Metabolismoa: Bi Prozesu Nagusiak

Metabolismoak bi prozesu mota nagusi hartzen ditu bere baitan:

• Katabolismoa: Narriadura-prozesuak.
• Anabolismoa: Sintesi prozesuak.

Prozesu katabolikoak eta anabolikoak ez dira aldi berean gertatzen, ezta zelulako leku berean ere. Hala ere, egokituak daude elkarren artean. Energiaren transferentziak bitartekari metabolikoen bidez egiten dira, batez ere elektroiak garraiatzen dituzten koentzimak eta ATP molekulak erabiliz.

Metabolismoaren erreakzioak oxidazio-erredukzio prozesuak dira, edo erredox prozesuak.

Katabolismoa: Narriadura eta Energia Askapena

Metabolismoaren narriadura-fasea da katabolismoa. Bertan, molekula organikoak eta erreduzituak narriatu egiten dira, produktu bakunago eta oxidatuago bihurtuz. Hauek...

Kromosomak eta Informazio Genetikoa

Kromosomak

Kromosomak zelularen informazio genetikoa eroaten duten materiala dira.

• Kromosomak zelulen nukleoan daude.
• Kromosomak ADNa pilatzerakoan agertzen dira.

Gorputzeko zelula guztiak, zelula sexualak izan ezik, zelula diploideak dira. Zelulak ugal daitezen, kromosomak beraien informazio genetikoa biderkatzen dute (erreplikazioa) eta kromosoma bakoitzak harizpi berri bat izango du.

Zelulen Ugalketa: Mitosia eta Meiosia

Kromosometan anomaliak gerta daitezke zelulen ugalketan zehar.

Mitosia

Zelulen ugalketa mota bat da, gorputzeko zelula guztietan (sexualetan izan ezik) gertatzen dena.

• Ama zelula bat bi zelula kume berdinetan zatitzen da.
• Zelula kumeek ama zelularen informazio genetiko bera dute.

Meiosia

Zelulen ugalketa...

Biodibertsitatea Hirutan Zehazten Da

Dibertsitate genetikoa: populazio edo espezie bereko banakoen aldakortasun genetikoari dagokio, gaur egun ondare edo gorgailu genetiko deritzo.

Espezie dibertsitatea edo taxonomikoa: leku jakin batean erregistratu daitekeen espezie kopurua edo deskribatu diren espezie guztien kopurua da.

Ekosistema dibertsitatea: ekosistema jakin bateko komunitatea edo biosinesia osatzen duten espezieen dibertsitatea hartzen du.

Biodibertsitatearen Erregistroa

• Lineok 18. mendean bederatzi mila landare eta animalia deskribatu zituen Systema Naturae lanean.
• Ordutik, milioi bat izen baino gehiago gehitu dira.
• Espezie kopurua biodibertsitatearen adierazle ontzat hartzen da.
• Egun deskribatutako gehienak eukariotoak dira, prokariotoak

Proteinen Sintesiaren Itzulpen Fasea

Proteinen sintesiaren itzulpena hainbat fasetan gertatzen da:

1. Lehenengo fasea: Hasiera

   Hasieran, P lekua ARNt-Met deritzonak okupatzen du, eta A lekua, hutsik dagoenez, beste ARNt bat sartzen da.

2. Bigarren fasea: Katearen luzapena

   Lotura peptidiko baten bitartez, metionina hurrengo aminoazidoaren amino taldearekin lotzen da; azken hori, aldi berean, bere ARNt-ari lotuta dago. Horren ondorioz, A lekuan dipeptido bat eratzen da. Aminoazidoen arteko lotura peptidil transferasa entzimak katalizatzen du.

3. Hirugarren fasea: Translokazioa

   Erribosoma hiru nukleotidotan lekualdatzen da ARNm-tik 5´-3´ noranzkoan. Horren eraginez, ARNt-a P lekuko metioninatik kanporatzen da. Dipeptidil ARNt-a A lekutik P lekura igarotzen

Proteinen Biosintesia: Itzulpen Prozesua

Sarrera

Proteinen biosintesia, edo itzulpena, proteinen sintesia gertatzen den fasea da. Prozesu hau hiru etapa nagusitan banatzen da, eta bertan organulu eta molekula espezifikoek hartzen dute parte (erribosomak, ARNm, ARNt, aminoazidoak, eta elongazio-faktoreak).

Itzulpenaren hiru etapak hauek dira:

1. Hasiera (Iniziazioa)
2. Elongazioa (Luzapena)
3. Bukaera (Amaiera)

Hasiera (Iniziazioa)

Hasierako fasean, itzulpen-multzo osoa muntatzen da:

• ARNm-a erribosomaren azpiunitate txikiarekin elkartzen da. Horretarako, Hasiera Faktoreen (HF) laguntza behar da.
• ARNm-aren hasierako kodoi arruntena AUG da. Prokariotoetan, hau 5’ muturretik gertu kokatzen da.
• Erribosomaren RNArekin parekatu ondoren, hasierako ARNt bat elkartzen

Artikulazioak

Hezurren arteko loturak dira, finkotasuna eta mugikortasuna ematen dizkietenak. Hiru mota nagusi daude:

• Finkoak (Sinartrosiak): Ez dute barrunbe artikularrik, mugiezinak dira. Adibidez, bizkarrezurreko ornoen arteko loturak.
• Erdifinkoak (Anfiartrosiak): Mugimendu mugatua dute, ehun kartilaginosoz lotuta.
• Mugikorrak (Diartrosiak): Mugimendu maximoa dute, ehun konektiboz lotuta eta kapsula sinobialaz inguratuta.

Lotailuak

Artikulazioak osatzen dituzten hezur guztietan txertatzen diren zuntz-egiturak dira, eta hezurrari finkotasuna ematen diote.

Meniskoa

Ilargi-erdi formako egiturak dira, eta beren lodiera kanpotik barrura txikituz doa. Beren funtzioari esker, belaunari egonkortasuna ematen diote.

Patologia

Artikulazioekin eta hezurrekin lotutako...

RNA motak: Ezaugarriak eta Funtzioak

1. RNA mezularia (RNAm)

• Ugaritasuna: Hiru motetatik urriena (%5 baino gutxiago zelulan).
• Egitura: Molekula luzeak izan daitezke, kate bakarrekoa.
• Funtzioa: DNA kromosomikoaren bi kateetako baten base sekuentizan bildutako mezu genetikoa kopiatu eta eraman erribosometara.
• Jatorria: Nukleoan DNA kromosomikoak eratzen du RNA heterogeneo nuklearra.

2. RNA transferentzia (RNAt)

• Ugaritasuna: %15ean zitoplasman barreiaturik.
• Egitura: Pisu molekular txikia. A, G, C, U baseak ditu. Katea bere gain tolesten da lau eskualde sortuz, hirusta hosto izena duena. Gero gehiago tolesten da L itxura hartuz. 5' eta 3' muturrak katearen hasiera eta amaiera dira.
• Egitura zehatza:
  • Beso hartzailea: 3. besoan aurkitzen dena.
  • Beso antikodoia:

Erribosomak

Egitura eta Ezaugarriak

• Ez dute mintz plasmatikorik.
• Bi azpiunitatez osatutako organulu txikiak dira.
• Bakterioenak eukariotoenak baino txikiagoak dira.
• ARNm irakurtzean bi azpiunitateak batzen dira.

Funtzioa

• Proteinak sintetizatzea, ARNm eta ARNt elkartuz.

Kokapena

• Zitosolean aske.
• Mitokondrian eta kloroplastoan.
• Erretikulu Endoplasmatiko Zimurtsuan (EEZ) eta mintz nuklearrean itsatsita.

Lisosomak

Egitura eta Ezaugarriak

• Egitura bakuna.
• Barnean entzima digestiboak dituzte (hidrolitikoak eta proteolitikoak).
• Zelularentzat erabilgaitzak diren molekulak degradatzen dituzte, hondakin zaharrak birziklatuz.
• Garrantzitsua da lisosomak ez apurtzea; bestela, zelula osoa kaltetuta geratuko litzateke hidrolisi jarraiaren ondorioz.

Motak

Morfologiaren arabera:

Animalien Filum Nagusiak

Poriferoak (Belakiak): Ezaugarri Orokorrak

Belakiak zaku formako gorputza dute, substratu bati lotuta daude azpitik, eta poro ugari dituzte. Hortatik sartzen den ura oskulu batetik irteten da. Bere zelulak ez daude ondo antolatuta; beraz, ez dute organorik eratzen, eta beren beharrak modu independentean asetzen dituzte.

• O2 eta mantenugaiak hartzen dituzte uretik, eta CO2 eta beste hondakinak botatzen dituzte uretara.
• Ez dute nerbio-sistemarik.
• Asexualki nahiz sexualki ugaltzen dira. Ugalketa sexualean, gametoak gorputzean dauden zeluletan ekoizten dira, ez gonadetan.
• Belaki batzuk gameto arrak edo emeak ekoizten dituzte bakarrik, eta beste batzuk hermafroditak dira.

Moluskuak: Eboluzioa eta Aniztasuna

Moluskuak oskola zuten...

ATPren Berreskuratzea: Energia Bideak

Bide anaerobiko ez-laktikoa

Erregaiak: fosfagenoak (ATP-PC sistema). Ez da azido laktikorik metatzen.

Bide anaerobiko laktikoa

Erregaia: glukogenoa. Azido laktikoaren etengabeko eraketa eta metaketa gertatzen da, azidifikazioa sortuz.

ATPren berreskuratzea bide aerobikoaren bidez

Oxidazio prozesua da, beti oxigenoaren presentziarekin gertatzen dena. Erregaiak: glukogenoa eta lipidoak.

Muskulu Eskeletikoa eta Bere Funtzionamendua

Muskulu eskeletikoaren ATP ekoizpena

Hemoglobinaren bitartez odol-zelula gorrietan biriketatik ekarritako oxigenoa mioglobinaren bitartez muskulu-zeluletan metatzen da.

Min muskularra

FT zuntzek (zuntz azkarrek) ST zuntzek (zuntz geldoek) baino min handiagoa eragiten dute.

Muskulu eskeletikoa: