Jakintza Zientifiko-Teknikoaren Barne-Mugak
Jakintza Zientifiko-Teknikoaren Barne-Mugak
Zientziaren garapen muga altuera iritsi den garai historikoan bizi gara. Badaude pentsatzen dutenak garapen horri esker zientziak gizakiek aurre egin behar dieten arazo guztiak konpontzeko gai izango direla.
Tribuaren Mugak
Ahaztu egiten da natura-zientzien baieztapenak probabletzat defenda daitezkeela ondorioztatu zela, baina ez egiazkotzat.
Karl Popperrek, arrazoimen induktiboari egin zion kritikan, frogatu zuen behaketan oinarritzen diren baieztapenak behaketa hori ulertzeko moduak baldintzatzen dituela. Hori horrela, Popperrek proposatu zuen egiaztapen printzipioa faltsazio printzipioaz ordezkatu behar zela; hortaz, berrikusi beharko dira baieztapen unibertsalak, kasu posibleetakoren batean betetzen ez direnean.
Haitzuloaren Mugak
Jakintza zientifikoaren beste mugetako bat ikertzailea bera da. Gainera, kultura baten kide eta tradizio zein sinesmen batzuen oinordeko izango da. Einsteinek baieztatu zuen: «Jainkoak ez du dadoetan jolasten». Bohrek, berriz, bigarren aukera defendatu zuen.
Ageriko Plazaren Mugak
Pasa den mendean, ordura arte banandurik egon ziren jakintzaren bi alor bereizten hasi ziren: zientziak eta erretorika. Zientziak eta erretorikak batak bestea baztertzen zuten.
Ikerketa azaltzea defendatzen zuten adituen ustez, diskurtso zientifikoak, batetik, haren metodoen ontasuna eta nagusitasuna sinestarazi nahi du, eta bestetik, lankidetza lortzeko bultzatu.
Zientziaren erretorika ikerketan defendatzen da zientzialariek ez dutela hizkuntza neutrala erabiltzen ordura arte uste zen moduan; horrela, saiatzen dira haien aurkikuntzen egia sinestarazten, bai eta gizartearen balorazioak eta gizabanakoen jarrerak zuzentzen ere.
Antzerkiaren Mugak
«Paradigma zientifiko» deritze garai bakoitzeko ikertzaileak kokatzen diren esparru orokor bakoitzari, eta «iraultza zientifiko» aldian behin gertatzen diren paradigma aldaketei.
Imre Lakatosek zientziaren bilakaera historikoa aztertzen du, bi ikuspuntu kontuan izanik: bata, zientziaren «kanpo historia»rena, asmakuntza zientifikoak inguratzen dituzten elementuez arduratzen dena; eta bestea, «barne-historia» deritzona, kontu metodologikoez arduratzen dena.
Filosofo batek uste du jakintza zientifikoak gehiegizko nagusitasuna duela. Errealitatearen zati bat azaltzeko modu bat gehiago besterik ez da; ez da gainerakoak baino hobea, mitoak edo ikuskera magikoak baino hobea kasu.