Batxilergoa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Neptuno planetaren aurkikuntza eta grabitazioaren froga

Neptuno planetaren aurkikuntzak Newtonen legeak, eta bereziki grabitazio unibertsalaren legea, benetakoak direla frogatu zuen. Lege horiek jarraituz, bi astronomo desberdinek, bakoitzak bere aldetik, Eguzki sisteman ezagutu gabeko planeta bat zegoela ondorioztatu zuten:

• Adamsek 1845eko irailean aurresan zuen.
• Le Verrierrek 1845eko azaroan aurresan zuen, bere orbita kalkulatu, eta aurkitzeko zeruaren zein norabidetan begiratu behar zen esan zion Galle-ri.

1846ko irailean, Gallek planeta berria aurkitu zuen Le Verrierrek esan zion tokitik gradu batera bakarrik. Planeta berriari Neptuno izena jarri zitzaion. Gertakizun hori grabitazio unibertsalaren legea benetakoa dela frogatzen duen froga indartsu...

Wittgensteinen ikuspegia

Platon eta Nietzsche: ongiaren eta bizitzaren balorazioa

Aristotelesen ustez, mundu sentikorra soilik existitzen da; mundu bakar bat existitzen dela, eta hori gure bizilekua den mundua dela. Ideien mundua ez da hemendik at existitzen, baizik eta ideiak mundu honetan daude. Aristotelesen jarrera Platonen idealismoaren aurrean errealista da.

Hilemorfismoa

Existitzen diren izaki guztiak materialak dira eta zentzumenez ezagutzen ditugu. Baina izaki bakoitzak bi atal ditu, bi alderdi nagusi:

• Materia: Ezin da definitu, zeren eta zerbait esaten dugunean definizio hori forma baita. Definiezina da, baina gauza bat errealitatean existitzeko behar-beharrezkoa da. Ez dago forma materiarik gabe, baina ez dago ere materia formarik gabe.
• Forma: Izaki batek dituen ezaugarri guztiak: zer den eta nolakoa den. Izaki bati

Bide Tomistak: Jainkoaren Existentziaren Froga

Tomas Akinokoaren bost frogek Jainkoaren existentzia frogatzeko argudio eskema orokor bat jarraitzen dute:

• Abiapuntua: Esperientziazko gertakari bat.
• Muga: Menpeko kausen segidan infinitura arte igaro ezina.
• Ondorioa/Helmuga: Kausatu gabeko Lehenengo Kausa (Jainkoa) existitzen da.

Jainkoaren Existentziarako Bost Froga

1. Mugimenduarena (Aristotelesen eragina)

   Munduan mugimendua dago; mugitzen ari den oro beste zerbaitek mugitua izan behar du, ezer ezin baita berez mugitu. Mugimenduaren hasiera infinitura ezin denez jo, Lehen Motor bat onartu behar da, zeinari Jainkoa deitzen diogun.

2. Kausa Arazlearena (Aristotelesen eragina)

   Kausa oro bere aldetik kausatua da, eta hori beste batek kausatua, eta horrela infinituraino

René Descartes: Datu biografikoak eta testuinguru historikoa

René Descartes filosofia modernoaren aita eta arrazionalismoaren sortzailea da. Jesuiten ikastegian ikasi zuen. Filosofian, empirismoaren eta arrazionalismoaren mendea da:

• Arrazionalistak: Descartes, Spinoza eta Leibniz.
• Enpiristak: Locke, Hume, Berkeley.

Jakintza zientifiko eta filosofikoaren eredua matematika da. Descartesek filosofia berri bat eratu nahi du, matematika eran eraikitako filosofia absolutua; horretarako, arrazoira joko du.

Arrazionalismoaren ezaugarri orokorrak

Descartesen eskutik sortutako mugimendu filosofikoa da, eta bere ezaugarri nagusia ezagutza oro arrazoian sortzen dela baieztatzea da. Ordezkari nagusiak: Nicolas Malebranche, Baruch Spinoza eta Gottfried Wilhelm

Mendeko intelektual hauek diotenez, arrazoimena mozorro bat da, arrazoimena bera baino sakonagoak diren bulkadak estaltzen edota justifikatzen dituena.

• Marxek adierazten duen bulkada irrazionala, arrazoimenak justifikatu edo estali nahi duena, materialismo historikoa da.
• Nietzschek adierazten duena, botere nahia da.
• Freudena, berriz, inkontzientean dauzkagun erreprimitutako nahiak edo frustrazioak dira, gehienbat sexualak.

Darwinentzat ere gizakiaren arrazoimena ez da jatorrizkoa den zerbait, baizik eta biziraupenerako borrokan garatutakoa.

1.1. Charles Darwin (1809-1882)

Darwinen teoriaren arabera, gizakia, biologiaren ikuspuntutik, animalia bat gehiago da besteen artean. Animaliak eta, oro har, izaki bizidun guztiak, aurreko espezieen eboluzioaren...

Ezagutzaren Teoria

Epistemologiak "Nola ezagutu ziurtasunez?" galderari erantzuten dio. Filosofia Modernoaren galderarik garrantzitsuena izan zen, eta bi eskola nagusi eratu ziren: arrazionalismoa eta enpirismoa. Kant dugu Arrazoi Hutsaren Kritika liburuaren idazlea, Filosofia Modernoaren azken filosofo garrantzitsuena. Kanten filosofia garrantzitsua da arrazionalismoaren eta enpirismoaren arteko sintesia egin zuelako.

Eskolen Arazoak

Aipatutako eskola bakoitzak arazo bat zuen. Arrazionalismoak dogmatismora eramaten du, ez dituelako arrazoiaren ahalmenaren mugak aztertzen. Enpirismoak, berriz, eszeptizismora eramaten gaitu, ezagutza unibertsala eta beharrezkoa ezinezkoa delako inpresioetan soilik oinarritzen bagara.

Kanten Filosofiaren Oinarriak

Kantek...

Gure filosofoarentzat ez dago halako errealitate aldaezinik, ezta subjektu unibertsalik ere, subjektua beti banakoa delako. Gainera, kontzeptu unibertsalak “abstrakzioak” dira, eta partikularren berezitasunak baztertzen dituzte. Ondorioz, kontzeptuak ez dira “egia”, egia subjektu partikular baten ikuspuntua delako. Nietzscherentzako garrantzitsua da egia horrek bizitzaren aldekoa den ala ez jakitea. Egiaren erabilera hau “pragmatikoa” deitzen da, ez duelako errealitatea adierazteko asmorik. Nietzscheren ustez, kontzeptuen bidez metaforak dira “egia” azaltzeko modurik onena, metaforak esanahi bat baino gehiago dituztelako, eta, horrela, perspektibismoa gordetzen dute. Gainera, metafisikaren ordez artea hobesten du, eta adimenaren...

Homero eta Sokrates: Etikaren Hastapenak

Homeroren poemak: Bertuteak eta komunitatea

Mendebaldeko etika Grezian sortu omen zen, Homeroren poemen bidez. Poemak ez dira filosofikoak, literarioak baizik, baina nolabaiteko mundu moral bat agertzen dute (Iliada eta Odisea). Morala hiru elementutan agertzen da:

• Balio duen zerbait egitea zen ona (Troia).
• Bikaintasuna hartzen zen bertutetzat (Arete).
• Onena (aristos) izatea.

Moralaren aldetik, ongi jokatzea komunitateari zerbitzu bat eskaintzea da.

Sokratesen jarrera eta ekarpena

Sokrates mendebaldeko etikaren sortzailea da. Gizakia gizartean nola garatzen zen aztertu nahi zuen. Atenas demokrazia bilakatu eta gero, oso garrantzitsua zen hezkuntza eta elokuentzia izatea. Sofistek, hezkuntzatik dirua ateratzen...

Wittgenstein: Filosofiaren Funtzioa

Tractatus eta Ikerketa Filosofikoak

Wittgensteinen filosofiari buruzko ikuskera aldatu egiten da liburu batetik bestera. Ikus dezagun:

Tractatus Logico-Philosophicus

Tractatus-ean, filosofia ez da zientzia bat: proposizio filosofikoak zentzugabeak direnez, hizkuntzaren ulermen ezak sortzen ditu. Filosofiaren zeregina ez da “sistema” bat egitea, hizkuntzaren mugak argitu behar ditu, argi eta garbi egon dadin zer esan daitekeen zentzuz eta zer ez. Zientziari buruzko zeregina da, proposizio zientifikoen zentzu logikoa argitzea helburu duena, eta hizkuntzaren analisi logikoa erabiltzen du horretarako. Hizkuntzaren mugek munduaren mugak adierazten dituzte: ez dakigunaz, hobe isilik egotea. Wittgensteinek isiltasun...