Batxilergoa mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Iratzearen ziklo biologikoa

Esporofito diploidea lurpeko zurtoin horizontal batez (errizoma) osatuta dago, benetako sustraiekin eta fronde izeneko hostoekin. Frondeen azpialdean esporangioak garatzen dira eta soro taldeetan antolatzen dira; horien barruan meiosia gertatzen da eta esporak sortzen dira. Esporak heltzean, askatu egiten dira eta baldintza egokietan baldin badaude, ernatu eta protalo izeneko gametofitoa (haploidea) sortzen dute. Protaloa oso txikia da eta zoruan finkatzen da barnean garatzen zaizkion hodi-formako errizoide zelulabakarrei esker. Orduan, protaloan, anteridio ugari sortzen dira, eta aldi berean hemen gameto arrak (anterozoide). Era berean, arkegonio ugari sortzen dira eta hauen baitan, gameto emea (oosfera) eratzen

Harriak: prozezu fisiko-kimiko beraren baldintzen azpian egindako mineralaren elkarketa. Hauen barnean bi motatako mineralak,; funtzeskoak: harriaren izaera eratzen dutenak. osagarriak: harri jakin baten ohiko konbinazioaren barruan sartu diren espurutasun mineralak dira. Harri magmatikoak: beren mineralen fusio-prozesu baten ondoren sortutako harriak dira, hau gertatzeko tenperatua altua izan beharko da. jatorri bolkanikoa duten material urtuak solido bihurtzean eratzen dira.  Magma mineral urtuen nahasketa bat da, bertan zenbait elementu solido eta disolbatutako gasen kopuru bat dago. tenperatura funtzesko faktore bat da(handia), presioa gero eta gehiago egon gero eta tenperatura altuagoa eta mineralak adibidez silizeak , areagotzen du

Homeos;izaki Bizidunok egiteko beharrezko ditugun

baldintzak Parametro batzuen egonkor mantentzeko. Gibela;

digestioaren Eta medikazioa ondoriozko hondakin toxiko kanpoatu.

Izerdi-guru;azalean guruin exokrino baina diluituagoa. Birikiak; arnas

zelu CO2 kanpo. Giltzurrun; substantzi toxiko kanporatu.

Gernu-aparatu; Odola eta gorputzeko gaineako likidoen osaera

konstanteamantentzen du. Hondakin toxikoak sortzen dira,

gernu bidez kanporatu. Giltzurrun, ureter, gernu-masku eta uretra.

Maskuria gernu jaso eta bildu. Gorputza homeostasia mantendu.

Azido-base oreka mantendu. Funtzio endokrino.

Giltzurun atalak, Azala; kanpo aldea, itxura pikortsua. Muina;

erdiko aldea, itxura ildaskatua.Pilbisa; giltzurrunaren barnealdea.

Inbutu forma du, ureterratik komunikatuta....

Bildukiak

• Pareta zelularra: Zelulosaz osatutako geruza zurruna. Zelula babestu eta forma ematen dio.
• Mintz plasmatikoa: Fosfolipido geruza bikoitzaz eta proteinez osatutako egitura. Zelula babestu eta bertako sartu-irtenak kontrolatzen ditu.

Nukleoa

• Nukleo-mintza: Nukleoaren eta zitoplasmaren arteko substantzia-trukea kontrolatu eta nukleoa babesten du.
• Nukleoplasma: Nukleoan gertatzen diren prozesuetarako behar diren molekulak gorde eta eskaintzen ditu.
• Kromatina: DNAz eta proteinez osatuta dago. Kromatina DNAk, zelula zatitzen ari ez denean, duen egoera da. Bere funtzioak informazio genetikoa gorde eta transmititzea eta zelularen funtzionamendua zuzentzea dira.
• Nukleoloa: Erribosomak eta RNA erribosomikoa sintetizatzen ditu.

Zitoplasma

• Hialoplasma

LIPIDO EZ SAPON, FUNTZIOAK

Energia erreserba, erretan e lortu-babes funtzioa, organoen inguruan. Isolatzaile funtzioa, azalaren azpian geruza sortu entzimako faktoreak, energia garraiatzeko erredakzioetan-argia jasotzeko pigmentuak. Biokatalizatzaile, bitaminak.

LIPIDO FUNTZIOAK

Energia-iturria erretzean energia-kantitate handi askatu-garraio funtzioa, proteinen ekin lotuta substantziak mugitzeko ahalmena. Isolatzaile eta babes mekaniko funtzioa bero kantitatea txarra, animalietan metatzen diren azalaren azpian, organo garrantzitsuen inguruan, kolpeak defendatzeko. Egitura funtzioa, mintxetan agertzen diren lipidoak. Energia xurgatzeko funtzioa, eguzki energia xurgatu. Bitamina batzuk lipidoak dira.

AZIGLIZERIDO

Funtz: E erreserba erregai gisa erabili...

Genetikaren eta Biologia Molekularraren Oinarriak

Geneak eta Espresio Genikoa

• Genea: Genea gainjar daitezkeen produktu funtzional batzuen multzo koherente eta espezifiko bat (RNA edo proteina) kodetzen duten sekuentzia genomikoen multzo funtzionala da.
• Espresio genikoa: DNA sekuentzia batean dagoen informazioa deskodetzea da.
• Transkripzioa: Gene baten base-sekuentzia molde gisa erabiliz, RNA molekula bat sintetizatzeko prozesua da.
• Itzulpena: Transkripzioan eratutako mRNA kate bat moldetzat erabiliz, kate polipeptidikoak sintetizatzeko prozesua da.
• Alderantzizko transkripzioa: Kate bakarreko RNA batetik DNA kate bat sintetizatzeko prozesua da.
• Kode genetikoa: mRNA molekula baten nukleotido-sekuentzia molde gisa hartuta, polipeptido baten aminoazido-

Moneroen Erreinua

Ezaugarri Orokorrak

• Zelula prokariotoz osatuta daude, duela 3.800 milioi urte sortu zirenak.
• Antolaketa bakuna dute; zelulabakarrak eta, beraz, mikroskopikoak dira. Bizidun ñimiñoenak eta ugarienak dira.
• Nonanahi bizi dira (uretan, airean, lehorrean, izaki bizidunen barnean –hesteetan– eta larruazalean ere).

Antolaketa

• Mureinaz osatutako pareta zelularra dute.
• Barne egitura oso antzekoa dute guztiek, baina morfologikoki itxura desberdina. Formaren arabera lau taldetan banatzen dira moneroak:
  • Baziloak (bastoi itxurakoak).
  • Kokoak (esferikoak).
  • Bibrioak (koma itxurakoak).
  • Espiroketak (helize itxurakoak).

Bakterio batzuek polisakaridoz osaturiko kapsula dute, lehortu ez daitezen eta bakterioa babesteko.

Nutrizio-Funtzioa

Nutrizio autotrofoaren...

Zelula Immunokonpetenteak

Lerro Mieloidea

Muinean eratzen eta heltzen diren zelulak dira. Pseudopodoen bitartez garraiatzen dira.

• Neutrofiloak: Infekzio-zonara lehen iristen dira.
• Eosinofiloak: Parasitosi-prozesuetan parte hartzen dute.
• Basofiloak: Substantzia basoaktiboak askatu eta alergia-prozesuetan parte hartzen dute.

Makrofagoak

Zelula handiak dira. Pikortasun zitoplasmatikorik ez dute. Garapen handiko Golgiren aparatua eta lisosoma ugari dituzte. Jarduten duten ehunaren arabera izen desberdina hartzen dute.

Mastozitoak

Basofiloen antzekoak dira, baina nukleo bakuna dute. Ehun konektiboan eta mukietan daude. Hantura bitartekariaren askapenean parte hartzen dute.

Lerro Linfoidea

Organo linfoidetan egoten dira, kantitate handian. G0 fasean daude eta...

Animalien Erlazio Funtzioa

Nerbio Bulkaden Transmisio Elektrikoa

Geldialdiko potentziala: Mintz plasmatikoaren bi aldeetan mintz potentziala dago, -70mV-koa. Mintz plasmatikoan bi motatako kanal proteiko daude:

• Sodio kanalak, geldialdian itxita daudenak.
• Na+/K+ bonba: 2K+ sartzen ditu eta 3Na+ ateratzen ditu, karga kopuru desberdinak mintzaren bi aldeetan kokatuz.

Ekintza potentziala: Neurona kitzikatzen bada, despolarizazioa gertatzen da mintzaren potentzialean, eta +30mV-eko balioa izango du.

Na+/K+ bonba gelditu egiten da eta Na+ kanalak irekitzen dira. Na+ ioiak zelula barnealdera sartzen dira, mintzaren potentziala aldatuz.

Mintzaren despolarizazioa axoiaren mintzean zehar garraiatzen da, nerbio bulkada axoian zehar eramanez. Despolarizazioa...

Birusak: Ezaugarriak, Egitura eta Ugalketa

Birusak izaki azelularrak dira, material genetikoa dute eta zelula bizidunen barruan ugaltzeko gai dira. Ez dute berezko metabolismorik.

Birusen Osaera eta Egitura

Osaera: Birusen material genetikoa DNA edo RNA da. Azido nukleikoak biribilak edo lerro-itxurakoak izan daitezke, baita kate bakarrekoak edo bikatekoak ere.

Egitura:

• Kapsidea: Proteina-egitura bat da eta birionaren material genetikoa inguratzen du.
• Protomeroak: Proteinazko egitura-azpiunitateak dira eta kapsidea osatzen dute.
• Kapsomeroak: Hainbat protomeroren bat-egiteak dira.

Birusen Morfologia

Kapsomeroak helize edo ikosaedro itxurako simetriaren arabera ordenatu daitezke, baina badaude bilkina duten birusak eta hainbat atal dituzten birus konplexuak...