Batxilergoa mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Immunologiaren Oinarriak

Antigorputz Motak

• IgM: Lehenak ekoizten dira. Osagarri sistema aktibatzen dute.
• IgG: IgM-ren ondoren agertzen dira. Plazenta zeharkatu eta fetua babesten dute. Infekzio zaharra adierazten dute.
• IgA: Jaioberriak babesten dituzte. Listu, muki, esne eta beste jariakinetan aurkitzen dira.
• IgD: B linfozitoetan antena gisa funtzionatzen dute.
• IgE: Alergia prozesuetan parte hartzen dute. Parasitoak ezabatzen laguntzen dute.

Antigeno-Antigorputz Erreakzioak

• Neutralizazioa: Toxinen edo birusen aurka. Zelula mintzean dauden antigorputzek antigenoa blokeatzen dute. Antigenoa (Ag) ezin da zelula mintzari lotu, eta horrela egingo lukeen kaltea ekiditen da.
• Prezipitazioa: Molekula disolbagarri eta askeekin gertatzen da. Ag-Ac konplexua ez

Eran inm zelular hauen aurka: zelula barruko hazkuntza eta garapen mikroorganismoak, arrotzak diren zelulak, eta org zel tumoralak. Erantzun hori T zitoek eta laguntzaileek egiten dute, beste zelula batzuekin lankidetzan.

Prozesua

Antigenoa Identifikatzeko Prozesua

Antigenoa identifikatu: T linfozitoek zelula batzuen gainazalean MHC molekulekin lotuta dagoenean soilik identifikatzen dituzte antigenoak. Prozesua honako hau da:

1. Makrofago batek antigenoa identifikatu eta fagozitatu egiten du.
2. Fagozitatu ondoren, peptido mineraletan banandu eta horiek MHC II deritzanekin lotuta garraiatzen dira gainazalera.
3. Antigenoaren peptidoren bat I motako MHC molekulen lotu eta horiek parasitaturiko zelularen gainazalera garraiatzen dituzte.

Linfozitoen Aktibazioa

Linfozitoak

GAS TRUKEA

Gasen trukea organismoen eta ingurunearen artean gertatzen da. Horretarako, azal espezifiko bat behar da, horma meheak eta difusioa errazteko egokituak. Azal hauek hezeak izan behar dute, gasek difusioan zeharkatu ahal izateko, eta zirkulazio sistemako sare kapilar batekin estaliak egon ohi dira.

Arnasketa motak

• Arnasketa zelularra: Zelula barruan (mitokondrietan) gertatzen den prozesua da, non oxigenoa hartu eta karbono dioxidoa kanporatzen den, energia lortzeko.
• Arnas sistema:
  • Difusio sinplea: Gasak zuzenean trukatu mintz zelularrak erabiliz.
  • Larruazaleko arnasketa: Uretan edo toki hezeetan bizi diren animaliek erabiltzen dute. Gasak gorputz barruan dabiltzan likidoetatik larruazalaren bidez hedatzen dira.
  • Trakea arnasketa: Antropodoek

Belakiak

• Animalia primitiboenak, ornogabeak. Benetako organo gabeak dira eta kanpo-eskeletorik gabeak.

• Uretan bizi dira, nagusiki itsaso hondoan itsatsita, ondorioz, animalia bentonikoak dira.

• Hainbat tamainatako belakiak daude, eta espezie gehienak kolore biziak dituzte.

• Egitura bakuneko belakiek hodi itxura dute eta normalean taldetan edo koloniatan bizi dira.

Egitura: Goiko aldean, oskulo izeneko zulo handia dute, eta hau, atrio izeneko barrunbe batekin lotzen da. Atrioa, gorputzaren kanpoaldearekin lotuta dago, poro edo ostiolo izeneko irekigune ugariren bidez eta belakiaren gorputzaren pareta oso zeharkatzen dute.

Gorputzaren pareta pinakozito izeneko zelula epitelialez estalita dago. Zelula ziliodunak dira, elikagaiak gerturatzeko. Geruza honen...

Proteinen Propietateak

Aminoazidoen Izaeraren Arabaera

Jokabide Kimikoa eta Disolbagarritasuna: Proteinek, aminoazidoak bezala, azido eta base gisa joka dezakete, eta, ondorioz, pH-aren aldaketak indargabetu ditzakete. Disolbagarritasuna konformazioaren araberakoa da, eta masa molekular handia dutenez, dispertsio koloidalak eratzen dituzte.

Espezifikotasuna: Izaki bizidunen proteinen propietateak desberdinak dira espezie bakoitzean, eta espezie beraren barruan ere, zenbait kasutan, aldatu egiten dira indibiduo batetik bestera. Propietate hori da transfusioetan eta transplanteetan gertatzen diren ukapenen eragilea. Proteina batzuek, proteina homologo deiturikoek, funtzio bera betetzen dute hainbat espezietan.

Desnaturalizazioa: Prozesu honen bidez,...

Giltzurrun Baskularizazioa

Giltzurrun baskularizazioa: Odola aortatik irteten diren giltzurrun arterien bidez heltzen da. Giltzurrunean sartu eta banatzen dira, azkenik arteriola aferentea sortuz glomerulua eratzeko. Handik arteriola eferentea irteten da arteria peritubularrak sortzeko. Sistema benosoa arteriarekiko paraleloa da eta beheko kaba benan amaitzen da.

Odola: Konposizioa eta Funtzioak

Odola: Odol zelulak hezur-muinean sortzen dira. Likido likatsua da, kolore gorrikoa eta gazia, eta odol-hodietan zehar dabil. 5L odol inguru ditugu, pisua, sexua eta adinaren arabera.

Odolaren Funtzioak

1. Nutrizioa: Mantenugaiak garraiatzen ditu digestio-aparatutik gorputzeko organo guztietara.
2. Arnasketa: O₂ garraiatzen du biriketatik zeluletara.
3. Iraizketa:

Ikuspegi Globala

Fenomeno edo egoera bat modu orokorrean behatzeari deritzo.

Ikuspegi Erredukzionista

Egoera bat eta beraren atalak aztertzeko erabiltzen den ikuspegi zehatzagoa da.

Propietate Emerjenteak

Egoera bat orokorrean aztertzen denean islatzen den ezaugarria.

Albedoa

Argi izpiak edozein gainazaletan islatzen direnean sortutakoari deritzo.

Sistema Homeostatikoa

Berrelikatze positibo eta negatiboaren bidez orekatzen den sistema.

Protekzionistak

Edozein animalia espezie defendatzen duten pertsonak dira.

Ekologistak

Eremu natural handiak defendatzen dituzten pertsonak.

Ingurumen Hezkuntza

Ingurunea zaindu eta kalteak hobetzeko kontzientziatzeko ekintza da.

Inpaktuaren Ebaluazioa

Inguru bati egindako kalteak eta mesedeak baloratzen dituen azterketa da.

Garapen

Klasifikazioa

Bizidunek amankomunean dituzten ezaugarrien arabera sailkatzea da:

• Irizpide logikoen arabera ordenatu
• Ezagutza antolatu eta sistematizatzeko modua
• Klasifikazio biologikoa bizidunen biodibertsitateari zentzua ematen laguntzen du.

Hierarkia Taxonomikoa

• Erreinua
• Phylum/Filoa
• Klasea
• Ordena
• Familia
• Generoa
• Espeziea (Adibidez: Animalia, Chordata, Mammalia, Primate, Hominidae, Homo, sapiens)

Sistematika: Organismoen arteko erlazioak, forma eta dibertsitatearen ikerketa zientifikoa.

Taxonomia: Sailkapenaren ikerketa teorikoa, oinarriak, prozedurak eta erregelak kontuan hartuz.

Sailkapena: Organismoen antolaketa, euren artean erlazioa dagoela oinarritzat hartzen duen hitz sistema.

Filogenia: Organismoen arteko ahaidetasun erlazioen irudikapen grafikoa,...

Unibertsoaren eta Lurraren Historia

Unibertsoa duela 13.700 milioi urte sortu zen. Eguzki sistema eta Lurra duela 4.600 milioi urte eratu ziren. Lurraren azala duela 3.800 milioi urte kontsolidatu zen, itsasoak eta ozeanoak sortuz. Bizitza Lurrean duela 3.500 milioi urte inguru agertu zen.

Biziaren Jatorriari Buruzko Hipotesiak

Teoria Exogenoak (Bizia Lurratik Kanpo Sortu)

1. Panspermia (XIX. mendea)

Bizitza Lurratik kanpo sortu eta meteorito eta kometetan iritsi zen Lurrera. Arroka horietan mikroorganismo eta bakterioak zeuden.

2. Exogenesia

Espaziotik iritsitako meteorito eta kometetan bizidunen osagai diren materia organikoak (biomolekulak) daude. Molekula horietatik, hasierako zelulak Lurrean sortu ziren. Teoria honek ez du biziaren jatorria guztiz...