Kant eta Descartes: Arrazionalismoaren eta Kritizismoaren Konparaketa
Kant eta Descartes: Bi Pentsamendu Moderno Aurrez Aurre
Immanuel Kantek pentsamendu modernoaren bi eskola nagusien arteko sintesia ordezkatzen du: arrazionalismoa eta enpirismoa. Arrazionalismoak, garapen handia izan zuenak, René Descartes zuen erreferentzia nagusi. Beraz, Descartesen eta Kanten arteko konparaketa egitea oso interesgarria da pentsamendu kantiarraren eta arrazionalistaren arteko antzekotasunak eta ezberdintasunak aztertzeko.
Duda Metodikoa vs. Arrazoi Puruaren Kritika
Descartesen metodoa duda metodikoa da; gizakiaren gaitasunean erabateko konfiantza du lehenengo fundamentu ebidentea aurkitzeko, inolako zalantzarik gabe. Descartesentzat, arrazoiak mundua den bezala ezagutzeko gaitasuna du. Kantek, aldiz, arrazoiaren bi erabilera bereizten ditu eta haren gaitasunak zein mugak kritikatzen ditu. Guztia cogito-aren ebidentzia arrazionala izan ezik zalantzan jartzen duen Descartesen aurrean, Kantek bere ezagutzaren teoria sortzen du, arrazoi puruaren mugak zehaztuz.
Zientifikotasuna: Dedukzioa eta Judizio Sintetikoak
Descartesek dio axioma batetik abiatuta eta dedukzio-kate bat garatuz, metodo seguru bat lortuko dela ondorio garbietara iristeko. Descartesentzat, ezagutza zientifikoa premisa egiazkoetatik abiatutako dedukzio zuzena egitea da. Kanten ustez, ordea, zientifikotasuna a priorizko judizio sintetikoak emititzeko gaitasunean aurkitzen da; horrela, subjektuak ez du zentzumenen bidezko esperientziara jo beharrik.
Kausalitatea eta Substantzia: Errealitatea vs. Egitura
Descartesentzat, kausalitatea, substantzia edo identitatea bezalako nozioak errealitatea ezagutzeko dugun moduaren eta errealitatearen beraren ezaugarri dira. Kantek, aldiz, nozio hauek gizakiaren egitura transzendentalaren barruan kokatzen ditu, kategoria edo kontzeptu gisa.
Jainkoa, Arima eta Mundua
Jainkoa, Arima eta Mundua Descartesen ontologiaren substantzia nagusiak dira. Kantentzat, ordea, hiru elementu horiek arrazoi praktikoaren postulatuak dira.
Ondorio Nagusia: Gauza Bere Baitan vs. Fenomenoa
Azkenik, Kanten eta Descartesen arteko ezberdintasunik garrantzitsuena hauxe da: Descartesentzat gizakiok gauzak diren bezala ezagutzen ditugu (existitzen diren substantziak); Kantentzat, ordea, kausalitate-erlazioak edo substantziak egitura transzendentalen fruitu dira, eta gure ezagutzan horiek bakarrik antolatzen dira.