Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Meiosia — I. zatiketa

I. profasea

Profasearen hasiera eta helburua: Profasean kromosomak kondentsatzen hasten dira eta elkargurutzamenduak (bir-konbinazioak) gertatzen dira; azkenik, zentrosomak poloetara joaten dira eta ardatz akromatikoa eratzen hasten da.

Leptotenoa

Leptotenoan, DNA bikoiztuta dago, eta kromosoma bakoitza bere kopiarekin lotuta agertzen da zentromerotik; kromosoma bakoitzak, berez, bi kromatida izango ditu, kromatida ahizpak direlarik.

Zigotenoa

Zigotenoan kromosoma homologoak —bakoitzak bi kromatidekin— parekatu eta luzera guztian zehar elkartzen dira; honi sinapsia deritzo, eta lotura konplexu sinaptonemikoei esker (egitura proteikoak) bermatzen da. Eratzen diren egiturak bivalenteak edo tetradak dira.

Pakitenoa

Pakitenoan,...

MITOSIA

Profasea: Kromosomak kondentsatu, mintz nuklearrerantz desplazatu, mintz nuklearra eta nukleoloa desagertu eta ardatz mitotikoa eratu.

Metafasea: Kromosomen kondentsazio maximoa, kromosomak zelularen erdian plaka ekuatoriala osatuz, zinetokoroaren eraketa, kromatida bakoitza polo batera lotuta.

Anafasea: Kromatidak banatu, bakoitza polo ezberdin batera.

Telofasea: Mintz nuklearra eta nukleoloa berriro agertu, kromosomak deskondentsatu.

ZITOZINESIA

Zitosinesia zitoplasmaren banaketan datza.

• Animalia zeluletan: Zitoplasmaren zatiketa zitoplasma estutuz gertatzen da; eta anafasearen bukaeran edo telofasearen hasieran, aktina eta miosinazko harizpiz osatutako eraztun uzkurkor bat eratzen da eremu ekuatorialean.
• Landare zeluletan: Sortzen den erdiko

Definizioak

Poliuria:

Egunean 2.000 ml gernu baino gehiago kanporatzea. Diabetes mellitus gaixotasunaren adierazleetako bat izaten da.

Oliguria:

Egunean 500 ml gernu baino gutxiago kanporatzea. Nefrosiaren adierazle izaten da.

Anuria:

Egunean 100 ml gernu baino gutxiago kanporatzea. Larritasun handiko egoerekin lotuta egoten da (gernubideen buxadurak, adibidez).

Disuria:

Mikzio zailak edo mingarriak.

Polakiuria:

Mikzio oso ugariak eta kantitate txikikoak.

Nikturia:

Mikzio ugari gauean.

Tenesmo besikala:

Txiza egin ondoren gehiago egiteko gogoa izatea.

Gernu-inkontinentzia:

Nahi gabeko gernu-galerak.

Gernu-erretentzioa:

Gernua kanporatzeko ezintasuna.

Enuresia:

Lo egiten den bitartean nahi gabe txiza egitea.

Proteinuria:

Gernuko proteina kantitatea balio normalen

DNA eta Azido Nukleikoak

Zer da DNA?

DNA edo azido desoxirribonukleikoa informazio genetikoa gordetzen duen molekula da. Bikoiztu egin daiteke, informazioa belaunaldiz belaunaldi transmititzeko, eta une bakoitzean zein proteina sintetizatzen diren zehazten du.

DNAren kokapena eta egitura orokorra

• Zelula eukariotetan: Nukleoan egoten da, proteinei lotutako bi kate linealek osatuta. Kromatina sortzen du, eta kondentsatzean, kromosomak eratzen dira.
• Zelula prokariotetan: Bakterio-kromosoma kate bikoitz biribila izan ohi da eta ez du mintzik izaten inguruan. Gainera, bakterio askok kromosoma gehigarriak izaten dituzte, txikiagoak eta biribilak direnak: plasmidoak.
• Birusetan: DNA molekula sinplea edo bikoitza eta lineala edo biribila izan daiteke, eta

Mitokondria eta Arnasketa Zelularra

Mitokondriaren prozesu metaboliko bereizgarria arnasketa zelularra da. Prozesu honek hiru etapa nagusi ditu:

1. Pirubatoaren Deskarboxilazio Oxidatiboa

   Erreakzio biokimikoen multzo bat da, matrize mitokondrialean kokatutako konplexu entzimatiko batek katalizatua. Deskarboxilazio oxidatiboa oxidazio-erreakzio bat da, non karboxilo talde bat molekula batetik ezabatzen den, azetilo talde bat osatuz eta karbono dioxidoa askatuz. Krebsen zikloaren aurreko etapa da, eta glukolisiaren ondorengoa, zelula aerobietan eta fakultatiboetan oxigenoa dagoenean.

2. Krebsen Zikloa (Azido Zitrikoaren Zikloa)

   Zelula eukariotoen mitokondrian zelula-arnasketaren zati gisa gauzatzen diren erreakzio kimikoen sekuentzia da.

3. Fosforilazio Oxidatiboa

1.1. Definizioak

• Anatomia: Giza gorputzaren eta bere atalen forma eta egitura aztertzen dituen zientzia da.
• Fisiologia: Giza gorputzaren eta bere atalen funtzionamendua aztertzen dituen zientzia da.
• Patologia: Giza gorputzaren eta bere atalen gaixotasunak aztertzen dituen zientzia da.
• Bizitza: Izaki bizidunek ondorengo funtzionamenduak bete behar dituzte:
  • Ugalketa
  • Ingurunearekin harremanak izan
  • Elikatu

1.2. Bizitzaren Antolaketa Mailak

1. 1. maila: Atomoak (C, O, H)
2. 2. maila: Molekulak (H₂O)
3. 3. maila: Makromolekulak
4. 4. maila: Organulu zelularrak
5. 5. maila: Zelula: Izaki bizidunen unitate funtzionala eta egiturazkoa, bizirik dagoena.
   • Prokariotak: Primitiboak dira, gutxi eboluzionatuak, oso sinpleak eta ez dute nukleorik.
   • Eukariotak: Bi mota daude (animali eta

Bizitzaren sorrera eta garapena

XVII. mendetik XX. mendera arteko ikerketek bizitzaren jatorriari eta garapenari buruzko ikuspegi ezberdinak azaldu dituzte.

XVII. mendea — Francesco Redi

Haragi-usteltuen gainean agertzen ziren “har zuriak” (larbak) euliek jartzen zituzten arrautzetatik ateratzen ziren.

XIX. mendea — Louis Pasteur

Mikroorganismo oso txikiak airean daude eta elikagaietan garatzen dira; mikroorganismoak ez dira berez sortzen.

XX. mendea — Oparin

Hipotesiaren arabera bizia bizirik gabeko kimikatik sortu zen, kimikoen eboluzioaren eta birmoldaketaren bidez.

1953 — Miller eta Urey

Miller eta Ureyk esperimentu famatu bat egin zuten frogatzeko posible zela molekula organikoen sintesia molekula inorganikoetatik abiatuta. Aminoazidoak...

Neurona motak funtzioaren arabera

Haien funtzioa kontuan hartzen badugu, neuronak mota hauetakoak izan daitezke:

• Neurona sentsorialak: informazioa hartzaileetatik jasotzen dute eta Nerbio Sistema Zentralera (NSZ) transmititzen dute.
• Neurona motorrak: Nerbio Sistema Zentraletik organo efektoreetara (muskuluak edo guruinak) seinalea transmititzeaz arduratzen dira.
• Interneuronak: neurona batzuk beste batzuekin lotzen dituzte.

Axoiak eta nerbio-zuntzak

Axoiak mielina-zorro batean bilduta egon daitezke edo ez. Axoi bakoitza, bere zorroa barne, nerbio-zuntz bat da, eta NSZan hedatzen diren ehun konektiboek bildutako hainbat nerbio-zuntzen multzoari faszikulu deitzen zaio. NSPn (Nerbio Sistema Periferikoan) hedatzen direnei, berriz, nerbio deitzen zaie....

Guruin Endokrinoek Jariatutako Hormonak

Tiroideak jariatzen dituen hormonak

• T3 eta T4: Organismoko ia ehun guztietan zelulen aktibitate metabolikoa bizkortzen dute.
• Kaltzitonina: Kaltzioa hezurretan jalkitzen laguntzen du eta odoleko kaltzio kontzentrazioa txikitzen du.

Paratiroideak jariatzen dituen hormona

• Paratiroideoa: Odoleko kaltzio kantitatea handitzen du, hezurretatik aska dadin estimulatuz.

Giltzurrun gaineko guruinek jariatzen dituzten hormonak

• Kortisola: Gantz eta proteinak degradatzea eta glukosa sintetizatzea eragiten du.
• Adrenalina: Nerbio sistema autonomoaren aktibitatea bizkortzen du, estresari aurre egiteko.

Pankreak jariatzen dituen hormonak

• Intsulina: Odoleko glukosa kantitatea txikitzen du, glukosa zeluletan sartzea eraginda. Zelulek

ADNren kopiak azkar sortzea (PCR)

Teknika honi esker ADN zatiak azkar azkar erreplikatzen dira, kantitate minimoetatik kantitate handietara lortuz denbora gutxian. Erreplikazio prozesu naturalean oinarritzen da, eta primer gisa jardungo duten oligonukleotidoak behar dira (sekuentzia ezagutu behar da). Erreplikazioa behin eta berriro errepikatzen da, ziklo bakoitzean ADN kantitatea bikoiztuz.

Prozesuaren gakoak

• ADN polimerasa: bakteria termofilo batetik lortutakoa, tenperatura altuetan egonkorra dena.
• Osagaiak: ADN-polimerasa, erreplikatu beharreko ADN zatiak, desoxierribonukleotido trifosfatoak eta primerak.

Fasen laburpena

1. Beroketa: sistema berotu egiten da, ADN harizpiak bereizteko.
2. Hoztean: primerak ADN harizpiekin lotzen dira eta ADN polimerasa