Batxilergoa mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Ehunak: Definizioa eta Jatorri Enbrionarioa

Organismo batean, jatorri enbrionario bera, antzeko egitura eta funtzio berdinak betetzen dituen zelula-multzoari ehuna deritzo. Espermatozoidea + obulua = zigotoa. Hau zatiketa jarraiak izaten ditu enbrioi bilakatuz. Zatitzen segituz, ektodermo, mesodermo eta endodermo geruzak eratzen ditu.

Epitelio Ehuna: Estaldura eta Guruinak

Estaldura Epitelioa: Ezaugarriak eta Motak

Gorputzaren barnealdeko eta kanpoko gainazalak estaltzen ditu. Zelulak estu lotuta daude, etengabe berritzen dira eta ez dute odol-hodirik. Isolatzaile- eta elkartruke-funtzioa betetzen du.

Estaldura Epitelio Motak

• Laua:
  • Simplea: Geruza bakarra (adibidez, kapilarretan).
  • Estratifikatua: Geruza bat edo gehiago (adibidez, baginan).
• Kubikoa:

Biokimikaren Kontzeptu Garrantzitsuak

1) - Karboxilo taldea OH batekin elkartzean gertatzen den erreakzioa esterifikazioa da.
- Gluzidoen barnean, talde gluzidikoaz gain, talde ez gluzidikoa duen konposatua glukolipido eta glukoproteina da.
- Bere katean lotura bikoitz ugari dituen gantz azido poliasegabea da.
- Alde polar bat eta apolar bat dituen konposatua molekula anfipatikoa da.
- Buffer-sistema: pH-ren aldaketak kontrolatzen dituen sistema da, neutroa, azidoa edo basikoa den jakiteko.
- Isomeroa: Formula molekular berdina baina konposatu desberdina.
- Karbono anomerikoa: Karbono asimetriko bat gehiago duten egitura zikliko itxiak; karbono gehigarri horri karbono anomerikoa deritzo.
- Saponifikazioa: Base indartsu baten presentzian gertatzen den...

Kimiosintesia

Kimiosintesiaren bidez, organismo kimioautotrofoek ingurunean gertatzen diren oxidazio-erredukzio erreakzio exotermikoetan askatzen den energia erabiltzen dute konposatu organikoak sintetizatzeko, energia eduki txikiko konposatu ez-organikoak baliatuz: CO₂, NO₃^-, SO₄^2- eta PO₄^3-.

Kimiosintesiaren Faseak

• Fase oxidatiboa: (konposatu ez-organikoen oxidazioa). Oxidazio erreakzioetan askatutako energia erabiltzen da fosforilazio oxidatiboz ATPa eta NADH sintetizatzeko.
• Fase biosintetikoa: (konposatu organikoen biosintesia). Fase honetan, aurreko fasean ekoitzitako ATParen eta NADHaren energia CO₂-a, NO₃^--a eta SO₄^2--a erreduzitzeko erabiltzen da eta, hala, konposatu organikoak lortzen dira.

Bidezidor metabolikoak

• CO₂-aren finkapena, Calvinen

Lipidoak, biomolekula organikoak dira, eta C, H eta O-z osatuta daude. Kasu batzuetan fosforoa (P), sufrea (S) eta nitrogenoa (N)izaten dituzte. Gantz azidoak izatearen edo ez izatearen arabera saponifikagarriak eta ez saponifikagarriak izan daitezke.

LIPIDOEN PROPIETATEAK;-Disolbaezinak dira uretan eta disolbatzaile polarretan. Disolbatzaile polarretan, aldiz, disolbagarriak dira.-Joera hidrofoboa dute, oxigeno-proportzio txikiagoa dutelako.-Koipetsuak dira, eta dentsitate baxua dute.-Substantzia nahikoerreduzituak dira. Horregatik, oxidatzean energia asko askatzen dute.

LIPIDOEN FUNTZIO BIOLOGIKOAK➢ ENERGIA- FUNTZIOA: erregai edota erreserba energetiko garrantzitsuak dira, oxidatzean energia asko askatzen dutelako.Ezin direnez uretan disolbatu,...

Ekosistemak eta Landareen Funtzioak

Baso Euritsuak eta Mendiak

• Baso euritsu batean: Bizitza aniztasun handia dago. Prezipitazioek landareen hazkuntza sustatzen dute, eta horrek biodibertsitatea areagotzen du.
• Mendi baten ospean: Itzalari esker ur gehiago dago, lurrunketa gutxiago gertatzen da, eta horrek bizitza gehiago ahalbidetzen du.

Landareen Babes Funtzioa

Landareek lurzorua higaduratik babesten dute. Sustraiek lurrari eusten diote, uholde-uren eta haize indartsuen eraginez luiziak gertatzea eta lurzoru emankorra galtzea saihestuz.

Klima-aldaketa eta Berotze Globala

Ez, klima-aldaketa eta berotze globala ez dira gauza bera. Klima-aldaketa berotze globalaren ondorio bat da.

• Klima-aldaketa: Atmosfera-sistemaren egitura eta dinamikan gertatzen den

Erreplikazioa

Erreplikazio prozesua nukleotidoen sekuentzia jakin batean hasten da, erreplikazioaren jatorria deitua. DNAk erreplikatu aurretik, helize bikoitza hedatu behar du bi kateek molde moduan joka dezaten. Helikasa izeneko entzimak esku hartzen du, base osagarrien arteko hidrogeno zubiaren haustura katalizatzen du. Jatorrizko puntu bakoitzean, DNA bi noranzkoetan hedatzen da, bi erreplikazio urkila eratuz. DNAren kateak banatu ondoren, kate berrien sintesia hasten da, DNA polimerasak katalizatuta. DNA polimerasak fosfodiester lotura bat katalizatzen du desoxirribonukleosido trifosfato berriaren eta sintetizatzen ari den katearen artean, eta bi molekula azido fosforiko askatzen ditu.

DNA polimerasak soilik 5'-3' noranzkoan katalizatzen...

Ziklo zelularra ama-zelularen zatiketatik eraturiko zelula berriak zatitu arte dagoen epea da. Ehunetan hiru zelula mota kontsidera ditzakegu, bizitza eta berriztapenaren arabera:

1. Zelula oso espezializatuak: zatitzeko gaitasuna galdu dutenak. 70-100 urtero berritzen dira, gastatu eta hil egiten dira. Adibidez, neuronak eta muskulu eskeletikoko zelulak.
2. Frekuentzia baxuarekin zatitzen diren zelulak: gibel-zelulak (urtean behin edo bitan), baina kalterik baldin badago, zelula baten ondoko zelulak zatitzen dira akastuna ordezkatzeko.
3. Asko higatzen diren ehunen zelulak: etengabe zatitzen dira, gutxi gorabehera 22 orduro. Zelula epitelialak eta hezur-muineko zelulak dira adibide.

Interfasea

Zelulak bere edukia eta masa bikoizten ditu, zelula alabek amarekin...

Endomintz Sistema: Organulu Ez-Energetikoak

Mintz organulu ez-energetikoak lisosomak, peroxisomak eta bakuoloak dira.

Lisosomak

Mintz batek inguratutako besikulak dira eta hidroliza dezaketen 50 digestio-entzima inguru dituzte. Lisosomaren barneko aldea oso azidoa da. Horrek zitosolaren edukirako segurtasun-sistema osatzen du.

Lisosomek zelula barneko digestioa egiten dute. Zelulatik kanpo pinozitosiz edo fagozitosiz harturiko materialak digeritzen dituzte.

Sailkapena:

• Lehen mailako lisosomak: Golgi-aparatuko zisternatik eratzen dira gemazioaren bidez. Hauek bigarren mailako lisosomak eratzen dituzte.
• Bigarren mailako lisosomak: Lehen mailako lisosoma batek digeritzeko materialak dituen bakuolo batekin bat egiten duenean eratzen dira.

Fagolisosomek...

Digestio Prozesua

Lehenik eta behin, ogi puska ahoan sartzen da eta ahoratzea hasten da. Elikagaiak zatitzen dira eta digestio kimikoa hasten da listu entzimei esker. Elikagaiak hortzen bidez zatitzen dira, murtxikatuz. Digestio kimikoa egiten da eta prozesu honi esker ogiaren hidrolisia ematen da, tamaina txikiko molekulak askatzen dira (almidoiak > amilasa > maltosa). Elikagaiak zatituta, elikadura boloa sortzen da. Listuak, boloa lubrifikatuz, irenstea errazten du. Mastekatzearen (mekanikoa) eta hidrolisiaren (kimikoa) ondoren, irenstea dator. Irenstean, boloa ahalik eta azkarren esofagora igarotzen da. Ondoren, urdailera heltzen da. Digestio kimikoa gertatzen da. Boloa urdailera heltzen denean, irabiatu eta uhin gastrikoarekin nahasten...