Batxilergoa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Datu biografikoak eta testuinguru historikoa

Platon K.a. 427. urtean jaio eta K.a. 347.ean hil zen Atenasen. Data hauen inguruan gertaera hauek eman ziren, bere pentsamenduan eragina izango dutenak:

• Periklesen garaian demokrazia oligarkikoa ezarri zen Atenasen, garaiko zentro kulturala. Sofistek, atzerritarrak izan arren, sofismak erabiliz gazte atenastarrak hezi zituzten beraien ideiak asanbladan (organo erabakiorra) aurkezteko eta arrakasta politikoa lortzeko. Demagogia zabaldu zen hirian, azpikeria nagusituz. Platonen ustez, dinamika hau okerra zen, giza balore moralak hankaz gora zeuden.
• Peloponesoko Gerra Espartak irabazi zuen. Hogeita Hamar Tiranoen gobernuak urte batez gobernatu zuen Atenas, baina iraultza baten ondorioz, atenastarrek boterea

Antropologia: Platon eta Aristotelesen Ikuspegiak

Bi filosofoek gizakiari buruzko ikuspuntu dualista dute; hau da, gizakia bai arimaz bai gorputzaz osatuta dagoela. Hala ere, arimari buruzko ikuspuntu desberdinak dituzte.

Platonen Ikuspegia: Arima eta Gorputzaren Bereizketa

Platonek dioenez, arima ideien munduari dagokio, eta gorputza, berriz, mundu hautemangarriari. Beraz:

• Arima hilezkorra da.
• Gorputza hilkorra da.

Ondorioz, arima eta gorputza elkarren artean independenteak dira, arimak gorputzari bizitza ematen diolarik.

Aristotelesen Ikuspegia: Arima eta Gorputzaren Batasuna

Aristotelesek, aldiz, arima eta gorputza bat direla dio, bi munduen arteko bereizketarik egin gabe. Horren arabera, biak dira hilkorrak. Honela, arima gorputzaren potentzialtasunaren

Aristoteles: Filosofia Praktikoa eta Ontologia

Psikologia eta Arima

Aristotelesen arabera, arima eta gorputza lotuta daude. Arima motak hauek dira:

• Begetatiboa
• Sentipenezkoa
• Pentsatzailea

Intelektoa bi motatakoa da: pasiboa eta aktiboa.

Etika

Giza praxia borondatezko erabakietan oinarritzen da:

• Eudemonista: Zoriontasuna bilatzea.
• Naturalista: Giza natura deskribatzea.
• Arrazionalista: Arrazoiak gidatutako bertutea.

Zoriontasuna ongi bizitzea da (plazerra, ardura eta filosofia). Bertuteak bi motatakoak dira: dianoetikoak (hausnarketa) eta etikoak (morala). Zuhurtasunez jokatzeko adorea, neurritasuna eta eskuzabaltasuna behar dira.

Politika

Estatu eta gizartearen sorrera mintzairan, familian eta komunitatean oinarritzen da. Gobernu motak ongi komunaren zerbitzura...

Epistemologia: Jakintza Motak eta Mailak

Gizakiak jakiteko desio naturala du; izan ere, arima arrazionalaren berezko funtzioa arrazoimenezko ezagutza garatzea da. Gizakiak jarrera intelektualean oinarritutako bizitzari ekin beharko dio.

Ezagutza Mailak

• Esperientzia
• Jakintza teknikoa
• Jakintza zientifikoa

Zientzia Sailkapena

• Jakintza ekoizlea
• Jakintza praktikoa
• Jakintza teorikoa

Ezagutza Mota Nagusiak

Zientziaren organo nagusia logika da. Hiru ezagutza mota bereizten dira:

1. Hutemangarria: Zentzumenei esker lortzen da, forma hautemangarrien bidez, bi potentzialitateak aktora pasatzean.
2. Episteme edo Zientzia: Hautemangarrian oinarritzen da, oroimenari esker ikusitakoa erreproduzitu, erlazioak eta amankomunezko ezaugarriak lortuz (orokorretik partikularrera).

EPISTEMOLOGIA (Ezagutzaren Teoria)

Ezagutza zer den eta nolakoa den argitzen digu. Bi mundu desberdintzerakoan, bi ezagutza mota bereizten dira:

• Mundu hautemangarrian: Doxa (sinesmena).
• Ideien munduan: Noesis (ezagutza unibertsala).

Doxa: Mundu Hautemangarriaren Sinesmena

Doxak ematen duen irudia etengabe aldatzen ari den errealitateari buruzkoa da. Hortaz, mundu aldakor horri buruz dugun ideia mundu akastun batena da, eta beraz, ezin daiteke ezagutza unibertsalik lortu.

Doxaren barruan bi maila bereizten dira (Irudiak jasotzetik sinesmenera):

• Eikasia (Engainua, hori errealitatea dela uste dugu).
• Pistisa (Ustea, sinesten duguna).

Noesis: Ezagutza Zientifiko eta Unibertsala

Noesis edo adimenezko ezagutza zientifikoa, unibertsala eta beharrezkoa da, hautemangarria...

Zein liburutan topatu? Errepublika liburuaren VII. Atalean. Zer adierazi nahi du? Gizakiaren Egoera (ezagutzarekin harremanaturik) eta bi munduen existentzia eta horiek Esagutzeko bideak.

Presoa: pertsona normalak adierazten dira. Gu geus Ezjakintasunean. Itzalak: Sinbolismo Bezala erabiltzen du. Gure ezagutza adierazten dute mundo materialari buruz, ez Da benetako ezagutza. Objetu naturalak: Ideien mundua. Lokarriak: Zentzumenak zentzumenen biartez ezagutzen dugulako mundo materiala. Lokarriak Zentzumenak dira. Eguzkia: Ideia Gorena da, ongiaren ideia. Sua: Eguzki materiala. Askatu duten presoa: Kobasulotik arrastaka ateratzen dute (filosofoa). Heziketa prozesua, hau da Dialektika prozesua ez dute guztiek gainditzen bakarrik filosofoek.

Zer

Filosofiaren Oinarrizko Printzipioak

Filosofia jakintza kritikoa eta logikoa da. "Kritikoa" esatean, arrazoia errealitateari egokitu behar zaiola esan nahi da. "Logikoa" esatean, berriz, pentsamenduaren hariak koherentea izan behar duela adierazi nahi da.

Filosofiaren Helburuak

Filosofia Ezkonformista

Filosofia Unibertsala

Arimaren hilezkortasuna: Argudio nagusiak

• Aurkakoen argudioa: Argudio hau denborari buruzko ikuspegi zirkularrarekin dago lotuta. Hiltzen direnean, arimak beste mundu batera (Hades) doaz eta handik hona itzultzen dira.
• Anamnesia: Ezagutzea oroitzea denez, arimak existitu behar izan du gorputzari lotu aurretik eta, aurreko argudiora joz, gorputzaren heriotzaren ostean ere izaten jarraituko du.
• Bakuntasuna: Arima ideiak ezagutzeko gai bada, orduan Ideien antzeko izaera eduki behar du, hau da, bakuntasuna. Eta bakuna dena ezin denez desegin, arima hilezkorra da.
• Bizi-printzipioa: Arima duen guztia bizirik dago. Bizitza, ezinbestean, arimaren eskutik doa. Horregatik, kontraesankorra litzateke bizitza ematen duena hil daitekeela esatea.

Platonen politikari

Wittgenstein: Lengoaia Zientifikoaren Mugak

Wittgenstein-en helburua lengoaia zientifikoaren mugak finkatzea da; hau da, esanahia duen lengoaiaren mugak, zientifikoki egiaztatu ahal dena soilik izango baita. Horretatik abiatuta:

• Proposizio egiazkoak edo enpirikoak: Gertaerak deskribatzen dituztenak.
• Tautologiak: Matematikaren eta logikaren proposizioak. Hauek ez dute egoera gertagarririk adierazten, baina beharrezkoak eta egiazkoak dira, munduaren eta hizkuntzaren egitura logikoa aditzera ematen dutelako.

Etika, berriz, lengoaia zientifiko horretatik kanpo legoke, naturaz gaindikoa delako eta eduki enpirikorik ez duelako; beraz, mugen kontra jotzen du. Horrexegatik, hizkuntza ez da bere toki naturala.

Kant eta Wittgenstein: Ezagutzaren Mugak

Wittgenstein-...

Sapere Aude: Ausartu zaitez pentsatzera

“Sapere aude!” latindar esamoldea era honetan itzul daiteke: ausart zaitez pentsatzera. Honela ere interpreta daiteke: izan adore zure kabuz arrazoia erabiltzeko.

Autonomia eta heteronomiaren arteko aldea

Horretarako ezinbestekoa zaigu askatasuna eta autonomia. Autonomiak bereizten ditu gizakiak. Era autonomoan jarduteak heteronomia atzean uzten dela esan nahi du; besteen iritziak kontuan izan barik.

Adingabetasuna eta tutoretzaren uztarria

Ilustrazioaren garaian, eta ez garai ilustratuan, gehiengoak koldarkeria edota erosotasunagatik jarraitzen du erruzko adingabetasunean, tutoretza politiko zein erlijiosoaren menpe. Kantentzat, adingabetasuna atzean uzteko garaia da, gizakia bere kabuz pentsatzeko garaia....