Santo Tomasen Filosofia: Jainkoaren Frogak eta Etika

Santo Tomasen Pentsamendu Filosofikoa

Auzi Filosofikoa: Fedea eta Arrazoia

Santo Tomas Akinokoak errebelazioa eta filosofia bereizi zituen. Fedearen eta arrazoiaren arteko harremana zehaztasun metodikoz planteatu zuen lehen aldiz, bereziki Jainkoaren existentziari dagokionez. Garai hartan, psikologikoki pentsaezina zen Jainkoaren existentzia zalantzan jartzea. Hori dela eta, auzia intelektuala baino ez da: teologia arrazionala sortzen da, filosofiarekin bateragarria dena eta filosofia argitzeko eta sustatzeko gai dena.

Jainkoaren Existentzia Frogatzeko Bost Bideak

Santo Tomasen arabera, ezagutzen den kausa batetik abiatuta ondorioa froga daiteke. Baina Jainkoaren existentzia ezin da modu horretan frogatu, ez baitugu Jainkoa zuzenean ezagutzen. Horregatik, ondorioetatik (mundutik) kausara (Jainkoa) doazen bost bide proposatzen ditu:

1. Lehen motor higiezina

   Mundua mugimenduan dago. Mugitzen den guztiak bere mugimenduaren kausa du, beste zerbaitek mugiarazten baitu. Baina kausen katea ezin da amaigabea izan; beraz, beharrezkoa da existitzea katearen hasieran geldi dagoen lehen motor bat: Jainkoa.

2. Kausa eragilea

   Naturan, izaki guztiek beren existentziaren kausa dute. Kausa eragileen katea ezin denez amaigabea izan, kausarik gabeko lehen kausa batek existitu behar du: Jainkoa.

3. Izaki kontingente eta beharrezkoa

   Sorkari guztiak kontingenteak dira, hau da, existitu daitezke edo ez. Dena kontingentea balitz, une batean deus ez litzateke existituko. Beraz, bere existentzia berezkoa duen eta gainerakoen existentziaren kausa den izaki beharrezko bat egon behar da: Jainkoa.

4. Perfekzio mailak

   Gauzetan perfekzio maila desberdinak ikusten ditugu (ontasuna, egia, edertasuna...). Mailaketa horrek erreferentzia absolutu bat egotea eskatzen du, perfekzio guztiak maila gorenean biltzen dituen izaki bat: Jainkoa.

5. Munduaren ordena eta helburua

   Unibertsoko izaki guztiek, adimenik gabekoek ere, helburu baterantz jotzen dute, ordena bati jarraituz. Adimen goren batek egon behar du, izaki bakoitza bere helburura bideratzen duena, arku bat zuzentzen duen arkulariaren antzera: Jainkoa.

Bertuteak eta Lege Morala

Santo Tomasen iritziz, giza izaeran oinarritzen den lege moral naturala aldaezina eta unibertsala da. Hala ere, ez da nahikoa lege horren aginduak ezagutzea ongi jokatzeko. Ongia ezagutzeaz gain, ohitura onak eta bertutetsuak behar dira.

Santo Tomasek Aristotelesek hasitako ikerketa osatu zuen, bertute intelektualak eta bertute moralak bereiziz. Bereziki, zuhurtziaren (bertute intelektuala) eginkizun erabakigarria azpimarratu zuen, bertute horrek lege moral orokorra kasu partikularretara egokitzen baitu.

Giza Bizitzaren Xede Nagusia

Errealitate naturala benetan ulertzeko lehen kausa edo motor higiezina behar den bezala, ekintza morala ulertzeko ezinbestekoa da giza bizitzaren xede nagusia definitzea. Gure ekintzen helburuen atzean, beti xede orokorragoak bilatzen ditugu.

Giza nahimena grina arrazionala da, eta bere helburua ongia goren hori lortzea da. Etikak argitu behar du zein den ongi goren hori. Filosofia tomistaren arabera, gizakiaren zoriontasun perfektua Jainkoaren esentziaren kontenplazioan datza.