Batxilergoa mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Lotura peptidikoa

Aminoazidoak lotura peptidikoaren bidez elkartzen dira. Aminoazido baten α-karboxilo taldearen eta beste aminoazido baten α-amino taldearen artean ezartzen den amida lotura bat da. Ur molekula bat askatzen da erreakzioan eta dipeptido bat da emaitza.

Lotura peptidikoaren eraketa

α-amino taldea libre duen peptido baten muturrari amino mutur edo N-mutur esaten zaio. Katearen beste aldean dagoen muturra, α-karboxilo taldea libre duena, karboxilo mutur edo C-muturra da. Proteina baten aminoazido sekuentzia idazteko, N-muturretik hasi eta C-muturrera bitarteko aminoazido guztiak idazten dira.

Lotura peptidikoaren ezaugarriak

• Egonkortasuna: Lotura kobalente oso egonkorra da, eta beste C-N lotura batzuk baino laburragoa.
• Zurruntasuna:

Antigorputzak: Definizioa eta Egitura

Antigorputzak zelula plasmatikoek (B linfozito aktibatu eta diferentziatuek) ekoiztutako immunoglobulina edo glukoproteinak dira. Serumean, ehunetako fluidoetan eta B linfozitoen gainazalean daudenak. Antigeno espezifikoekin erreakzionatzen dute, antigeno bera blokeatu eta bere eginkizuna geldiarazteko.

Egitura Molekularra

Egitura konplexua dute. Y itxurako oinarrizko morfologia dute; Y horren besoek antigenoarekin lotzeko bi zona berdin-berdinak dituzte, horregatik bibalente direla esaten da.

Immunoglobulinaren zati proteikoak egitura kuaternarioa du, lau kate polipeptidikorekin osatuta, bina berdin-berdinak direnak: bi kate astun (H) eta bi kate arin (L).

Kate horien arteko desberdintasuna tamaina eta pisu...

Ernalketa, Haurdunaldia eta Erditzea

Ugaltze funtzioari lotutako hiru prozesu dira, emakumearen gorputz barnean gertatzen direnak.

Ernalketa

• Ernalketa obulua eta espermatozoidea emakumearen ugaltze-sistemaren barruan bat egitea da. Horretarako, koitoa egin behar da emakumearen aldi ugalkorrean.

Prozesua

1. Eiakulazioan milioika espermatozoide ateratzen dira. Umetokiaren sarreran geratzen dira, eta isatsaren mugimenduari esker Fallopioren tronpara iristen dira.

2. Dozena bat espermatozoidek lortzen dute Fallopioren tronpara iristea. Han obulu bat heldu badago, ernalketa gerta daiteke.

3. Bat-egite horretan, zigotoa sortzen da.

4. Enbrioia zigotoaren lehen zatiketan sortzen da, eta umetokirantz mugitzen da hainbat zatiketa gertatzen diren bitartean.

5. Enbrioia umetokian

URAREN KUTSADURA

Uraren kalitatean zuzenean edo zeharka aldaketa kaltegarriak eraginez, uraren erabilera arrunta edo bere funtzio ekologikoak aldatzen edo murrizten dituzten energia edo materiak agertzea da kutsadura. Ur korronte bat kutsatuta dago, ur korronte horren konposizioa eta egoera aldatu egiten bada, ondorioz berez zituen erabilerak murriztu egiten dira. Kutsadura lausoa (jatorria ez dago zehaztuta) eta kutsadura zehatza (jatorria ondo zehaztuta) bereizten dira.

Ekosistema urtarreko kutsatzaile nagusiak hauek dira: ongarriak, materia organikoak, bakterioak, xaboiak, olioak, azido eta base gogorrak.

a) Kutsatzaile kimikoak

Organikoak

Hirietan (sukaldetik edo komunetik behera joaten diren koipeak, detergenteak, etab.) kutsatzaile multzo...

Immunitate Sistemaren Disfuntzioak

Immunitate sistemak behar bezala funtzionatzen ez duenean, hainbat gaixotasun agertzen dira: gaitz autoimmuneak, hipersentikortasun-erreakzioak eta immunoeskasiak.

Gaitz Autoimmuneak

Sistema immunologikoaren akats bat da, bere molekula propioak ez baititu ezagutzen eta, horren ondorioz, bere buruari eraso egiten dio, gaixotasun larriak sortuz. Autoimmunitatea eragiten duten organismoaren molekula propioei autoantigeno deritze.

Zergatik sortzen dira gaixotasun autoimmuneak? T linfozitoen jarduera okerraren ondorioz:

• Sistema immunitarioaren garapenean, enbrioi-bizitzan, linfozito batzuek auto- eta heteroantigenoak ez dituzte bereizten (linfozito autoerreaktiboak). Normalean, hautespen-prozesu baten ondorioz timoan

Lorearen Zatiak

Lore Zati Antzuak

• Sepaloak: Sepaloen multzoak kaliza osatzen du. Kolore berdea dute.
• Petaloak: Petaloen multzoa korola osatzen du. Normalean kolore biziak dituzte, polinizazioa erakartzen duten animaliak erakartzeko.

Kalizak eta korolak lorearen babes-bertiziloak osatzen dituzte.

Lore-zati Emankorrak edo Sexualak

• Androzeoa: Lorearen sexu organo arra da. Lorezilez osatuta dago, eta aldi berean, lorezil bakoitzak bukaeran zati loditua daukan harizpi bat dauka. Zati loditu horri antera deritzo eta teka izeneko beste bi unitatetan banatzen da. Teka bakoitzak mikrosporez betetako bi polen-zaku ditu. Mikrospora bakoitzak polen alea sortzen du, eta aleek gametofito ar heldugabea eratzen dute.
• Ginezeoa: Sexu-organo emea da. Hiru atal ditu:

Hartzidura: Prozesu Anaerobikoa eta Errendimendua

Ez dago arnas katerik eta oxidazioa ez da osoa, substratu horretan metatutako energia osoa ez delako askatzen. Energia substratu mailako fosforilazioaren bidez sortzen da. Normalki substratua gluzidoa da, baina bakterioek proteinak eta aminoazidoak ere erabil ditzakete. Prozesu anaerobikoa da. Hartzidura glukolisiarekin hasten da, eta prozesu osoa zitosolean gertatzen da. Errendimendu energetikoa oso baxua izan ohi da.

Hartzidura mikroorganismoek (legamiek eta bakterioek) egin ohi dute, baina baita animalietako gihar-ehunek ere, zelulei oxigeno nahikoa iristen ez zaienean. Bi mota nagusi daude:

Hartzidura motak

• Hartzidura alkoholikoa: Pirubatoak etanola eta CO₂ sortzen du, eta legamiek egiten dute.

ARN motak

• ARN mezularia: Egitura lineala, zona batzuetan izan ezik, bertan urkilak eratzen ditu. Zelularen nukleoan sintetizatzen da, moldetzat ADNaren harizpi bat hartuz. Bere funtzioa ADNaren informazio genetikoa kopiatzea eta erribosometara eramatea da.
• ARN transferentea: Molekula txikiek osatzen dute; aminoazido espezifikoak erribosometara eramaten ditu. Hainbat base nitrogenatuko nukleotido kopuru handia dute.
• ARN erribosomikoa: Ugariena da. Lau base nitrogenatu nagusiak ditu. Helize bikoitzeko zonak ditu, oinarrizko proteinekin lotuta.
• ARN nuklearra: Hainbat proteinekin nukleoloa osatzen du.

Energia handiko nukleotidoak

Nukleotidoen eta azido fosforikoaren arteko lotura kobalentea apurtzean energia askatzen da (ATP, GTP, CTP).

Kofaktoreak diren

Entzimen jardueraren erregulazioa:

Metabolismo zelularrean, entzima modu zekuentzialean jarduten dute. Bide mateboliko izena dute, lehenengo entzimaren erreakzioaren produktua hurrengoaren substratu bihuertzen da. Substratua, azken produktua eta entzimen katalizaturiko erreakzioko sekuentzia batean.
Sistema entzimatiko bakoitzean, gutxienez entzima bat dago, erregulatzailea, lehenengoa izaten da, gainerakoak atzetik doazelako.
Horrela, zelulak une bakoitzean behar dituen produktuen sintesia erregulatzen du, kantitateetan eta abiaduretan, gehiegizko produkzioa sahiesten. Jarduera entzimatikoa bi modutan erregulatu ahal da:
-Entzimaren sintesian oinarrituz. Behar den kantitatetan eta unean baino ez da sortzen, eta azkar narraiatzen da, bere ekintza...

Zelula Prokariotoaren Osaketa

Matrize zitoplasmatikoa: Ez dauka mintzekin mugaturiko organulurik. Masaren %70 ura da. Material genetikoa bertan dago eta erribosomak zein plasmidoak egon daitezke. Gainera, flotagarritasuna ematen duten gas-besikulak ditu.

Material genetikoa: Bi katedun ADNa da, histonarik gabea. Plasmidoduna izan daiteke.

Apendizeak

• Flageloak: Egitura proteikoak dira. Errotazio-higidura daukate eta zelularen lekualdatzea baimentzen dute.
• Finbriak: Egitura proteikoak dira. Finkapena errazten dute, baina ez dute mugimendurik.
• Piliak: Finbriak baino zabalagoak eta luzeagoak dira. Sexu-piliek konjugazioan parte hartzen dute.

Morfologia

• Kokoak: Forma esferikoa dute. Banaka, bikoteka edo kate luzeak eratzen ager daitezke.
• Baziloak: Makilatxo