Batxilergoa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Epistemologiaren Oinarrizko Kontzeptuak

Ebidentzia

Zerbait egiazkoa dela guztiz ezinezkoa bada zalantzan jartzea esaten zaio.

Adostasuna

Egiazkotzat jotzen duguna elkarrizketa-prozesu baten bidez lortutako adostasunaren emaitza da.

Induktibismoa

Teoria horren arabera, zientzia honela eraikitzen da: esperientziak emandako kasu partikularrak abiapuntu hartu eta, horietan orokortzea aplikatuz, ondorioak ateratzeko arrazoibideak eginez.

Faltsazionismoa (Karl Popper)

Karl Popper filosofoak proposatutako teoria da. Zientzia faltsutu egin daitezkeen baieztapenez osatuta dagoela dio, horretarako faltsuak direla egiaztatzeko esperimentuak egin daitezkeelako. Popperren arabera, esperimentuek ezin dute inoiz erabat egiaztatu baieztapen bat, baina faltsutu...

Politika

Gizakiak animalia politikoa gara, hau da, elkarrekin bizi behar dugu bizirauteko. Gizaki bakoitza gizartean ondo egokitu behar da. Horretarako, Estatua sortzen da, zeinak gizakiari bizitza zuzena eta egokia eskaini behar dion, ongia eta bake kolektiboa bilatuz.

Gobernu motak eta helburua

Hainbat gobernu mota aztertu ondoren, Santo Tomasek monarkia moderatua onena zela eta tirania okerrena zela esan zuen. Berarentzat, bakoitzak helburu bakarra du, eta bizitzaren ondoren ezagut daiteke soilik: Jainkoaren kontenplazioa.

Estatua eta Legea

Ondorio nagusia zera da: Estatuak Elizaren menpe egon behar du. Estatuak jarritako legeak, Lege Positiboak, Santo Tomasen legeak babesten dituzten legeak dira, baina ezin daitezke lege moralen gainetik egon....

Arraziobitalismoa: Bizitza eta Arrazoiaren Batasuna

Arraziobitalismoa bizitza eta arrazoia batzeko saiakera da, bietako gehiegikeria antibitalistetan (irrazionalismoan eta arrazionalismoan) ikusten diren mugak gaindituz. Arraziobitalismoaren ustetan, gizakia norbanakoaren bizitzan existitzen da, eta hau da bere lehen errealitate erradikala: bizitza. Gizakia bizitzan dago, eta pentsatuko duen oro, zirkunstantzia horrek markatutako bizitzan pentsatuko du. Beraz, arrazoimena, bizitzaren mugaren barruan ematen da, eta ez da arrazionalistek imajinatutako arrazoimen puru, mugaezin eta absolutua.

Bizitzak ordea ez du gure existentzia guztiz azaltzen, izan ere, askeak garen honetan, zirkunstantziak aukera ezberdinak eskaintzen dizkigu eta guk aukeratu...

Gizakiaren Izaerari buruzko Lotura Berezia

Emergentismoa: Materia eta Espirituaren arteko zubia

Emergentismoak gizakiaren interpretazio materialista du oinarri, baina alderdi psikologiko eta espirituala kontuan hartzen ditu. Ikuspegi honen arabera, konplexutasunak ulertu ezinik erredukzionismo itsu batean erortzeko arriskua dago.

Emergentismoak dio gizakiaren alderdi espirituala materiatik azaltzen den propietate bat dela, baina, hasierako materiatik harago, kualitatiboki goragoko plano batean dagoela.

Askatasunaren Auzia

Ikuspegi Determinista

Deterministek diote egiten dugun oro aurrez ezarrita dagoela eta ezinbestean gertatzen dela. Haien ustez, askatasun-sentsazioak ezjakintasunean du jatorria, hau da, gure ekintzak baldintzatzen dituzten kausak...

Jakintza Zientifiko-Teknikoaren Barne-Mugak

Zientziaren garapen muga altuera iritsi den garai historikoan bizi gara. Badaude pentsatzen dutenak garapen horri esker zientziak gizakiek aurre egin behar dieten arazo guztiak konpontzeko gai izango direla.

Tribuaren Mugak

Ahaztu egiten da natura-zientzien baieztapenak probabletzat defenda daitezkeela ondorioztatu zela, baina ez egiazkotzat.

Karl Popperrek, arrazoimen induktiboari egin zion kritikan, frogatu zuen behaketan oinarritzen diren baieztapenak behaketa hori ulertzeko moduak baldintzatzen dituela. Hori horrela, Popperrek proposatu zuen egiaztapen printzipioa faltsazio printzipioaz ordezkatu behar zela; hortaz, berrikusi beharko dira baieztapen unibertsalak, kasu posibleetakoren batean betetzen...

1. Zer da Antropologia? Motak eta ardurak

Gizakia aztertzen duen zientzia da, eboluzioa edo gizartea, adibidez, aztertuz. Bi mota nagusi daude:

• Filosofikoa: Gizakia zerbait garrantzitsu moduan jartzen du, eta batez ere gizarte zientziak aztertzen ditu.
• Zientifikoa: Zientifikoen barruan bi mota daude:
  1. Biologikoa: Eboluzioa.
  2. Kulturala: Kultura ezberdinak.

2. Gizakiaren bi alderdiak eta prozesuak

Gizakiak bi alderdi ditu: alde batetik, biologikoa (naturala delako) eta bestetik, kulturala (kultura da).

Gaur egun ezagutzen dugun bezala izateko, bi prozesu gertatu dira:

1. Hominizazioa: Pongidoetatik Homo sapiens sapiens-era gertatu den prozesu biologikoa da.
2. Humanizazioa: Homo sapiens sapiens agertu zenetik gaur arte egon diren aldaketa kultural guztiak.

3. Fixismoaren

...

Santo Tomasen Pentsamendu Filosofikoa

Auzi Filosofikoa: Fedea eta Arrazoia

Santo Tomas Akinokoak errebelazioa eta filosofia bereizi zituen. Fedearen eta arrazoiaren arteko harremana zehaztasun metodikoz planteatu zuen lehen aldiz, bereziki Jainkoaren existentziari dagokionez. Garai hartan, psikologikoki pentsaezina zen Jainkoaren existentzia zalantzan jartzea. Hori dela eta, auzia intelektuala baino ez da: teologia arrazionala sortzen da, filosofiarekin bateragarria dena eta filosofia argitzeko eta sustatzeko gai dena.

Jainkoaren Existentzia Frogatzeko Bost Bideak

Santo Tomasen arabera, ezagutzen den kausa batetik abiatuta ondorioa froga daiteke. Baina Jainkoaren existentzia ezin da modu horretan frogatu, ez baitugu Jainkoa zuzenean ezagutzen....

Mitotik Logosera

Hasieran, errealitatea kontakizun fantastikoen bidez azaltzen zen, eta gero, zentzumenen bidez jasotako datuak printzipio edo legeen bidez arrazionalizatzen hasi ziren.

Logosa: Arrazionala, Sistematikoa eta Kritikoa

Logosa arrazionala, sistematikoa eta kritikoa da.

Pentsamendu Mitikoa	Pentsamendu Arrazionala
Naturako fenomenoak ezin dira ezagutu, jainkoek egiten dituztelako. Mundua kontakizun fantastikoen bidez azaltzen du. Azalpenak ez dira berrikusten. Tradiziozko azalpena.	Fenomeno guztiek berezko kausak dituzte eta ezagutu daitezke. Arrazoimena erabiltzen du mundua gobernatzen duten arauak ezagutzeko. Ezagutza etengabe berrikusten da. Azalpen kritikoa.

Sofistak eta Sokrates

Sofistak (Protagoras: "Gizakia da gauza guztien neurria")

• Erlatibismoa:

...

Filosofiaren Korronte Nagusiak

Sofistak

• Erlatibismoa: Egia bakoitzaren arabera aldatzen da.
  • Protagoras: "Gizakia gauza guztien neurria da."
• Eszeptizismoa: Egia ez da existitzen.
  • Gorgias: "Ez dago egia, eta baldin balego, ezin genuke ezagutu."
  • Eszeptizismoa paradoxikoa dela.

Sokrates

Dogmatismoa:

• Erlatibismoaren eta eszeptizismoaren kontra.
• Egia zein den jakitea posible da.
• Kontu guztietan definizio unibertsala aurkitu daiteke.

METODOA:

• Hasieran ironia.
• Maieutika: Galdera bitartez, solaskidearen jakintza ateratzen laguntzea.

Platon

Bi jakintza mota:

• Iritzia (faltsua, zentzumenezkoa): Gauzen ezagutza da.
• Zientzia (egiazkoa, arrazoimenezkoa): Ideien ezagutza da.

Aristoteles

Giza ezagutzaren teoria orokorra egin zuen:

• Zentzumenezko ezagutza egiazkoa eta beharrezkoa

...

Aristotelesen Etika Eudemonista

Aristotelesen etika eudemonista dela esaten da, grezieraz eudaimonia zorionari esaten baitzaio. Horregatik, gure bizitza zoriontsu izatean jartzen du indarra.

Gizakiaren Arrazoimena eta Mintzamena

Aristotelesen esaldia da: «Logos-a duen animalia da gizakia». Horrek esan nahi du gizon-emakumeok dugun eta bereizten gaituen ezaugarririk garrantzitsuena arrazoimena eta mintzamena izatea dela, hau da, arrazoia eta hitza izatea.

Zoriona Lortzeko Bidea: Bertutea

Bizitza praktikoan zoriona lortzeko bertutea landu behar dugula esan zuen Aristotelesek.

Zer da "Arete"?

Arete hitzak bertutea esan nahi du.

Nondik sortzen da "Arete" Aristotelesen arabera?

Bertutea, Aristotelesen esanetan, ohituratik eta praktikatik sortzen da. Esaten...