Batxilergoa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Sozializazio Prozesua

Sozializazio prozesuari esker, gaitasun neuronalak garatzen dira, eta horiei esker, komunitatera egokitu eta gizartean bizi gaitezke. Gizakiak izateko, ezinbestekoa da gizaki izateko prestatzen gaituen komunitate batean bizitzea.

Ezaugarriak

• Kultura ereduak ikasi: gizabanakoak gizartearen parte izateko kultura eredu ezberdinak ikasi behar ditu: zer jokabide diren onargarriak eta zeintzuk ez.
• Ikasitakoa barneratu: haurrari txikitan ikasitakoa barruan geratzen zaio. Horrek ez du esan nahi errepikatzen duenik, baizik eta bere kabuz gauzak horrela egiten direla onartzen du; naturala da, denek egiten dutelako.
• Oreka psikologikoa: kanpo ereduak onartzen dituenean, besteekin harremanak izan ahal ditu. Oreka mentala ematen dio horrek,

Arrazoia

Zerbait azaltzeko, zerbaiti buruz argudiatzeko edo justifikatzeko gaitasuna edo ekintza da.

Arrazionaltasun Teorikoa

Munduari so dagoena. Errealitatea ezagutu nahian diharduena, hura argitzen, azaltzen eta ulertzen saiatzen dena.

Arrazionaltasun Praktikoa

Ekintza orientatzen saiatzen den arrazoimenaren erabilera da. Ekintza horren bidez, arrazoimen praktikoak grinei aurre egiten die eta nagusitu egiten zaie. Horrela, arrazoimenak berak, bere buruari ezarritako ideal morala lortzeko bidean jartzen gaitu.

Metafisika

Errealitatea zer den aztertzen duen filosofiaren atala da. Ikuspegi unibertsala eskaintzen du. Nia, mundua eta Jainkoa ikertzen ditu, galdera errotikoak planteatuz.

Ontologia

Izana aztertzen du, hau da, gauza guztiek amankomunean...

Aginte Nahia: Bizitzeko grina da, finean, bizidun orok, gizakiak barne, berezkoa duen sena. Haren helburua betetasuna eskuratzea da, bereari eutsiz, behar-beharrezkoa bada baita borroka eginez ere. Bizirauteko borondatea ahulduta aurkituko dugu erlijiopean bizi den banako menpekoa. Supergizakiak, aldiz, indartsu azalduko du, izan ere, nahi horren kontzientzia baitu gizaki berriak.

Bizitza: Bizitza da errealitate bakarra eta funtsezkoena. Heraklitok ikusten zuen bezala, bizitza etengabeko jarioa da, kontrakoen nahasketa amaigabea, poza eta mina, itzala eta argia inongo zentzu, orden edo norantza gabea. Bizitzan garrantzia duten gauza asko ez dira arrazoizkoak, grina, pasioa baizik. Den bezala onartu beharra dago eta aurrera egin, aitzakiatan...

FISIKA BERRIA: GALILEO ETA NEWTON

Teleskopioari esker, Galileo Galileik, iraultza kopernikarreko protagonistetako batek, oso behaketa baliagarriak egin ahal izan zituen; adibidez, Jupiterrek satelite batzuk zituela, bere inguruan biraka.

Isaac Newton fisikari ingelesak azaldu zuen unibertsoko gorputz guztiak direla grabitate-indarraren jatorria, eta, aldi berean, indar horrek eragina duela haietan. Horrek esan nahi zuen lege berek gobernatzen zutela unibertso guztia, eta, hortaz, ilargi gaineko eta azpiko eremuen arteko bereizketak ez zuela zentzurik. Mundu-ikuskera aristotelikoa guztiz gaindituta zegoen.

ONDORIO FILOSOFIKOAK

Zientzian XVI. eta XVII. mendeetan izan zen aldaketari iraultza edo aldaketa kopernikarra deitzen zaio, izan zituen ondorioek...

Faltsazionismoa

Karl Popper filosofoak sortutako korronte epistemologiko bat da.

Haren ustez, teoria bat egiaztatzea, teoria horren aurkako adibide baten bidez gezurtatzen saiatzea esan nahi du. Faltsazionismoak dioenez, teoria bat egiaztatzeko, beharrezkoa da kontraesana egitea. Zergatik? Horrela, teoria baten egiaztapen-irizpidea ez da izango bere egiaztagarritasunarena, baizik eta bere faltsazioarena.

Metodo Hipotetiko-Deduktiboa

Zientziak bere teoria eta legeak eratzeko ereduetako bat da, Karl Popper zientziaren filosofoak proposatu zuena. Metodo induktiboan ez bezala, non egitateak eta behaketak ikerketa zientifikoaren hasiera eta amaiera diren, metodo hipotetiko-deduktiboan ikerketa zientifikoak zientzialariak proposatzen dituen hipotesietatik...

Platonen Arimaren Teoria: Hiru Zatiak eta Bertuteak

Platonek giza arima hiru zatitan banatzen du, bakoitzak bere funtzioa eta bertutea duelarik:

• Arrazoimenaren Gogoa (Arima Arrazionala)

  Arrazoitzen eta pentsatzen duena da, gizakia gobernatzen eta zuzentzen duena. Buruan dago. Honen bertutea Jakituria edo Zuhurtzia da.

• Arima Haserrekorra (Suminezko Gogoa edo Borondatea)

  Arimaren sentimendu eta joera nobleak kokatzen dira bertan. Gizakiak bere arrazoiak dioena gauzatzeko behar duen borondatea adierazten du. Bihotzean dago. Honen bertuteak Ausardia eta Kemena dira.

• Irritsezko Gogoa (Arima Desiratzailea)

  Arima honen sentimenduak bizirik irauteko sena, sexu apetitua, plazera eta mina dira. Sabelean dago. Honen bertutea Neurritasuna da.

Bertutea eta Justizia

Filosofiaren oinarriak eta Kanten ikuspegia

Gure erantzun filosofikoak bizitzeko eta jarduteko erabiltzen ditugun aurresuposizioetan oinarritzen dira. Garrantzitsua da aurresuposizio horiek eztabaidatzea, ideien jabe izateko. Kanten arabera, modu filosofikoan pentsatzea lagungarria izan daiteke hobeto bizitzeko.

1. Arrazoimenaren sailkapena eta erabilera

Kanten arabera, arrazoimena bi zentzutan erabiltzen da:

• Arrazoimen teorikoa: Ezagutzeko erabiltzen da.
• Arrazoimen praktikoa: Jarduteko erabiltzen da.

2. Filosofiaren adarrak eta Christian Wolff

Arrazoimenaren bi erabileren arteko bereizketa lagungarria da filosofiaren galderak sailkatzeko:

• Ezagutzarekin lotutakoak: Arrazoimen teorikoa.
• Jarduera eta ekintzarekin lotutakoak: Arrazoimen praktikoa.

Sailkapen...

Jakintza mota desberdinak

• Jakintza arrunta: Eguneroko bizitzako esperientzietan oinarritzen da.
• Jakintza zientifikoa: Esperimentazioaren bidezko esperientzia eta errealitatea ikertzeko matematika erabiltzen ditu.
• Jakintza teknikoa: Zenbait jarduera nola egin jakitean datza.
• Jakintza filosofikoa: Esperientzia filosofikoa pentsatuz eskuratzen da.
• Jakintza artistikoa: Zinema, poesia eta artearen bidez adierazten da.
• Erlijio-jakintza: Sakratua edo jainkozkoa denari buruzko jakintza da.

Zientzia terminoaren eboluzioa

Greziar mundua eta Errenazimentua

Greziar munduan episteme zen jakintza mota gorena eta landuena. Bai zientziak eta bai filosofiak unibertsalak, beharrezkoak, aldaezinak eta betierekoak izan nahi zuten.

Zientziaren nozio modernoa Errenazimentuan...

Gizakiaren Gizarte Izaera

Bai: Gizartearen Beharra

Jaiotzetik hil arte gizartearen beharra daukagula (ezin dugula bakarrik bizi).

• Aristotelesek defendatzen du gizakiak gizartearen beharra duela. Horren froga bat hizkuntza da.

Bi pertsona behar ditugunez, sozialak gara.

Ez: Gizartea Asmakizun Bat

Gizartea asmakizun bat da, ez da naturalki eman behar.

Bi ikuspegi nagusi:

• Rousseau: Gizakiak izatez onak direla uste du, baina gizarteak gaiztotzen dituela. Gizartea hezkuntzan oinarritu eta desberdintasunekin amaitu behar dela defendatzen du.
• Hobbes: Filosofo britainiar honek gizakiak izatez gaiztoak eta fidagarriak ez direla dio. Bere esaldi ospetsua: “Homo homini lupus” (Gizona gizonarentzat otsoa da). Gizarte on bat lortzeko, gizakiak menperatu behar

Ortega: Ideiak eta Sinesmenak

J. Ortega y Gasset-en ustez, gizaki bat ulertu nahi badugu, dela gaur egungoa dela iraganekoa, haren ideiak aztertu behar ditugu, hauek munduan nora jo behar duen jakiteko baliatzen dituen “koordenatuak” baitira. Baina “ideia” nozioari esanahi desberdin asko ematen diogu. Ideas y creencias obran, Ortegak hurrengo bereizketa egiten du: batetik, sineskera-ideiak edo sinesteak ditugu; bestetik, burutazioak edo burutapen-ideiak, “ideia” hitzaren berariazko zentzua jasotzen dutenak.

Burutapen-ideiak gizakiak kontzienteki eraikitzen dituen errealitatearen gaineko pentsakizunak dira, arrazionalak eta eztabaidagarriak. Sinesteak, aldiz, gure artean berez aurkitzen ditugun usteak dira, inkontzienteak, geure burua...