Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Barne Ingurunea

Likido interstizialak, odolak eta linfak osatzen dute. Likido interstizialak zelulak bustitzen ditu. Odolak eta linfak zelulek behar dutena edo baztertzen dutena bildu, banatu eta kanporatu egiten dute.

Odol Zelula Motak

Odol zelula mota nagusiak eta haien funtzioak:

Eritrozitoak

Disko ahur baten itxura dute eta ez dute nukleorik. Kolore gorria dute. Biriketatik zeluletara oxigenoa garraiatzen dute.

Leukozitoak

Handienak dira, nukleoa dute eta bost mota daude. Organismoa infekzioetatik babesten dute.

Plaketak

Megakariozitoetatik eratorritako zelulen zatiak dira, nukleorik gabekoak. Odolaren koagulazioan hartzen dute parte.

Arteriak eta Zainak

Arteriak

Bihotzetik organo guztietara doaz. Oxigenodun odola garraiatzen dute eta pareta lodi,

Antibiotikoak: definizioa

Antibiotikoak bakterioak hiltzeko edo haien hazkuntza galarazteko gai diren substantzia kimikoak dira. Bakterio horiek askotan gure gaixotasunen eragile nagusiak izaten dira, eta gure organismoan sartzean mota askotako ondorioak eragin ditzakete. Bakterio gehienak gure gorputzean daude eta, sarritan, bizimodua bermatzeko beharrezkoak izaten dira. Badira gure gorputza gaixotzen duten bakterio mota ugari, eta, logikoa den bezala, antibiotikoak anitz eta desberdinak dira, bakteria bakoitza tratatzeko espezifikoak.

Probiotikoak

Antibiotikoen erabilerak gure barnean eragiten duen "sarraskia" konpontzeko, askotan probiotikoetara jotzen dugu. Probiotikoak mikroorganismo biziak dira, hainbat elikagaitan eta osagai dietetikoetan...

Mutazio genetikoen zergatiak

• Irakurketa-akatsak: DNAren erreplikazioan berez agertzen dira.
• DNAren ustekabeko lesioak: Nukleotido baten edo batzuen egituran gertatutako aldaketak dira. Berez agertzen dira, DNA erreplikatzen ari ez bada ere.
• Transposizioak: DNA zatien leku-aldaketa. Elementu genetiko molekularrei transposon esaten zaie. Berez aldatzen dute lekuz, mutazioa eraginez. Transposona zegoen eremuan delezio bat gertatzen da, eta txertatzen den eremuan, berriz, gehikuntza bat. Transposon bat gene baten barruan txertatuz gero, geneak bere funtzioa gal dezake. Beste aldetik, transposona berriz aldatzen bada lekuz, funtzioa berreskuratu daiteke.

DNAren konponketa mekanismoak

DNAren erreplikazioa oso zehatza da. Horretan laguntzen du Proben Zuzenketa...

Mikroorganismo Eukariotoak

Protistoen Erreinuko Mikroorganismoak

Protozooak

Zelula bakarreko eukarioto aerobioak dira, zelula-hormarik gabekoak. Heterotrofo fagotrofoak dira; badira saprofitoak eta parasitoak ere.

Lau Talde Nagusiak

• Zilioforoak: Zilioz estalita daude, eta ez dira patogenoak.
• Euglenozooak: Flageloa dute (adibidez, tse-tse euliaren eragilea).
• Amebozooak: Pseudopodoak dituzte lekuz aldatzeko.
• Esporozooak: Parasito mugiezinak dira.

Zelula Bakarreko Algak

Eukarioto aerobioak dira, zelulabakarrak edo zelulaniztunak izan daitezke, eta zelulosazko pareta dute. Autotrofo fotosintetizatzaileak dira.

Bi Talde Nagusiak

• Alga Berdeak: Fitoplanktonaren osagai nagusietako bat dira.
• Diatomeoak: Zelulabakarrak eta itsastarrak dira, fitoplanktona osatzen

Prokariotoen Egitura (Bakterioak)

• Material Genetikoa: Zitoplasman kokatua.
• Bakterio Kapsula: Bakterio jakin batzuk inguratzen dituen geruza zurrun eta lodia. Itsasteko eta babesteko funtzioa du.
• Pareta Zelularra: Bilgarri zurrun eta sendoa, zelulari forma ematen diona.
• Mintz Plasmatikoa: Zelula babesten du, inguratzen du eta substantzien sarrera-irteerak kontrolatzen ditu.
• Nukleoidea: Material genetikoa gordetzen den gunea.
• Mesosomak: Mintz plasmatikoaren inbaginazioak dira. Hormaren eraketan, ADNaren bikoizketan eta fotosintesian/arnasketan esku hartzen dute.
• Flageloa: Zitoplasmaren luzakinak; bakterioak higitzeko apendize proteikoak dira.
• Finbriak: Finkapenerako egitura proteikoak, flageloak baino laburragoak eta ugariagoak.
• Piliak: Bakterio-ugalketarako

Gizakiaren zirkulazio-aparatua bi atal nagusiz osatuta dago: bihotza eta gorputz osoan zabalduriko hodi-sare bat, odol-hodiak.

Bihotza

Bihotza toraxean kokatuta dagoen organo hutsa da, miokardio deritzon muskulu-ehunezko pareta lodi batez osatua. Horren barnealdea zelula-geruza mehe batek estaltzen du, endokardioak. Eta kanpoaldea mintz bikoitz batek inguratzen du, perikardioak. Bihotzak lau barrunbe ditu: bi aurikula eta bi bentrikulu.

Aurikulak

• Eskuineko aurikulan goi-kaba zaina eta behe-kaba zaina bukatzen dira. Hauek gorputz osoan bildutako odol desoxigenatua ekartzen dute bihotzera, eta bertatik birikietara bidaltzen da, oxigenatzera.
• Ezkerreko aurikulan birika-zainak bukatzen dira. Hauek odol oxigenatua ekartzen dute birikietatik bihotzera,

Zirkulazio eta Iraitz Aparatuak

Zirkulazio-aparatua

Barne-ingurunea

Barne-ingurunea gorputzeko zelulak inguratzen dituen likido-multzoa da.

• Plasma interstiziala: Zelulen artean dagoen likidoa da, babes- eta nutrizio-funtzioak betetzen dituena.
• Odola: Odol-hodietan zehar hainbat substantzia garraiatzeaz arduratzen den likidoa da.
• Linfa: Plasma interstizialetik sortu eta linfa-hodietan zehar dabilen likidoa da. Defentsa- eta drenatze-funtzioak ditu.

Homeostasia

Zelulek behar bezala funtziona dezaten, barne-ingurunea aldatu gabe eusten dioten prozesu-multzoa da. Tenperatura konstantea mantentzean datza.

Odol-zirkulazioaren sistema

Odol-hodiak

Hiru motatakoak izan daitezke:

• Arteriak: Bihotzetik gorputzeko organoetara eramaten dute odola. Paretak oso lodiak

Mitosia

Mitosia nukleoa zatitzeko mekanismoa da. Giza espeziean, zelula bakoitzak 46 kromosoma ditu, eta, zatitu ondoren, zelula bakoitzak 46 kromosoma izaten jarraitzen du. Lau azpifase ditu:

• Profasea: Faserik luzeena da. Kromatinak kondentsatzen jarraitzen du, kromosoma bakoitza bikoiztuta dago, eta G2 fasean bikoiztutako zentriolo bikoteak banandu eta polo banatara joaten dira. Hainbat mikrotubulu mota agertzen dira: asterra eta ardatza. Bi motatako mikrotubuluak daude: polarrak eta zinetokorikoak. Nukleoa eta mintz nuklearra desagertuta daude.
• Metafasea: Fase nahiko laburra da; kromosomak mugitu egiten dira zentromeroak ardatzean jarri arte.
• Anafasea: Faserik laburrena da. Zentromeroak bitan banatzen dira eta kromatida bakoitza polo batera

Immunitatea da gorputzak barne ingurunean sartutako edozein gorputz arrotz (mikrobioa edo beste bat) atzera botatzeko duen gaitasuna.

Immunitate-mekanismoak

• Azalak eta mukosek lehenengo babes-hesia osatzen dute.
• Inbaditzaileek hesi horiek gainditzen badituzte, bigarren mailako babesa dago, mekanismo batzuen bidez (hantura eta sukarra, esaterako) eta fagozito zelulen bidez.
• Aurreko mekanismo horiek nahiko ez badira, berariazko erantzun immunitarioa ematen zaio; erantzun horretan, zelula mota batzuek eta antigorputzek hartzen dute parte.

Organismoaren Lehenengo Hesiak

Hesi anatomikoak

Azala eta mukosak dira organismoaren lehenengo hesia. Azalak keratinazko geruza du, eta, zauririk ez badago, hesi iragangaitza da. Mukosak ahulagoak dira; horiek epitelio...

Sailkapena: Onddoak

Erreinu honetan 5 filum daude:

• Zigomizetoak: Hifa zenozitikoak dituzte. Espora sexugabeak nahiz sexualak dituzte.
• Deuteromizetoak: Hifa trenkatuak dituzte. Konidioen bidezko sexurik gabeko ugalketa dute.
• Askomizetoak: Hifa trenkatuak dituzte. Espora sexugabeak nahiz sexualak dituzte. Azken horiek aska izeneko esporangioaren barruan sortzen dira.
• Basidiomizetoak: Hifa trenkatuak dituzte. Gorputz fruitu emaileetan eratzen diren esporangioei basidio esaten zaie eta horien kanpoan espora sexualak sortzen dituzte.
• Likenak edo Mikofitoak: Likenak askomizetoak edo basidiomizetoak dira, eta alga klorofitoekin sortzen dituzten elkarte sinbiotikoetan bizi daitezke bakarrik. Sexurik gabe eta sexuarekin ugal daitezke. Lehen kasuan zatiketa