Batxilergoa mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Oxigenoaren zikloa

Big Bang Teoria eta Unibertsoaren Jatorria

Big Bang teoriaren arabera, unibertsoa duela 13.800 milioi urte inguru hasi zen, oso puntu trinko eta bero batetik abiatutako hedapen handi baten bidez. Teoria honen oinarriak Albert Einsteinen erlatibitatearen teorian daude, nahiz eta XX. mendean zehar beste zientzialari askok garatu eta osatu duten.

Espazioaren Esploraziorako Tresnak

Hona hemen espazioa ikertzeko eta esploratzeko erabilitako tresna eta misio garrantzitsu batzuk:

• Galileo Galileiren teleskopioa: Astronomiarako erabilitako lehen teleskopio errefraktoreetako bat, XVII. mendearen hasieran behaketa astronomikoak irauli zituena.
• Sputnik 1: Lurraren orbitan jarritako lehen satelite artifiziala (1957), espazio-aroari hasiera emanez.
• NuSTAR (Nuclear

Gaixotasun Tumoralak eta Minbizia

1. Tumoreak

   Antolatu gabeko ehun-masa. Gehienak tumore onberak dira, hau da, sortzen diren lekuan garatzen dira, haien zelulak ez direlako handik mugitzen. Kirurgiaren bidez erauzten dira.

2. Minbizia (Tumore Gaiztoak)

   Tumore gaiztoen zelulak tumorea sortu den lekutik mugitzen dira eta beste tumore batzuk sortzen dituzte gorputzeko beste leku batzuetan. Bi ezaugarri nagusi ditu: metastasia eta inbaditzailetasuna.

3. Genetika eta Minbizia

   Mutazioak gerta daitezke, eta ausaz gertatzen dira. Faktore hauek mutazioak eragiteko arriskuak dira:

   • Tabakoaren kearen substantzia kimikoak.
   • Gehiegizko eguzki erradiazioak.
   • Zenbait infekzio biral.

4. Minbiziaren Tratamendua

   Tratamendu nagusiak:

   • Kirurgia
   • Erradioterapia
   • Kimioterapia
   • Hormona tratamenduak
   • Inmunoterapia

5. Prebentzioa

   • Alkoholik

Zergatik errefusatzen du organismo batek beste organo bat?

Zergatik errefusatzen du organismo batek beste banako bateko organo bat? Nola egin aurre errefusei praktika klinikoan? Transplantaturiko organoaren histokonpatibilitate-antigenoak eta organo hori hartuko duen indibiduoaren histokonpatibilitate-antigenoak berdinak ez badira, hartzailearen sistema immunitarioak antigeno horiek ez ditu onartuko eta horien aurka erreakzionatuko du, errefusa sortuz. Erreakzio hori espezifikoa bada, erantzun humorala eta zelularra gertatuko da, eta ez-espezifikoa bada, makrofagoak, NK zelulak... hartuko dute parte errefusa egiteko.

Errefusari aurre egiteko moduak

Errefusei aurre egiteko, transplantea egin baino lehen histokonpatibilitate probak egin behar dira...

Bioteknologia: Zer da eta zertarako balio du?

Bioteknologia izaki bizidunetan oinarritzen den teknologia mota da. Bioteknologiak organismoak (mikroorganismoak, batez ere) erabiltzen ditu gizakiarentzat onuragarriak diren produktuak edo zerbitzuak eskuratzeko. Aplikazioak ditu nekazaritzan, farmazia-industrian, elikagaien zientzietan, medikuntzan eta ingurugiroan.

Karl Ereky hungariar ingeniariak estreinakoz erabili zuen hitza 1919an. Bioteknologia hainbat zientziatan oinarritzen da: mikrobiologian, biokimikan, genetikan, botanikan eta ingeniaritza puruan, esaterako. Mikroorganismoak erabiltzen ditu haiengandik etekin industriala lortzeko. Bioteknologia barruan bi atal edo sasoi erabat ezberdin bereizten dira: Bioteknologia tradizionala edo klasikoa...

Lipidoak

Talde oso heterogeneoa, ura bezalako disolbatzaile polarretan ez dira disolbatzen (bentzenoa, eterra, etabar), CHONP elementu kimikoz osatuak.

Funtzioak

• Erregai edo erreserba energia.
• Isolatzaileak eta babesleak.
• Mintz biologikoetan funtsezkoak.
• Pigmentu funtzioa.

Gantz Azidoak

Hidrokarburo luze bat eta karboxilo talde bat izaten dute; karbono kopuru bikoitia 12-24 tartean, normalean 16 edo 18.

• Aseak: Urtze tenperatura altuagoa, solidoak.
• Asegabeak: Urtze tenperatura baxuagoa, likido egoeran.

C-H loturen eraginez hidrofobikoak dira karboxilo taldea duen muturra izan ezik; molekula heteropolarrak dira.

• Monoinsaturatuak: Lotura bikoitz 1.
• Polisaturatuak: Zenbait lotura bikoitz.

Gantz Azidoak Dituzten Lipidoak

Azilglizeridoak

Gantz-azidoak eta glizerina...

Giza Genoma: Informazio Genetikoaren Azterketa

Giza genoma organismo baten informazio genetiko osoa da. 2003an, giza genomaren sekuentzia argitaratu zen. ADNan hauek bereiz ditzakegu:

ADNaren Osagaiak

Alde batetik, geneak osatzen dituzten nukleotidoen multzoak (Exona: gene baten barruko ADN zatia da, eta proteinak kodetzen ditu. Introna: gene baten barruko ADN zatia da, eta ez da proteinak sintetizatzeko erabiltzen). Beste batetik, ADN zaborra (ADN zaborra ez dago geneen barruan, izan ere, genoma gehiena ADN zaborra da).

Genomika eta Proteomika: Azterketa Biologiko Berriak

• Genomika: genomak aztertzen dituen biologia atala da. Zientzia berria, zenbait patologia ikertu. Konplexutasun handiko patologiak aztertzen ditu (minbizia, alkoholismoa...). Mendelek

Gaia: Landareen Erreinua: Nutrizioa, Harremana eta Ugalketa

Briofitoen Dibisioa

Dibisio honetan, goroldioez gain, gibel-belarrak ere sartzen dira. Ingurune hezeetan bizi dira (ingurune oso lehorretan hiltzen dira). Ez dute organo garaturik, eta tamaina txikiko landareak dira; ia ez dira altxatzen bizi diren substratutik. Goroldioek eratzen dituzten kuxinak banako ugariz osatuta daude, eta elkarri eusten diote. Beren sustraiak, zurtoina eta hostoak organo faltsuak dira.

• Sasi-sustraiak: Ez dira lurzorutik ura eta gatz mineralak hartzeko zelula espezializatuak; egitura guztiak egiten du lan hori, eta lurzoruari heltzeko balio dute.
• Sasi-hostoak: Zelula guztiek kloroplastoak dituzte, hau da, fotosintesia egiten dute, baina ez dago mantenugaiak garraiatzen

Digestioa Ahoan: Lehen Urratsa

Ahoan digestio mekanikoa gertatzen da batez ere, listuko digestio-urinek digestio kimiko xume bat eragiten duten arren. Digestio-urinek janaria lubrifikatzen dute hobeto irensteko; almidoia digeritzen ere hasten da. Almidoia janarian ugarien den landare-polisakaridoa da. Digestio hau ez da osoa (denbora laburra baita ahoan).

Digestio mekanikoak hemen garrantzi handiagoa du: janaria murtxikatuz txikitzen da, mingainak ere parte hartzen du, batez ere hortz-haginek (oso espezializatuak baitira). Mota desberdinak daude:

• Ebakortzak
• Letaginak
• Aurreko haginak
• Atzeko haginak

Hortzen itxura eta kantitatea animaliaren elikaduraren araberakoak dira. Listuz busti eta murtxikatutako janaria elikadura-boloa bihurtzen da. Honi faringe...

HEZUR EHUNA ehun konektibo espezializatua da. Matrize estrazelularra kaltzifikatuta dago, egitura zurrunak eratuz. Hezurrek ornodunen eskeletoaren armazoia osatzen dute, eta eskeletoak gorputzaren pisuari eusten dio, organoak babestu eta muskuluak sartzeko oinarriak eratzen ditu. Kaltzioaren eta beste mineral batzuen biltegia ere bada. Hematopoiesian hartzen du parte, hau da, odol zelulak sorrarazten dituzte, higatu eta suntsitu egiten direnak ordezteko. Zelula nagusiak osteoblastoak dira. Zelularteko substantziaren osagaiak sintetizatzen dituzte, matrize glukoproteiko organikoa eta zuntzak. Matrizea jalki ahala kaltzio mineralez busti eta gogortu egiten da. Osteoblastoak matrize zurrun batean geratzen dira harrapatuta, orduan osteozito esaten...