Endomintz Sistema: Lisosomak, Peroxisomak eta Bakuoloak

Endomintz Sistema: Organulu Ez-Energetikoak

Mintz organulu ez-energetikoak lisosomak, peroxisomak eta bakuoloak dira.

Lisosomak

Mintz batek inguratutako besikulak dira eta hidroliza dezaketen 50 digestio-entzima inguru dituzte. Lisosomaren barneko aldea oso azidoa da. Horrek zitosolaren edukirako segurtasun-sistema osatzen du.

Lisosomek zelula barneko digestioa egiten dute. Zelulatik kanpo pinozitosiz edo fagozitosiz harturiko materialak digeritzen dituzte.

Sailkapena:

• Lehen mailako lisosomak: Golgi-aparatuko zisternatik eratzen dira gemazioaren bidez. Hauek bigarren mailako lisosomak eratzen dituzte.
• Bigarren mailako lisosomak: Lehen mailako lisosoma batek digeritzeko materialak dituen bakuolo batekin bat egiten duenean eratzen dira.

Fagolisosomek agente patogenoetatik babesten dute eta nutrizioaz arduratzen dira. Autofagolisosomek, berriz, zeluletan beharrezkoak ez diren osagaiak suntsitzen dituzte.

Peroxisomak

Mintz bakun batek inguratzen dituen organulu txikiak dira eta barruan 50 oxidazio entzima inguru dituzte. Erretikulu endoplasmatikotik (EE) gertu egon ohi dira. Lisosomen antza dute, baina ez dute hidrolisi entzimarik, oxidazio entzimak baizik.

Funtzioak:

• Molekulak oxidatzea: peroxidoa sortzen dute, baina katalasa izeneko entzimari esker suntsitzen da.
• Gantz azidoak azetil-CoA bilakatzeko degradazioan parte hartzea.
• Lipidoen sintesian esku hartzea.
• Zelulek degradatu ezin dituzten osagaiak degradatzea eta oxigeno-mailak kontrolatzea.

Landareetan:

• Glioxisoma izeneko peroxisoma mota bat dago, azukrea gantz-azido bihurtzen duena.
• Fotoarnasketan parte hartzen dute.

Bakuoloak

Mintz bakun batek inguratzen dituen zaku-formako konpartimentuak dira. Zelula eukariotoen zitoplasman daude. Bakuolo txikiak edo handiak izan daitezke (zelularen % 90 izan daiteke).

Funtzioak:

• Legamietan eta lisosomarik ez duten zeluletan, lisosomen funtzioa egiten dute.
• Protozoo askotan, uzkurkor eta taupakari izeneko bakuoloak daude. Bakuolo horiek zelularen ur-kantitatea erregulatzen dute eta soberakina kanporatzen dute.

Funtzioak landare zeluletan:

• Hondakinak, pigmentuak, erreserba-substantziak eta substantzia toxikoak biltzea.
• Zelularen hanpadura mantentzea, ur-soberakina metatzen baitute.
• Ur-kantitatea metatzean, landare zelula handitzea ahalbidetzen du energia-kantitate handirik erabili gabe.