Batxilergoa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Tomas Moro eta gizarte ideala

Londres (1478-1535). Utopia hitza asmatu eta izen bereko liburu bat idatzi zuen, uharte batean oinarritua. Tomas Morok irudikatu zuen hiri idealaren izena Utopia zen.

Utopiaren ezaugarriak

• Egitura politiko demokratikoa: Buruzagia bere postutik kendu daiteke.
• Erlijio-tolerantzia: Erlijio ezberdinak onartzen dira.
• Hezkuntza: Estatuak zainduko du hezkuntza.
• Bizitzaren planifikazioa: Biztanleen betebeharra denon mesederako aritzea da, gaitzik okerrenak baztertuz.
• Berdintasun ekonomikoa: Diruaren desagerpena eta ondasunen banaketa.

Platon eta hiri ideala

(K.a. 427 - K.a. 347). Bere lan nagusia Elkarrizketak izeneko liburu-bilduma da. Platonentzat etika eta politika beharrezkoak dira justizia lortzeko.

Hiriaren antolaketa ideala

Hiru...

Justizia, Elkarbizitza Proiektu Gisa

• Justizia: harremanetarako zuzentasun eremua.
• Esparru horretako arauak: arau unibertsalak, guztiontzat gutxieneko justizia, portaera arauak.
• Gizaki gisa jokatzeko denok bete beharreko arauak.
• Justua izatea: guztion interesen alde egitea, gutxi batzuen interesak baztertzeko gai izatea.
• Zerbait justua dela diogunean, ez dugu bilatzen: sentimendu bat azaltzea (emotibismoa); zer den niretzat ona (subjektibismoa); ez da ezta ere nire taldearentzat ona dena (erlatibismoa).
• Nire helburua da objektiboa eta inpartziala den norbaitek arrazionalki onartzea.
• Beraz, balio eta irizpide unibertsalik ba al dago?
• Justiziazkoak bai, zoriontasunezkoak ez.

Utilitarismoaren Bi Ikuspuntu Kontrajarri

• Ekintzaren utilitarismoa: Helburua gehiengoaren

Immanuel Kant: Nahimen ona eta betebeharra

Kant-en nahimen ona: Kant-en ustez jokabide bati jokabide ona deritzo jokabideak berak ez duela soilik balio, baizik eta jokabidea zer asmorekin egin den. Kant-ek hiru ekintza-mota bereizten ditu:

• Betebeharraren aurkakoak.
• Betebeharrarekin bat datozenak, baina interesak edo beldurrak eraginda egindakoak.
• Betebeharrarekin bat datozenak eta betebeharrari errespetuz egindakoak.

Kant-en ustez, nahimen onari esker erabaki dezakegu gure jokabideek printzipioek diotena bete behar duten ala ez. Nahimen ona esku hartzen du betebeharra betetzen dugunean betetzen dugulako; hori dela eta, Kantiar etika autonomoa da.

Friedrich Nietzsche: Jaunen morala eta mirabeen morala

Nietzsche-ren ikuspegia: Nietzsche-ren arabera,...

Teoria Etikoak

Etika: Arauei eta balio moralei buruzko hausnarketa kritikoa da.

Teoria nagusiak

• Zoriontasunaren etikak: Bizitza ona zein den aztertzen dute.
• Justiziaren etikak: Betebeharra betetzea defendatzen dute.

Etikaren jatorria

A) Sofisten moral konbentzionala

Morala konbentzionala da, arrazoi hauengatik:

• Ezin dugulako modu absolutuan esan zer den bidezkoa eta zer ez.
• Balioak eta arauak historian zehar aldatzen direlako eta kultura batetik bestera desberdinak direlako.

Bi portaera-arau natural ditugu:

• Plazerra bilatzea.
• Indartsuenak bere nagusitasuna ezartzea.

B) Sokratesen intelektualismo morala

Sofisten erlatibismo moralaren eta eszeptizismoaren aurka agertzen da.

• Ezagutu behar dugu zer den ona eta txarra, bidezkoa eta bidegabea, kaos pertsonala eta

Duda Metodikoa eta Lehen Ziurtasuna: Cogito-a

Descartesek bere metodoan oinarritutako zalantza metodikoa proposatu zuen, horretarako matematika oinarri gisa erabiliz, filosofiaren eta zientziaren eraikuntza lortuz. Lehen printzipio hauek lortzeko zalantza metodikoa erabiliko du, izan ere, printzipio hauek nabariak eta zalantza gabekoak izan behar dira. Zalantzak 2 funtzio ditu, garbiketa gnoseologikoa egitea eta ziurtasun iturria izatea. Garbiketa gnoseologikoa hondakinak kentzeko egiten da, horretarako existitzen den oro zalantzan jarriz, baita zentzumenen bidez jasotako guztia ere. Ziurtasun iturriri dagokionez, zalantza ziurtasunak lortzeko tresna dela esan genezake. Beraz, zalantza metodikoaren bidez dakigun oro baztertu eta pentsatzen jarriz...

Descartesen Metodoa: Duda Unibertsala eta Oinarriak

Metodoaren Jatorria: Krisia eta Duda

Descartesenganako metodoa: Errealismo aristotelikoan esandako gauzak edo zeuden teoriak egiatzat hartzen ziren. Hala ere, XVII. mendean krisi orokor bat egon zen. Alde batetik, ikusi egin zen teoria aristoteliko horiek ez zirela egia, eta beste aldetik, konturatu egin ziren zentzumenek engainatzen gaituztela, ametsen egiazkotasuna bereizten ez dugulako eta paralogismoak erabiltzen direlako. Horrek Descartesengan duda unibertsal bat sortu zuen.

Historian zehar metodo logikoaz eta aljebra modernoaz baliatu ziren egia unibertsalera iristeko, baina egokiak ez zirenez, Descartesek metodo bat sortu zuen, matematiketan oinarrituta. Descartesen ustez, jakinik gizaki...

1. Giza Ezagutza

Zentzumenezko Ezagutza

(Barnekoak eta kanpokoak)

• Sentsazioak: Kualitatiboak, hautakorrak, ez dira estimuluen kopia zehatza, ez dute ezagutzaren lehen maila adierazten.
  • Hiru fasetan: Kitzikapena, eroapena eta erantzuna.
• Pertzepzioak: Mundua osatzen duten eta zentzumenak kitzikatzen dituzten objektu hautemangarriak.

Ezagutza Arrazionala eta Adigarria

(Arrazoimenaren gaitasuna, sinbolo abstraktuak sortu eta kontzientzia-maila behar du)

• Kontzientzia zuzena eta erreflexua.
• Adimen Arrazionala: Funtzio praktikoak eta teorikoak.

Pentsamendu Abstraktuak

• Kontzeptuak
• Judizioak (Egiazkoa, faltsua, analitikoa eta sintetikoa)
• Arrazoiketak (Deduktiboa eta induktiboa)

2. Ezagutzaren Teoria Filosofikoak

Greziakoa (K.a. IV. mendea)

• Sofistak (Eszeptikoak)
• Sokrates

Pentsamolde arkaikoa

Gizakiok, betidanik, inguruko mundua eta jasotako gertaerak ulertu nahi izan ditugu; hau gure berezko ezaugarria da.

• Lehenengo pentsamoldean mitoetatik etorritako azalpenak izan ziren.

Zer da mitoa?

Narratibo poetikoa da: metaforak erabiltzen ditu eta gertaerak kontatzen ditu. Adibidez: jainkoen istorioak.

Filosofiaren sorrera

Non eta noiz agertu zen?

K.a. VI. mendean, Asia Txikiko greziar kolonietan.

Zergatik mende eta hiri horietan?

Arrazoi sozialengatik.

• Beste kultura batzuekin harremanen bidez, greziarrek konturatu ziren ez zutela balio absolutuetan sinesten, baizik eta erlatiboetan.

Balio motak

Absolutua: Berez balio duen; denok onartzen duguna, frogak behar ez dituena.

Erlatiboa: Pertsona bakoitzaren arabera aldatzen dena.

Arjé

Arjé:

1.- Zer da mito bat?

Jainko-jainkosen edo heroien ekintzetan oinarritutako alegiazko kontakizun bat.

2.- Zeri deritzogu magia?

Espirituak existitzen direla onartzeari.

3.- Zertan dira desberdinak transzendentea eta immanentea?

Immanentea dena mundu honetan dagoena da; transzendentea, berriz, beste mundu bati dagokiona da.

4.- Zer lekutan sortu zen aldi berean filosofia K.a VI. mendean?

Grezian, Txinan eta Indian.

5.- Zer helburu du filosofiak?

Sortzen zaizkigun galdera nagusiei errotiko erantzunak ematen saiatzea arrazoimena erabiliz.

6.- Zer erlazio dago zientzia eta filosofiaren artean?

Esperimentuak eginez erantzun ezin daitezkeen galderei erantzuna ematen saiatzen da filosofia.

7.- Zertarako balio du filosofiak?

Filosofia lagungarria izan daiteke jaso...

Baldintzapena eta Determinazioa

Baldintzatuta egotea eta determinatuta egotea ez dira gauza bera. Baldintzatuta egotean, askatasuna ez da absolutua, baina ekintzen erantzule da. Determinatuta egoteak askatasunez jokatzeko aukera guztiak erabat ukatzea esan nahi du.

Determinismo Kosmologikoa: Patua

Estoikoen ustez, beharrezkoa da kosmosaren ordena zein den jakitea, nola jokatu jakiteko. JAKINTSU EREDUA: Kanpoko zoriontasuna patuaren esku dagoela ohartu eta barneko bakea lortzen saiatzen dena. Beharrezkoa da sufrimendua eta besteen iritziak ez sentitzea. Zoriontasuna lortzeko bide bakarra ez molestatzea da. Bi bereizketa:

• Barneko askatasunaren mundua (gure esku)
• Kanpoko mundua (ez gure esku)

Heldutasun Morala

Heteronomiatik autonomiara. Kohlbergen arabera,...