Gizakia, Askatasuna eta Historia Filosofian: Ikuspegi Nagusiak
Gizakiaren Izaerari buruzko Lotura Berezia
Emergentismoa: Materia eta Espirituaren arteko zubia
Emergentismoak gizakiaren interpretazio materialista du oinarri, baina alderdi psikologiko eta espirituala kontuan hartzen ditu. Ikuspegi honen arabera, konplexutasunak ulertu ezinik erredukzionismo itsu batean erortzeko arriskua dago.
Emergentismoak dio gizakiaren alderdi espirituala materiatik azaltzen den propietate bat dela, baina, hasierako materiatik harago, kualitatiboki goragoko plano batean dagoela.
Askatasunaren Auzia
Ikuspegi Determinista
Deterministek diote egiten dugun oro aurrez ezarrita dagoela eta ezinbestean gertatzen dela. Haien ustez, askatasun-sentsazioak ezjakintasunean du jatorria, hau da, gure ekintzak baldintzatzen dituzten kausak ez ezagutzean.
Spinoza
Spinozaren filosofia ikuskera determinista horren adibidetzat har daiteke. Hark zioen gertatzen den guztia predeterminatuta dagoela, kausa-efektu kate baten ondorioz.
Askatasuna Gizatasunaren Esentzia Dela Diotenak
Existentzialismoarentzat, askatasuna da gizon-emakumeen ezaugarririk garrantzitsuena.
Jean-Paul Sartre
Jean-Paul Sartre filosofo frantziarrak gizakion berezitasuna azaltzeko, esentzia eta existentzia bereizi zituen:
- Esentzia: Izaki bat determinatzen duena da.
- Existentzia: Erabakiak hartuz eraikitzen da. Sartrerentzat, gizakia lehenik existitu egiten da, eta gero, bere ekintzen bidez, bere esentzia definitzen du.
Historiaren Filosofia
Agustin Hiponakoa
Agustin Hiponakoa kristautasunaren ikuskera linealean oinarritu zen. Bi pertsona multzo edo "hiri" bereizi zituen:
- Jainkoaren hiria: Jainkoari jarraitzen diotenek osatua.
- Lurreko hiria: Norberaren interes materialei jarraitzen dietenek osatua.
Haren arabera, bi hirien artean etengabeko borroka bat dago, eta gizadiaren historiak zentzu eskatologiko bat du: Jainkoaren jarraitzaileen azken garaipenarekin amaituko da.
Hegel
Hegelek dialektika terminoa erabili zuen historiaren dinamika izendatzeko. Haren filosofia idealistaren arabera, gizadiaren historia denboran zehar Espiritua dialektikoki (tesi, antitesi eta sintesiaren bidez) hedatzearen ondorioa da.
Marx
Marxek ikuspegi materialista zuen: historia ulertu nahi badugu, bizi-baldintza materialei begiratu behar diegu, hau da, gizakiek bizitzeko behar dituzten baliabideak nola eskuratzen dituzten aztertu behar da.
Horrela, historian zehar gizarte-klaseen arteko borroka agertzen zaigu. Marxek historiaren bilakaeraren ikuskera materialista eta dialektikoa proposatu zuen. Haren esanetan, historiaren motorra klase-borroka da, eta denboraren poderioz, kontraesanek fase berrietara eramango dute gizartea, azkenik komunismoaren garaipenera iritsi arte (estaturik eta klaserik gabeko gizartera).