Batxilergoa mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

1.4. Molekulen arteko indarrak

Van der Waals-en indarrak

Sakabanatze-indarrak: dipolo iraunkorrik gabeko molekulen artean sortzen diren une batean dipolo induzituak.

Dipolo-dipolo indarrak: dipolo iraunkorren karga partzialen arteko erakarpen elektrostatikoak.

Hidrogeno-zubiak: erakarpen dipolo-dipolo berezia eta sendoa; H atomo baten eta oso atomo elektronegatibo eta txikien (O, N, F) artean gertatzen da.

2. Biomolekulak

2.1. Ezaugarri orokorrak

Bioelementuak izaki bizidunetan dauden elementu kimikoak dira. Ezagutzen diren elementu kimiko guztietatik, gutxi gorabehera 70 daude izaki bizidunetan, baina 25 inguru baino ez dira izaki bizidun guztietan aurkitzen. Bioelementu horiek elkartuta izaki bizidunen molekulak sortzen dira, hau da, biomolekulak....

ARGITAKO FASE AZIKLIKOA

Argia fotosistema II-ri erasotzean, P680 klorofila kitzikatu eta 2 e^- askatzen ditu. P680 klorofilak galdutako 2 e^--ak ordezkatzeko, uraren hidrolisia edo fotolisia gertatzen da tilakoideen barneko alderdian, eta 2 p⁺-ak (H⁺) tilakoidearen barnealdean geratzen dira (H₂O > ½O₂ + 2H⁺ + 2e^-).

• P680 klorofilak askatutako e^--ak garraio-kate elektroniko bati ematen zaizkio, eta honek fotosistema I-eko P700 klorofilari transferitzen dizkio. Garraiatze horretan, askatutako energiarekin, beste 2 p⁺ (H⁺) estromatik tilakoidearen barnealdera pasatzen dira (ponpatu) gradientearen aurka.

Fotosistema I-ari argiak ematean, horko P700 klorofilak 2 e^- ematen ditu, eta galdutako e^--ak fotosistema II-tik hartutakoekin ordezkatzen ditu....

DNA erreplikazioa eta entzima nagusiak

DNA girasa DNA topoisomerasa bat da, eta DNA erreplikazioan parte hartzen du, gainbiribiltzeak eragindako tentsio molekularra murrizteko. DNA girasak kate bikoitzeko ebakiak eragiten ditu, eta ondoren DNA ligasak elkartzen ditu. DNAren egoera topologikoaren modulazioan, haren egitura superhelikoidala arautzen du.

Erreplikazioaren osagai nagusiak

• Harizpide gidariaren sintesia: DNA polimerasa III-k DNA sintesia egiten du harizpide gidarian.
• Okazaki zatien sintesia: harizpide atzeratuan, DNA polimerasa III-k fragmentuak sortzen ditu.
• SSB proteinak: DNA kate bakarra egonkortzen dute.
• Helikasa: DNA-ren kate bikoitza deskiribiltzen du.
• RNA haslea: molde katearen zubiak bidez lotzen zaizkio RNA zatiak, DNA polimerasak

Mitosia eta meiosia: zelula-zatiketa eta aldakortasun genetikoa

1. Mitosia

Profasea (15 min)

Hasiera: kromosomak ikusgai daudenean. Kromatidak eratu eta zentromeroaren bidez parean kokatzen dira, kromosoma profasikoa eratuz. Nukleoloa(k) desagertu egiten dira eta zentrosomak bikoiztu egiten dira. Zentrosomak banatu egiten dira, zuntz polarren luzapenaren eraginez.

Metafasea (20 min)

Zuntz polarrak zelularen ekuatorean kokatzen dira. Mikrotubulu polarrek tubulina gehitzen dute amaieran. Kromosomak ekuatorean kokatzen dira, ekuatore-plaka eratuz. Proteina batzuek kromatida senideak lotuta mantentzen dituzte.

Mikrotubulu zinetokorikoak hazi egiten dira, eta kromatida bakoitza polo batera begira geratzen da. Ardatz mitotikoa osatzen da: zentrosoma +...

Zelula bakterianoaren egitura eta funtzioak

Kapsula bakterianoa: glukoproteinak eta polisakaridoak ditu. Hiru funtzio ditu:

• Itsasgarritasuna ematea eta bakterio patogenoari ostalarian itsasten laguntzea.
• Immunitate sistemaren zelulen jarduera fagozitatzailearen aurrean erresistentzia ematea prokariotoari.
• Lehortzetik babestea eta bakterioen kontrako agenteen jardueratik babestea.

Bakterioen mintz plasmatikoa

Bakterioen mintz plasmatikoa: hopanoideak ditu, jariakortasunaren erregulatzailea da. Hiru funtzio ditu:

• Oztopo osmotiko gisa jokatzea.
• Garraioan, biosintesian eta energiaren transdukzioan jardutea, eta flageloen ainguralekua izatea.
• Bakterio fotosintetikoetan, fotosintesiaren argiaren fasearen erantzule diren pigmentu fotosintetikoak biltzea.

Flagelo

Zer da anabolismoa?

Anabolismoa molekula bakunetatik molekula konplexuetarako sintesi endergonikoa da, energia behar baitu burutzeko.

Anabolismo motak

• Anabolismo heterotrofoa: Glukoneogenesia, glukogenogenesia, lipidoen anabolismoa eta proteinen anabolismoa barne hartzen ditu.
• Anabolismo autotrofoa: Fotosintesia eta kimiosintesia barne hartzen ditu.

Anabolismo heterotrofoa

Gluzidoen anabolismoa

Glukoneogenesia

• Non: Mitokondrioan hasten da, baina gehienbat zitosolean gertatzen da.
• Zer: Konposatu ez-organikoetatik (edo ez-gluzidikoetatik) glukosa sintetizatzen da.

Glukogenogenesia

• Non: Gibelean eta eskeleto-muskuluetan gertatzen da.
• Zer: Glukosatik glukogenoa sintetizatzen da.
• Etapak:
  1. 1. etapa: UTPak glukosa aktibatzen du eta UDP-glukosa sortzen da.
  2. 2. etapa:

ATP eta Energia Metabolismoa

ATP: nukleotido trifosfatoek energia asko dute fosfato taldeen arteko anhidrido loturetan. Erreakzio katabolikoetan askatutako energia erabiltzen da ADP fosforilatzeko eta ATP sintetizatzeko. Energia behar denean, anabolismoetan, ATP desfosforilatzen da eta energia askatzen du.

Mekanismoa

Oxidazio fosforilazioa: ATP sintesia mitokondrioko elektroien garraioari lotuta dagoenean, katalizatzen duen entzima ATP sintasa da.

Substratu mailako fosforilazioa: Oso exergonikoekin lotuta dago. ATP sintesi hori katalizatzen duten entzimak kinasak dira.

Glukosaren Katabolismoa

Normalean energia-iturri nagusia glukosa da. Beste gluzidoak glukosa bihurtu behar dira katabolizatu ahal izateko.

Glukolisia

Bidezidor kataboliko lineala (10...

Muskulu-sistema eta Tonua

Tonu muskularra: Muskuluek beti mantentzen dute uzkurdura-maila bat. Etengabeko tentsio honi tonu deritzo; honi esker, gorputzak bere jarrera manten dezake. Lo edo ilunabarrean tonua galtzen da.

Atalak eta Mina: Azido laktikoa muskuluetan metatzen da eta muskuluen uzkurtzeko ahalmena txikitzen du.

Muskulu antagonikoak: Bizeps, trizeps, izterreko bizeps.

Muskulu uzkurrak: Muskuluaren itxura aldatzen da, bolumena ez. Itxura aldatzean muskulua luzatu eta txikitu egiten da.

Heriotza osteko tonua: Heriotza ondoren, muskuluek elastikotasuna galdu eta zurruntasuna hartzen dute. Hiltzean, muskuluak zeuden posizioetan gelditzen dira.

Giza Gorputzeko Muskulu Nagusiak

• Estenokleidomastoideoa
• Deltoidea
• Bizepsa
• Sabeleko zuzena
• Sartorioa
• Bikia
• Izterreko

Homopolisakaridoak

Homopolisakaridoak monosakarido mota bakar baten polimerizazioz eratutako gluzidoak dira.

Almidoia

• Amilosa: α-D-glukosaren polimeroa; lotura α(1→4). Egitura lineala du, itxura helikoidalarekin.
• Amilopektina: α-D-glukosaren polimeroa; loturak α(1→4) eta α(1→6). Lehenengoa erdiko nukleoan agertzen da, eta bigarrena adarkaduretan.
• Funtzioa: Landareen erreserba-polisakarido nagusia.
• Kokapena: Sustraietan, tuberkuluetan eta hazietan.
• Liseritzeko entzimak: β-amilasa α(1→4), α-amilasa α(1→4) eta α(1→6) glukosidasa. Listuan eta urin pankreatikoan daude.

Glukogenoa

• Amilopektinaren antzekoa da, baina askoz adarkatuagoa eta pisu molekular handiagokoa.
• Funtzioa: Erreserba-funtzioa animalietan.
• Kokapena: Animalien muskuluetan

Gaur egungo teoriak: Biziaren lehen etapak

• Atmosfera primitiboa: Metanoa, amoniakoa, ur-lurruna, hidrogenoa eta nitrogenoa zeuden; itsasoan ur beroa zegoen.
• Lehen molekula organikoa: Lurra hoztu eta molekula batzuk itsasora jaitsi ziren. Bertan metatu eta zopa primitiboa sortu zen; tenperatura handiek eta erradiazioak koazerbatu zituzten.
• Koazerbatu aurrezelularrak: Bilduki baten bidez ingurunetik babestu eta molekula organiko batzuk hartu zituzten; elikatu eta zatitu egin ziren.
• Prozesu anaerobikoa: Izaki batzuk (klorofilatik abiatuta) fotosintesi mekanikoak egiten hasi ziren (zianobakterioak). Atmosferako oxigeno kantitatea handitu zen eta ozonoa sortu zen ($O_3$), izaki bizidunak babestuz.

Eboluzioa eta Taxonomia

Eboluzioaren teoriak

• Teoria fixistak: