Poriferoak

Simetria

• Erradiadiala.

Habitat

• Itsasoan bizi dira, eta batzuk ur gezatan.
• Itsatsita bizi dira.

Egitura

• Oskuloa: irekigunea da.
• Barneko barrunbea: Atrioa.
• Poroak edo ostioloak dituzten zelulak daude.
• Zelula epitelialak: pinakozitoak.
• Barneko mesenkiman espikulak daude.
• Amebozitoak: digestioan eta gametogenesian parte hartzen dute.
• Koanozitoak (lehen Horozitoak): flagelodunak, ur-korronteak sortzeko.

Ugalketa

• Asexuala: gemazioz.
• Birsortzeko ahalmen handia dute.
• Dioikoak edo monoikoak izan daitezke, baina beti ernalkuntza gurutzatua da.

Zelentereoak (Knidarioak)

Simetria

• Erradiadiala.

Habitat

• Itsastarrak dira.
• Koralak eta polipoak itsatsita bizi dira.
• Marmokek, ordea, bizimodu askea dute.

Egitura

• Garroek ahoa inguratzen dute, eta ondoren digestio-barrunbea dago.

Ugalketa motak

• Animaliak hermafroditak edo sexubakarrak izan daitezke.
• Ernalketa kanpoan edo barruan gerta daiteke.
• Ernalketa bi banakok eginda gurutzatua da, eta batek egina autoernalketa.
• Enbrioiaren garapenaren arabera hiru mota bereizten dira:
  1. Obiparoa: enbrioia arrautza barruan garatzen da.
  2. Bibiparoa: enbrioia amaren umetokian garatzen da.
  3. Obobibiparoa: arrautzak emearen umetokian eklosionatzen dira.

Zelulen ugalketa

Mitosia da zelulen ugalketa mota nagusia, zelula batetik bi zelula berdin lortzen dira.

Teoria zelularra

• Zelulak bizidun guztien oinarrizko egiturak dira.
• Bizidun guztiak zelula bakar batez edo gehiagoz osatuta daude.
• Zelula guztiek hiru bizi-funtzioak betetzen dituzte.
• Zelula guztiak beste batetik datoz, eta bizidun guztiak zelula bakar

Bizitzaren Jatorria eta Eboluzio Biologikoa

Bizitzaren Jatorriaren Hipotesiak

Bizitzaren jatorria azaltzeko hainbat hipotesi zientifiko egin dira:

• Panspermia

  Bizitza espazioan sortu zen eta planeta batetik bestera bidaiatu zuen.

• Sintesi Prebiotikoa

  Materia ez-organikoan eratutako molekula organikoetatik sortu zen bizitza Lurrean.

  Sintesi prebiotikoa (Oparinek eta Haldanek proposatua): Hasieran, atmosfera konposatu ez-organikoz osatuta zegoen. Gero, ur-lurruna atmosferan zegoen, hodeiak sortu ziren eta euria egitean lehen ozeanoak eratu ziren. Eguzkiaren presioarekin eta atmosferan gertatzen ziren deskarga elektrikoekin, lehen konposatu organikoak sortu ziren. Hauek gainazalera jausi ziren, 'zopa primitiboa' sortuz.

Lehen Zelulen Aitzindariak

Seguru...

Metabolismoa: Definizioa eta Funtzioak

Metabolismoa izaki bizidunek ingurunetik materia eta energia hartzeko, hazteko, materia ordezkatzeko eta materia sortzeko egiten dituzten prozesu kimikoen multzoa da. Prozesu hauek entzimek katalizatzen dituzte.

Nutrizio Mota Nagusiak

• Autotrofoa: Materia ez-organikoa materia organiko bihurtzen dute eguzki-energia erabiliz.
• Heterotrofoa: Beste izaki bizidunek sortutako materia organikoa erabiltzen dute energia lortzeko.

Metabolismoaren Faseak

• Anabolismoa

  Substantzia sinpleetatik molekula organiko konplexuak sintetizatzen dira entzimen bidez, erredukzioaren bidez. Prozesu honetan energia gastatzen da.

• Katabolismoa

  Molekula organikoak entzimen bidez degradatzen dira, produktu sinpleak eta energia lortuz oxidazioaren

Mitosia eta Meiosia

Mitosia

• Ugalketa asexualean gertatzen da.
• Zelula somatikoek hartzen dute parte (zelula sexualak izan ezik, beste guztiek).
• Zelula diploide bat zatitzean, beste bi zelula diploide sortzen dira.
• Ondorengoak ama-zelularen klonak dira.
• Zelula kumeen kromosoma kopurua amarenaren berdina da.
• Helburua: ugaltzea, murrizketarik egin gabe.

Meiosia

• Ugalketa sexualean gertatzen da.
• Zelula sexualak ugaltzen dira (gametoak).
• Zelula diploide bat zatitzean, kromosoma kopuru erdiko lau zelula haploide sortzen dira.
• Zelulak beraien artean desberdinak dira.
• Zelula kumeen kromosoma kopurua amarenaren erdia da.
• Helburua: kromosoma murrizketa egitea.

Azido Nukleikoak: DNA eta RNA

RNA

• Nukleoan eta zitoplasman dago.
• Azido erribonukleikoa da.
• Azukrea: erribosa.
• Base

Mitosia: Zelulen Zatiketa Prozesua

Mitosia zelula-zatiketa prozesu bat da, zeinaren bidez bi zelula alabek kromosoma-kopuru berdina izango duten. Interfasean, ohiko eginkizunez gain, material genetikoa bikoizten da.

Mitosiaren Etapak

• Profasea: Kromosomak ikusgai izaten hasten dira, kontrakzio prozesu baten ondorioz. Horrela, kromosoma bakoitzak bi kromatida eta zentromero bat izango ditu.
• Metafasea: Kromosomak guztiz bereizi dira eta ekuatore-planoan ordenan jartzen dira. Zentromeroak ardatzaren harizpiekin lotzen dira.
• Anafasea: Kromosomak zentromeroetatik zatitu egiten dira, eta horren ondorioz bi kromatida bereizten dira. Horrez gain, ardatzaren harizpiek muturretara eramaten dituzte.
• Telofasea: Harizpiek muturretara heltzean, mintz nuklearra

Mendelen Lehenengo Legea: Uniformetasuna

Bi arraza puru gurutzatzen badira, ondorengo guztiak hibridoak eta berdinak dira euren artean. Kolore karaktereari dagokionez, horiak berdea azpiratzen du. Hori karaktere gainartzailea da, berde kolore azpirakor edo errezesiboari dagokionez. Ilarren kolorea zehazten duen genea ilarren zelula somatikoetako kromosoma jakin batean dago. Zelula horiek 2n kromosoma dutenez, kromosoma homologo bietan agertuko da kolorea zehazten duen genea. Gene biek leku berdina dute kromosoma homologoetan eta alelo deritze. Kolore horidun ilarrek alelo pareak dituzte zelula somatikoetan: AA. Ilar berdeen zelula somatikoetako koloreari dagozkion alelo pareari aa deituko diogu. Ilar hauek eta karaktere bati dagokionez arraza...

Golgi-ren aparatua: Bertan eraldatzen, paketatzen eta hautatzen dira zelula barruan nahiz zelulatik kanpora garraiatuko diren substantziak.

Erretikulu endoplasmatikoa: Zakuto zapal batzuk dira, nukleo mintzari erantsiak. Lipidoak eta proteinak sintetizatzen eta garraiatzen dituzte. Erretikulu pikortsuak erribosomak dauzkate gainazalari itsatsita, erretikulu leunek aldiz ez.

Erribosomak: Proteinen sintesiaz arduratzen dira. Proteina horiek zelulatik kanpora jariatuko dira, edo zelulak berak erabiliko ditu, hazteko edo osagaiak berrizteko.

Bakuoloak: Xixku hauen barruan hainbat substantzia gordetzen dituzte, besteak beste proteinak eta gluzidoak.

Lisosomak: Xixku hauetan daukaten substantziei esker, zelulak kanpotik datorkion materia digeritzen du....

Koordinazio-Sistema: Informazioa eta Erantzunak

Gizakiak, beste izaki bizidun bezala, informazioa jasotzeko eta erantzunak prestatzeko gai dira. Horretarako, koordinazio-sistema beharrezkoa da inguruneko aldaketak hautemateko, aztertzeko eta erantzun egokiak emateko.

Koordinazio-Sistemaren Motak

• Nerbio-Sistema: Nerbio-ehunez osatuta, erantzun azkar eta laburrak ahalbidetzen ditu. Nerbio-bulkaden bidez eragiten du.
• Sistema Endokrinoa: Guruin endokrinoz osatuta, erantzun motelagoak eta iraunkorragoak eragiten ditu. Hormonen bidez eragiten du, odolean zehar mugituz zelula edo organoetara.

Koordinazio-Sistemaren Osagaiak

• Hartzailea: Estimuluak hauteman eta nerbio-guneetara igortzen ditu. Zentzumen-organoak hartzaileak dira, gorputzaren barruko zein

Zer da ekologia?

Ekologiak izaki bizidunen arteko erlazioa eta inguruneak beraiekiko duen eragina aztertzen du.

Zer da biosfera?

Biosfera bizia finkatzen duen lurreko partea da.

Biotopoa

Adibidea eta baldintzak

Basoa, ibaia biotopo adibideak dira. Biotopoak ez du baldintzarik gabe existitzerik.

Biozenosia

Biozenosia biotopoa osatzen duten izaki bizidunen multzoa da.

Ekosistema

Definizioa

X + biozenosia = ekosistema; X biotopoa da.

Ekosistemak Euskal Herrian

Urtarrak eta Lehortarrak

Urtarrak: ibaia, itsasoa, lakua. Lehortarrak: akarlanda, zuhaitza.

Kontsumitzaileak

Definizioa eta Adibidea

Beste izaki bizidun batzuk jaten dituztenak dira, adibidez, leopardoa.

Deskonposatzaileen Garrantzia

Mantenugaiak birziklatzen dituztelako, ondakinen materia organikoa hartzen...