Batxilergoa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Enpirismoa Locke-tik Hume-raino

Ingeles enpirismoak arrazionalismoaren ideia nagusien eta metafisikaren kontrako kritika egin zuen. Enpirismoa eta arrazionalismoa, hala ere, ez dira erabat kontrajarri behar. Enpirismoaren arabera, arrazoimena bere gaitasunez, mugez eta aplikazio-eremuaz baliatzen da ezagutza ziurtatzeko. Enpirismoaren oinarria esperientziak duen ezinbesteko garrantzia da, bai ezagutzaren jatorrian, bai haren egiaztapenean. Gizakien arazoekiko interesa adierazi zuen eta arrazoimenaren azterketa kritikoaren bidez argitzen saiatu zen. XVII-XVIII. mendeetan Britainia Handian garatu zen filosofia-korronte hau, eta ezaugarri garrantzitsuenak honakoak dira:

• Esperientzia da ezagutzaren iturri bakarra. Adimena esperientziaren edukien

SOFISTAK

Eszeptizismo epistemologikoa, erlatibismo morala eta legeen konbentzionaltasuna.

Sofistika mugimendua, atzerritik etorri ziren sofistek osatu zuten. K.a. V. mendeko Atenasen nagusi zen demokraziak, asanblada eta batzar politikoetan hitz egiteko eskubidea aitortzen zien hiritarrei. Leku publiko hauetan hitz egiteko hitzaren erabilera egokia eta argudio sendoak bota behar ziren, eta hitza dominatu ezin zutenak, sofistengana joaten ziren, diruaren truke elkarrizketarako teknikak saltzen baitzizkieten.

Jakituriaren emaile hauek, filosofo zaharren lanak baztertu eta arazo berriak planteatu zituzten: arazo antropologiko, hizkuntzazkoak, zuzenbidezkoak, politikoak eta moralak. Sofisten artean Gorgias eta Protagoras izan ziren ordezkari nagusienak;...

Gizarte Zibilaren Sorrera eta Erakundeak

Aristotelesek gizakia berez gizarteko izakia dela dio (animalia politikoa, poliseko animalia). Pertsonek bizirik irauteko bere espezieko besteen premia dutela dio. Jaiotzen denetik eta haren garapen guztian, bera hartzen duen giza taldearen menpe bizi da. Izan ere, talde horretan ase ditzake premia materialak, adeitasunekoak eta adimenekoak.

Zentzu zabalean, gizarteko erakundeak gizabanakoen portaera eta gizarte-jarduera arautzeko ereduak edo egiturak dira. Helburua era egokian eta uniformean komunitateko kideek dituzten premia batzuk asetzea eta gizarteko kohesioari edo egonkortasunari eustea da.

Gizarte zibilaren sorreraren azalpena bi ikuspegitan oinarritzen da:

• Izaera naturala: Gizakiaren berezko izaerak

Psikoanalisia: Freud eta Inkontzientearen Mundua

Psikoanalisiaren jarraitzaileek psikologiaren gai nagusia kontzientziaren edukiak direla uste dute. Sigmund Freud, mediku neurologoa (1856-1939), histeria ikertzera Parisera joan zen. Breuerekin lan egin zuen gaixotasun mentalak aztertzen, eta konturatu zen gure psikismoan prozesu inkontzienteak daudela, nahiz eta hasiera batean fenomeno psikiko guztiak kontzienteki deskubritu zituela pentsatu.

Inkontzientearen baieztapena da psikoanalisiaren ezaugarri nagusia. Freud izan zen inkontzientearen inguruko teoria garatu zuen lehena. Bere arabera, inkontzienteak eragin handia du gure barnean; pertsonalitatearen berezitasunak eta gatazkak bertan dute jatorria. Inkontziente psikoanalitikoa, gainera, irrika...

Fedea eta Arrazoia

Beraz, arrazoiak eta fedeak, batak bestearen beharra dute egia aurkitzeko. Egiaren bilaketan hasieran fedea dago, fedearen bidez onartzen baitu kristauak Jainkoak agerrarazitako egia. Ondoren, egia hori ulertzeko arrazoiaren lana behar da; arrazoiak fedea zentzugabea ez dela argitzen du, eta, horren ondoren, fedearen edukiak ahal den heinean ulertarazten saiatzen da. Arrazoia, ez nahikoa jakinduria lortzeko; bera bakarrik ez da egiaz jabetzeko gauza. Horrela, fedeak arrazoimena argitzen eta gidatzen du, eta arrazoimenak fedearen edukiak arrazoitzen ditu.

Agustinen Ikuspegia

Agustinek ez du fedea eta arrazoiaren artean mugarik jartzen, biak batera aritzen dira elkarlanean egia lortzeko. Berarentzat egia bakarra da eta gizakiari...

Zergatik sortu zen filosofia?

Filosofiaren sorrera eragin zuten faktore nagusiak hauek izan ziren:

• Erlijio olinpikoa krisian
• Egoera soziopolitikoa
• Demokraziaren sorrera
• Beste herrietako harremanak
• Pentsamendu abstraktua

Sokrates aurreko filosofia (Presokratikoak)

Presokratikoek, batik bat, natura edo izadia aztertu eta hartaz gogoeta egin zuten, gauza guztien jatorria (arkhe) aurkitu nahian.

Miletoko filosofoak

Lehen zientzialari bihurtu zirenak, jainkoen aipamena alde batera utzi eta gertakariei erantzun arrazionalagoak ematen saiatu ziren. Lehen ikergai nagusia gauza guztien lehendabiziko materia zen.

Tales Miletokoa

Biografia

Mileteko hirian jaio zen eta Babiloniarrengandik astronomia ikasi zuen.

Pentsamendua

Greziar filosofia naturari buruzko galderei...

Justiziaren Teoriak

Platon

Justizia = Gizarte aristokratikoen harmonia. Gizabanako bakoitzak gobernariek emandako eginkizuna zuzentasunez eta norberaren gorputz eta adimen ahalmenen arabera beteko lukeen gizartea.

• Agintariak: Jakintsuenak (filosofoak).
• Zaindariak: Indartsuenak, sendoenak (familia bakarra).
• Langileak: Herri xumea (ondasunak jartzen dituztenak).

Jaiotzan ez zen sexu diskriminaziorik onartzen.

Aristoteles

Justizia = Berdintasun proportzionala. Gizabanako bakoitzak dagokion eginkizuna bete behar du eta legearen arabera dagokiona eman.

Berdinekin berdin jokatu eta desberdinei desberdin.

Bi justizia mota:

1. Justizia komuntatzailea: Ondasunen trukea.
2. Justizia banatzailea: Ondasunen banaketaren oreka, merituen arabera gehiago merezi dutenei gehiago

Gizakiaren gaineko buruera Marxen teorian: Alienazioa

Alienazioa gizakiari askatasuna, lana eta pentsatzeko gaitasuna desjabetzean datza; horren kausa gizakia bizi den kapitalismoan dago. Marxek hainbat alienazio mota aztertu zituen, hala nola, ekonomikoa, beste alienazio guztien gakoa izango dena.

Marxen iritziz, gizakiaren esentzia lana da, hau da, gizakia bere bizi-baldintza materialak ekoizteko gaitasuna, natura eraldatuz. Lan egitean gizakiak bere izaera garatzen du, baina kapitalismoarekin ez da hori betetzen, kapitalismoak gizakia alienatzen baitu. Gizakiak zerbait lantzen du zerbait lortzeko asmoz, itxaropen batekin; beraz, lana egitean langileak beste pertsona baten proiektua garatzen du. Horrela, langilea bere jabearentzako lanabes...

Sofistak Atenasen irakaskuntzaren lehen profesionalak izan ziren. Gizarte hartan, herritar guztiak politikan eta gobernuan parte hartzeko aukera zutenez, familia aberatsetako semeak gai publikoei buruz ikasten zuten.

Jarrera Filosofikoak eta Hezkuntza Ikuspegia

Sofistek zenbait jarrera filosofiko komun zituzten: eszeptizismoaren eta erlatibismoaren aldekoak ziren. Hezkuntzan adituak zirela zioten. Hezkuntza berriak –paideia– antzinako arete (bertutea) demokratizatzea zuen helburu: nobleziatik hiritar guztietara zabaldu zen hezkuntza.

Arete Politikoa eta Erretorika

Sofistek arete politikoa (bertute politikoa) irakasten zutela zioten. Sofisten ustez, arete politikoa gai publikoetan arrakasta izateko gaitasun bikaina izatea zen. Horregatik, irakaskuntzarik...

Nietzscheren Filosofiaren Tesien Analisia

1. Tesia: Egiaren Natura eta Balioen Transmutazioa

Nietzscheren egiaren rola filosofian aztertzen du. Egia osoa formula batean dagoela dio: balioen transmutazioa. Nietzschek dio: "Zoriak lehen gizaki zintzoa bihurtu nau". Honek bizitzaren beste aldea bilatzen duela adierazten du, gezurra bilatzen duelako eta balioen transmisioa proposatzen duelako.

2. Tesia: Moralitatearen Desagerraraztea

Bizitzeari ekiteko, ezinbestekoa da aurreko moralitatea desezetatzea.

• Nire ahalmena suntzitzeko ahalmena = suntzitzeko poza.
• Bi kasutan: daude balio tradizionalak, zeren bizitzari baietz esaten dioten.
• Inmoralista: Aurreko moralaren (gezurraren) kontrakoa da.

3. Tesia: Zaratustraren Kritika eta Dionisiar Izpiritua

Nietzscheren...