XX. Mendeko Pentsamolde Filosofikoaren Oinarriak
XX. Mendeko Pentsamolde Filosofikoaren Oinarriak
Darwin: Hautespen Naturala eta Eboluzioa
Charles Darwin (1809-1882), Espezieen Jatorria, Hautespen Naturalaren Bidez (1852) lanaren bidez, espezien eboluzioari buruzko teoriaren sortzailea izan zen. Bere ideien arabera:
- Organismo bizidunak baliabide naturalak baino neurri handiagoan hazten dira, eta horrek espezieen arteko bizirauteko borroka areagotzen du.
- Hautespen naturalaren bidez, inguruneari hobeto moldatzeko ezaugarri biologikoak dituztenek biziraungo dute, eta besteak desagertu egingo dira.
Teoria darwinistaren ondorio filosofikoak nabarmenak izan ziren:
- Naturaren eta espezieen aldaezintasuna ukatzen da.
- Naturaren garapena ez da nahitaezko helburu baten araberakoa.
- Natur ordena egile goren baten diseinua dela baztertzen da.
- Giza arrazoia eboluzio prozesu naturalaren ondorioa da, ez buruaskia. Giza sorrera termino naturalistetan azaltzen da, ez metafisikoetan edo erlijiosoetan.
Karl Marx: Materialismo Historikoa eta Iraultza
Karl Marx (1818-1883) lanaren arabera, giza izana gizarteko ekoizpen-baldintzek determinatuta dago. Horregatik, ez dago giza esentzia unibertsal aldaezinik; giza izaera historikoa eta soziala da.
Materialismo historikoa:
- Gizarte antolaketa bere ekoizpen-sistemak baldintzatzen du.
- Gizarte aldaketen eragilea klaseen arteko borroka da. Klase arteko harreman politiko-ekonomikoak haustean gizarteak aldatzen dira.
Filosofiak izaera praktikoa eta askatzailea izan behar du, langilegoaren askatasun ekonomiko-politikoa lortzea helburu duena.
Nietzsche: Arrazionalismoaren Kritika eta Supergizakia
Friedrich Nietzsche (1845-1900) mendebaldeko tradizio razionalistaren kritika zorrotza egin zuen, arrazoiaz kanpokoa alde batera utziz. Bere ustez:
- Mendebaldeko tradizio filosofikoa dualismo ontologikoan oinarritzen da (egia finkoa eta denboraz kanpokoa), naturaren denborazkotasuna eta aldakortasuna ukatuz. Horregatik, mendebaldeko razionalismo modernoa bizitzaren kontrakoa da.
Nietzscheren bi helburu nagusiak hauek ziren:
- Mundua eta gizakia azaldu eredu transzendenteetara jo gabe.
- Kultura berri batean oinarritu, hau da, supergizakiaren kulturan.
Freud: Psikoanalisia eta Inkontzientea
Sigmund Freud (1856-1939) teoria psikoanalitikoaren sortzailea da. Bere ikuspegiaren arabera:
- Gaixotasun mentalaren jatorria inkontzientean dauden desira asegabeak dira. Sendabidea desira horiek kontzientziaraztean datza.
- Giza-izaera faktore irrazionalek baldintzatzen dute.
Freudek mendebaldeko tradizio razionalista-humanistaren baikortasun antropologikoa ukatzen du. Arrazionaltasuna ez da buruaskia; arrazionaltasunaren eta irrazionaltasunaren arteko elkarrekintza dagoela azpimarratzen du.