Batxilergoa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Materialismo Historikoa: Historiaren Interpretazio Marxista

Materialismo historikoa historiaren zientzia marxista da. Funtsean, Hegelen historiaren ikuskerari Marxek egindako aldaera da. Hegelen esanetan, historia ideia edo espirituaren bilakaera dialektikoa da. Marxek, ordea, errealitatea ideia barik materia dela dio, eta historia dialektikoki ulertu behar dela.

Historiaren Interpretazio Materialista

Marxen materialismo historikoa historiaren interpretazioa da, materiaren bidez egindakoa; materia hori ondasun materialen produkzio-sistema edo produkzio-harreman ekonomikoak dira. Giza historia baldintzatzen duena ez da espiritua (Hegel), produkzio-harreman ekonomikoa baizik.

Hala ere, errealitatea materiala izanik, horrek espiritu edo ideien existentzia...

Zalantza Metodikoa eta Cogitoa

René Descartesek matematika erabiltzen du lehenik egia ziurrak bilatzeko, eta ondoren filosofia eta zientzia eraikitzeko. Lehen printzipio batek hutsuneren bat izan dezake, eta horrek eraikuntza osoa behera bota dezake. Horregatik, lehen printzipioek nabariak eta zalantzagabekoak izan behar dute, eta horretarako erabiltzen du Descartesek zalantza metodikoa.

Zalantzaren Funtzioak

Zalantza oso garrantzitsua da Descartesen filosofian, funtzio asko betetzen dituelako:

• Garbiketa gnoseologikoa: Lehen funtzioa hondakinak ezabatzea da. Existitzen den guztia zalantzan jarri behar dugu, baina zalantzan gelditu gabe. Descartesentzat egoera kritiko iragankor bat da.
• Ziurtasun-iturria: Ziurtasun-iturri bat izatea, eta ez nahitaezko

1.5. Ekonomia-alienazioa

Alienazio ekonomikoa alienazio forma nagusia da, beste guztiak horren menpe daudelako. Lanean ematen da, eta adierazten du nola subjektu produktoreari bere lanaren produktua kentzen zaion. Horrekin, gizakiaren izaeraren bereizgarri nagusia ere kentzen zaio: gizakia, lanaren bidez, bere inguruarekin harremanean, bere buruaren eta bere izaeraren sortzailea da. Beraz, lana da norbanakoa askea izateko modua.

Marxen Ikuspegia eta Gizarte Kapitalista

Azken puntu hau oso garrantzitsua da alienazio ekonomikoaren garrantzia ulertzeko. Marxek ez zuen ukatu giza-esentzia edo giza-natura existitzen denik, baina horrek harremana izango du behar biologikoekin (elikadura, ugalketa…). Gizakiarengan topatzen ditugun gainerako ezaugarriak...

Giza izakia: gorputza, arima eta askatasuna

Gizakia arimaz eta gorputzaz osaturiko izakia da. Gorputz hori, gainerako gorputzak bezala, arimatik aske da eta lege mekanizistak betetzen ditu. Arima ere autonomoa da, eta ezin dio materiala den ezerk zuzenean eragin. Bi substantziak hertsiki lotuta daude, baina independenteak dira. Descartesek puntu bat asmatzen du bi substantzien arteko lotura azaltzeko: guruin pineala.

Grinak eta askatasuna

Arimaren grinak tratatuan, Descartesek arimaren ekintzak eta grinak bereizten ditu:

• Ekintzak: Nahimenaren mende daude.
• Grinak: Ustekabekoak dira.

Arimaren indarra gorputzaren mugimenduak gelditu eta grinak menderatzean datza. Grinak elkarren aurkakoak dira; tristura eta alaitasuna dira bi grina funtsezkoenak. Gizakiak...

Kant eta Descartes: Bi Pentsamendu Moderno Aurrez Aurre

Immanuel Kantek pentsamendu modernoaren bi eskola nagusien arteko sintesia ordezkatzen du: arrazionalismoa eta enpirismoa. Arrazionalismoak, garapen handia izan zuenak, René Descartes zuen erreferentzia nagusi. Beraz, Descartesen eta Kanten arteko konparaketa egitea oso interesgarria da pentsamendu kantiarraren eta arrazionalistaren arteko antzekotasunak eta ezberdintasunak aztertzeko.

Duda Metodikoa vs. Arrazoi Puruaren Kritika

Descartesen metodoa duda metodikoa da; gizakiaren gaitasunean erabateko konfiantza du lehenengo fundamentu ebidentea aurkitzeko, inolako zalantzarik gabe. Descartesentzat, arrazoiak mundua den bezala ezagutzeko gaitasuna du. Kantek, aldiz, arrazoiaren bi erabilera...

Askatasuna: Agustinen Ikuspegia

Agustinen ustez, gaitzaren sorrera gizakiaren askatasunetik dator. Aldiz, Onaren sorrera Jainkoak gizakiari emandako graziatik dator.

Agustinen pentsamenduaren abiapuntua gizadi eroria, baina Kristok berrerosia da.

Gizakiaren Askatasuna eta Betebeharra

• Gizakia askea da, librea delako, erabaki ahal duelako.
• Askatasunik gabe ezinezkoa da gizaki izatea.
• Gizakiak, ongirako (Jainkoarekiko) joera izan behar du.

Jainkoak, gizakia sortu zuenean, Bera maitatzeko agindu zion. Jainkoa zerbitzatzerakoan askatasuna eta zoriontasuna lortzen da; bestela, Jainkoarengandik urrundu eta esklabo izango zara, zoriontasuna lortu gabe.

Askatasunaren Galera eta Berreskurapena

Gizakia bekatuan erori eta Jainkoarengandik urrundu zen, askatasuna...

Erlijioa eta Ilustrazioaren arteko Erlazioa

Giza izaerak aurrera egitera bultzatzen du gizakia, eta ondorioz, ez da zilegi belaunaldi batek hurrengoaren egoera erabaki eta mugatzea. Inork ez du, beraz, ilustrazioa oztopatzeko eskubiderik, ez Jainkoak dioena jarraitzen duen talde indartsu batek, ez gizaki batek eta ezta errege batek ere. Izan ere, egoera horretan hurrengo belaunaldiak ezin izango du aurrekoa hobetu, eta beraz, ilustraziorako bidea itxiko zaio. Hain zuzen ere, horixe da erlijioak egiten duena: gizakiaren arrazoitzeko eta eboluzionatzeko ahalmena mugatu, ilustrazioa gertatzea zailduz.

Ilustrazioaren Garaia eta Garai Ilustratua

Garai ilustratuan bizi diren gizakiek adingabetasuna atzean utzi eta ilustraziorako pausua eman dute, eta...

Ilustrazioaren Ezaugarri Nagusiak

Ilustrazioan, arrazoi enpiriko-analitikoa da nagusi. Ezagutza zientifikoaren oinarria esperientzia da.

• Arrazoi kritikoa: Arrazoiaren kanpoko inposaketen aurka egiten du, eta arrazoiaren beraren kritika egiteko balio du. Mugak esperientzian daude, eta bere ahalmenak aztertuko ditu.
• Arrazoi autonomoa: Arrazoia da gizakiaren gidari bakarra, ez tradizioa edo autoritatea.

Aurrerapen zientifikoek munduaren ikuskera baikorra eman zuten. Historia aurrerapenerako bidea da. Arrazoiaren bidez, natura menderatu eta gizakiaren zoriontasuna lortu daitezke.

Erreformaren eta tolerantziaren aldeko jarrera dago gizartean, baina kontserbadorea politikan. Deismoa defendatzen da, erlijioaren interpretazio arrazionala. Jainkoa ezin daiteke...

Descartes: Jainkoa, Burua eta Munduaren Existentzia

Lehen egia aurkitu ostean (Cogito, ergo sum), Descartesen bigarren egiaren bila abiatzen da. Berak, beste filosofo batzuk ez bezala, ordena inbertitu eta Jainkoa lehenago aurkitu nahiko du munduaren presentzia baino. Descartesek bere buruaren existentzia aurkitu du, baina ez bere inguruarena; horretarako pentsamendura jotzen du berriz.

Jainkoaren existentziaren frogak

Descartesek dio, dituen ideia guztien artean Jainkoarena duela, jatorrizko ideia bat, hasieratik Jainkoak ezarri ziona. Bi argudio nagusi erabiltzen ditu:

1. Kausaltasunaren argudioa: Bera mugatua izanik, ez du posible ikusten nolaz eduki dezakeen substantzia mugagabearen ideia, substantzia mugagabe horrek bere baitan jarriko ez balu.

Determinismo motak

Determinismoak giza ekintzak baldintzatzen dituzten faktoreak aztertzen ditu:

• Kosmologikoa: Estoikoen ustez, badago unibertsoa zuzentzen duen lege unibertsal bat (Logosa) eta den-dena halabeharrez gertatzen da.
• Teologikoa: Jainkoa orojakilea da; iraganaren, orainaren eta etorkizunaren berri du. Jainkoak badaki gizabanako bakoitzak zer-nolako ekintzak egingo dituen.
• Fisiologikoa: Determinismo horren arabera, gure gorpuzkerak eta gure izaerak heredatzen dugun kode genetikoan idatzita daude.
• Psikologikoa eta psikoanalitikoa:
  • Psikologikoa: Teoria horrek dio motibo indartsuenak nahimena determinatzen duela, eta ez dagoela askatasunez aukeratzerik.
  • Psikoanalitikoa: Sarritan senak nahi duena ez dago gure kulturan onartuta, eta errepresioak