Batxilergoa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

David Hume eta Filosofia Morala

Hume-k filosofia moralaren kezka zuen, eta ezagutza aztertzeko esperientzian eta behaketan oinarritutako metodo esperimentala erabili zuen.

Arrazoia modu desegokian erabiltzen zutenen dogmatismoa gaitzetsi zuen, haiek ez zutelako kontuan hartzen gizakiek nola pentsatzen eta jokatzen zuten. Hume-k bere filosofia morala garatu zuen eta ezagutzaren kritika bat egin zuen; metafisika eta moral tradizionalei kritika eginez, eta sinesmenean eta probabilitatean oinarritutako tolerantzia aldeztu zuen.

Hume-ren Helburuak

• Sineskeria ezabatzea.
• Askatasuna eta tolerantzia aldarrikatzea.

Giza Naturaren Ikerketa

Giza naturaren ikerketa bultzatuz, giza natura deskribatu nahi du alderdi adimentsu, grinatsu eta moraletik. Gure gogamenean...

San Agustin Hiponakoaren Pentsamenduaren Gakoak

Gaitzaren Arazoa eta Askatasuna

San Agustinek gaitzaren arazoaz dihardu, munduan duen presentzia etengabea eta nabarmena delako. Bi gaitz mota bereizten ditu:

• Gaitz fisikoa edo naturala: Gaixotasunak edo hondamendi naturalak bezalakoak. Agustinen arabera, hau ez dator zuzenean Jainkoarengandik, baizik eta izakia osatzen duen materiaren izaeratik. Materia eta ustelkeria berez ez dira txarrak, Jainkoak sortu dituelako onak baitira, baina haien izaera ustelkorra da.
• Gaitz morala: Bidegabeko portaeraren emaitza da eta borondate librean du jatorria. Gizakiak askatasuna oker erabiltzen duenean sartzen da gaitza munduan.

Historiaren Filosofia: Jainkoaren Hiria eta Lurreko Hiria

San Agustinen ustez, historia...

Platonen Ingurune Filosofikoa

Heraklito eta Parmenidesen eragina dualismo ontologikoan

Parmenidesek (Eleako Eskola) eta Heraklitok (Efesoko Eskola) errealitatearen funtsezko ezaugarria bilatzea zuten helburu, baina haien erantzunak erabat kontrajarriak izan ziren. Platonen dualismo ontologikoan eragin zuzena izan zuten bi pentsalariek.

• Parmenidesek errealitatearen ezaugarri esentzialtzat IZATEA azpimarratuko du. Izatea bakarra, aldaezina eta betierekoa da.
• Heraklitok, aldiz, ALDAKORTASUNA nabarmenduko du errealitatearen funtsezko ezaugarri gisa. Dena etengabeko jarioan dago.

Ontologia platonikoan, mundu sentikorraren ezaugarriak Heraklitoren errealitatearen ikuspegiarekin lotu ditzakegu, aldakortasuna baita nagusi. Era berean, Platonen Ideien munduaren...

Arrazoia eta Fedea

^{ARRAZOIA ETA FEDEA}

Averroismoak sortutako "egia bikoitza" delako teoria, pentsalari kristauak arrazoia eta fedearen arteko erlazioa planteatzera behartu zituen. Ezin ahantzi Erdi Aroko gizartea kristaua zela eta ondorioz, Jainkoa jakintzaren objektu gorena zela. Tomas Akinokoak, hau guztia onartuta, jainkoa arrazoia (filosofia) eta fedearen (teologia) objektua zela baieztatu zuen. Bere ustez, arrazoia objektu berbera bada, ezin da kontrasterik izan eta baten bat oker egotekotan filosofia izango zela. Beraz, fedea arrazoiaren konpon irizpide bat da eta azkena aurrekoaren pean legoke. Hala ere, arrazoia ez da desagertzen fedea ordeztua baizik eta hobeago bat ateratzen da. Hala ere, bakoitzaren arloa autonomoa da, nola metodoa...

Garunaren eta Gogoaren Teoriak

Garunaren eta gogoaren arteko harremana aztertzen duten teoriak hiru multzo nagusitan sailka daitezke:

Teoria Monista Materialistak

Aitzindariak Demokrito eta Epikuro izan ziren. Gero, Boyle, Gassendi eta La Mettrie bezalako filosofoek garatu zituzten. Teoria hauen arabera, prozesu mentalek erabat jatorri materiala dute (garuna).

Fisikalismoa

Jarduera mentalak prozesu fisiko-kimiko hutsak direla diote. Fisikalismoaren baitako beste joera bat materialismo zibernetikoa da. Haren arabera, garuna oso ordenagailu konplexua baino ez da.

Materialismo Emergentista

Alderdi mentala ez da soilik fisikoa, baina eboluzioan zehar alderdi fisiko hartatik agertu zen. Bungeren teoriaren arabera, substantzia bakar bat dago (materia);...

Thomas Hobbes eta Jean-Jacques Rousseauren Giza Izaerari Buruzko Ikuspegiak

Thomas Hobbes: Gizakiaren ikuspegi ezkorra du. Hobbesen ustez, gizakia, jatorrizko egoera hipotetikoan, berekoikeriak bultzatuta etengabeko borrokan bizi da besteekin.

Jean-Jacques Rousseau: Rousseauren ustez, gizakia, berez, bakartia eta xaloa da, eta ez du gizartearen beharrik bizitzeko. Bereizgarria du errukia lagun hurkoekiko; berezkoa zaio onbera izatea. Giza garapenerako ona da, baldin eta gizarte-antolamendua berdintasunezkoa bada eta oso jendetsua ez bada. Irtenbidea bidezko gizartea litzateke: denon adostasuna izango luke oinarri, eta helburua, berriz, guztion ongizatea.

Birsozializazioa

Birsozializazio-prozesuetan, subjektuak bi eduki mota barneratzen ditu: sozializatu...

XX. Mendeko Pentsamolde Filosofikoaren Oinarriak

Darwin: Hautespen Naturala eta Eboluzioa

Charles Darwin (1809-1882), Espezieen Jatorria, Hautespen Naturalaren Bidez (1852) lanaren bidez, espezien eboluzioari buruzko teoriaren sortzailea izan zen. Bere ideien arabera:

• Organismo bizidunak baliabide naturalak baino neurri handiagoan hazten dira, eta horrek espezieen arteko bizirauteko borroka areagotzen du.
• Hautespen naturalaren bidez, inguruneari hobeto moldatzeko ezaugarri biologikoak dituztenek biziraungo dute, eta besteak desagertu egingo dira.

Teoria darwinistaren ondorio filosofikoak nabarmenak izan ziren:

1. Naturaren eta espezieen aldaezintasuna ukatzen da.
2. Naturaren garapena ez da nahitaezko helburu baten araberakoa.
3. Natur ordena egile goren baten

Kanten Kritizismoa: Planteamendu Orokorra

Immanuel Kanten kritizismoa filosofiaren planteamendu orokor bat da. Kantentzat, filosofia lau galdera nagusiei erantzutea helburu duen hausnarketa da:

• Zer ezagut dezaket?
• Zer egin behar dut?
• Zer itxaron dezaket?
• Zer da gizakia?

Arrazoi Motak: Teorikoa eta Praktikoa

Kantek bi arrazoi mota bereizten ditu giza adimenean: arrazoi teorikoa eta arrazoi praktikoa.

• Arrazoi teorikoak "Zer ezagut dezaket?" galderari erantzuten dio.
• Arrazoi praktikoak, aldiz, "Zer egin behar dut?" galderari erantzuten dio.

Arrazoi Teorikoaren Kritika (Zer ezagut dezaket?)

Arrazoi teorikoaren kritikan (Arrazoi Teorikoaren Kritika), Kantek Arrazionalismoa eta Enpirismoa batu nahi ditu nolabait, hau da, arrazoi bidezko ezagutza unibertsala...

Errealitatearen ikuspegia

Aristotelesen filosofiaren kristautzea

Errealitatea azaltzeko, Tomasek kristautu egingo du Aristotelesen filosofia. Haren filosofiatik, kristautasunarekin bat datozen ideiak edo teoriak onartuko ditu. Onartutako teoriak hauek dira:

• Substantziaren ideia.
• Mugimenduaren eta aldaketen teoria.
• Lau kausen teoria.

Substantziaren osagaiak: Hilemorfismoa

Bestetik, Tomasek hainbat puntu moldatuko ditu bere printzipio kristauetara, esaterako, Aristotelesen teoria hilemorfikoa.

Aristotelesek uste zuen substantziek bi osagai zituztela:

• Forma: Substantzia horren esentzia biltzen duena, bertan substantzia horren definizioa dago.
• Materia: Substantziak osatzen duen materia, bertan ez du definizioa biltzen.

Tomasen ikuspegia: Esentzia eta Existentzia

Tomas,...

Zoriontasuna eta Jainkoaren Bilaketa

Agustinen ibilbide existentzialak Aitorkizunak liburuan jasotzen dira. Egiaren bilaketak markatu zuen bere bizitza. Zoriontasunaren bila filosofiaren edo erlijioaren bidetik baino ez zen aritu. Gaztaroan, zoriona plazerrean zegoela uste zuen. Hortensius liburua irakurri zuenean, Manikeismora hurbildu zen, eta bi kezka sortu zitzaizkion: Jainkoa eta gaizkia. Manikeismoak, ordea, ez zuen asetu. Aristoteles irakurri zuenean, Agustinek zalantzan jarri zituen sinesmen manikeoak. Arrazoiaren aukerek nahasi egin zuten, eta Akademia Berriaren eszeptizismoaren doktrinari atxiki zitzaion. Zalantza eszeptikoa gainditzea: ezin da dena zalantzan jarri. “Zalantzarik badu, bizi da.” Bizi dela egia denez, eszeptizismoa...