, eta gainontzeko gizartea, hauen negozioetako langileak izango direnak, kontrolatzen dituzte. Esan genezake ia euren arimen jabe direla. Hauek ez dute beste erremediorik izango eta kapitalisten...

Charles Darwin eta Hautespen Naturalaren Teoria

Charles Darwinek eboluzioaren teoria formulatu zuen, “Espezieen jatorria hautespen naturalaren bidez” liburuan. Kopernikoren ondoren, Darwinek esandakoak jaso zuen gizarteak kolperik handiena: Jainkoak ez gaitu sortu, gizakia aurreko espezieen eboluzioaren emaitza da.

Darwinen teoriak aldaketak ekarri zituen eta hainbat ideiaren aurka zegoen:

• Ez du naturatik kanpo dagoen eta bere buruaz kontziente izatera heldu behar den Jainko bat behar mundua azaltzeko.
• Aristotelesen aldakortasunaren aurka, espezieak banan-banan sortzen direla eta aldaezin eta perfektu direla dioen ideiaren aurka zegoen.

Gizakiaren historia errealista bat proposatu zuen lehenengoa izan zen. Gizakiak eguneroko biziraupenerako...

Berpizkundea eta Zientzia Iraultza: Ezaugarri Orokorrak

Gizartearen Eraldaketa, Antropozentrismoa eta Zientzia Iraultza

Berpizkundea Erdi Aroko pentsamoldearen aurkako kultura mugimendua da. Berpizkundearen ideiak azkar zabaldu ziren inprenta asmatu zelako. Berpizkundeak gizakiaren aldeko aldarria egin zuen. Gizakiari buruzko eztabaida piztu zuten Amerikan topatutako kultura berriek. Berpizkundeak pentsamendu klasiko greziar-erromatarra eta jatorrizko kristautasuna berreskuratu nahi izan zituen.

Zientzia Modernoaren Sorrera

Garai horretan iraultza zientifikoa abiatu zen: zientzia modernoaren sorrera. Koperniko, Kepler eta Galileok hasi zuten, gero Newtonek heldutasunera eraman zuen zientzia. Zientzia berriak geozentrismoa alde batera utzi zuen,...

Berpizkundea eta Zientzia Iraultza

Ezaugarri Orokorrak: Gizartea, Antropozentrismoa eta Zientzia

Errenazimentuak bizikidetza politikoari ikuspegi berri bat eman zion, erlijioa eta zientziarekin batera, eta hori Aro Modernoaren oinarria izan zen. Europako mugimendu kulturala, XV. eta XVI. mendeetan, gertakari eta aldaketa garrantzitsuek markatu zuten.

Erdi Aroan zentzu erlijiosoa galdu egin zen, aldaketa politiko, sozial eta ekonomiko handiak sortuz. Feudalismotik hasierako kapitalismorainoko sistemak agertu ziren, boterea diruaren menpe zegoelako. Eliza Katolikoaren haustura gertatu zen, Luteroren Erreformaren ondorioz. Horrek Elizaren Kontrarreforma eta Inkisizioaren agerpena ekarri zituen. Baina, boterea mantentzeko saiakera egin bazuten ere,...

Izaki Arrazionala?

• Humeren arabera,

Ilustrazioa

Ilustrazioa:

• Ilustrazioaren Aroa Ingalaterrako iraultzarekin hasi (1688) eta Frantziako Iraultzarekin amaitzen da (1789).
• Ilustratuek:
  • Konfiantza eta fedea dute zientzia berrietan.
  • Autoritateari eta naturaz gaindikoari eraso egiten diete.
  • Arrazoi autonomoaren alde egiten dute.
  • Gizadiaren aurrerapena zientziarengandik etorriko dela uste dute.

Argien Mendea

• “Argia” kontzeptua erabiltzen da askapenaren sinbolo modura: Erdi Aroa atzean gelditu da eta aro berria aldarrikatzen dute Ilustratuek.
• Adimenari eta arrazoiari esker, gizakia ilundegitik argitara aterako da.

Ilustrazioaren ezaugarri nagusiak

Arrazoi eredu berria

1. Esperimentuak eta gertakariak nagusitzen dira.
2. Arrazoimenaren azterketa gainditzen ez duena ez da onartzen (tradizioa, autoritatea,

1. Etika Ekintza Moralaren Hausnarketa Gisa

Animalien ekintzak programatuta eta zehaztuta daude, gizakiarenak ez. Kontzientzia moralak gure jokabidea egokia iruditzen zaigun noranzkora bideratzen du.

1.1 Morala eta Etika

Moral hitza latineko moralis-etik dator, eta ohitura esan nahi du (arau zehatzei aplikatu zaie nagusiki). Etika hitza grezierazko ethos hitzetik dator, jatorriz egoitza zuen esanahia, baina gaur egun, izateko modua, izaera esan nahi du.

1.2. Izaera, Kontzientzia eta Heldutasun Morala

Norbanako batek egoera jakin baten aurrean hausnartzen badu, erabaki bat hartzen badu eta horren arabera jokatzen badu, ekintza horren egilea izango da eta, beraz, egindakoaren erantzukizuna hartu beharko du.

Izaera egunetik egunera eraikitzen dugu gure...

Descartes-en ideia jatorrizkoak eta arimaren hilezkortasuna: ikuspegi kritikoa

Ideia jatorrizkoen existentzia

Descartesek testu honetan ideia jatorrizkoen existentzia defendatzen du. Bere ustez, ideiak arrazoimenaren bidez bakarrik atzeman daitezke eta gure ezagutzaren jatorria dira. Hala ere, ideia guztiak esperientziatik datozela ere argudia daiteke, eskolastikoek eta enpiristek proposatzen duten bezala. Bi ikuspuntuak aztertuko ditugu.

Descartes-en aldeko argudioak

Descartesek aipatzen dituen ideiak, Jainkoarena eta arimarena adibidez, ez dute edukin enpirikorik; hau da, ez dira zentzumenen bidez hautematen. Arrazoimenaren bidez bakarrik ulertu daitezke, eta horregatik, posible da gure arrazoimenetik sortuak izatea.

Descartes-en aurkako argudioak

Filosofo...

Tomas Aquinokoa

Fedea eta Arrazoimena

Erdi Aroan Aristoteles berrezagutzeak garrantzia handia zuela zioen Tomas Aquinokoak, izan ere, ordura arteko arrazoiaren eta sinesmenaren arteko arazoa konpondu zen aristotelismoari esker. Tomasek zioenez, filosofiaren arrazionaltasuna eta sinesmenaren fedea elkartu egin behar ziren, eta honek teologiari laguntzen dio, haren morroi bihurtu gabe. Aristotelismoan, ezagutza esperientziatik hasi behar da eraikitzen, izan ere, giza adimena materiari lotuta dago, eta arrazoi bideak zentzumenekin harremanetan daude. Beste modu batera esanda, behetik gora ibili behar da; behe ezagutzatik, goragoko ezagutzara. Jainkoaz zerbait jakin nahi badugu, bide hau jarraitu behar da, izan ere, sinesmena goi argiz eratutako...

Egiaren Definizioa eta Teoriak

Egia Hitzaren Jatorria

Egia hitzaren jatorria mendebaldeko kulturan eragin handiena izan duten hiru hizkuntzetan ikusiko dugu:

• Grekoa: Aletheia hitzak ezkutatuta ez dagoena esan nahi du (agerian dagoena). Egia gauzen aurkikuntza da. Gauzak zer diren argitzea da. Aletheia – pseudos (estalketa).
• Latina: Veritas hitzak esatearen doitasuna eta zehaztasuna adierazten du. Esaten dena esaten duenarekin lotzen duena.
• Hebreera: Emunah hitzak konfiantza zentzuan adierazten du egia. Espero duguna beteko den konfiantza = emunah.

Egia Hitzaren Erabilera Gaur Egun

Gaur egun, egia hitza esparru askotan erabiltzen da: egia zientifikoa, egia etikoa, egia logikoa... Bestalde, bere esanahiak, gure hizkuntzan, ez genituzke nahastu behar:...