Batxilergoa mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Lisosomak

Konposaketa eta egitura

Mintz bakunez inguraturiko zakuak dira, barruan digestio-entzimak dituztenak. Golgi aparatutik askatzen dira.

Funtzioak

• Zelularen kanpoaldetik hartutako substantziak digeritzea.
• Zahartuta geratu diren organuluen digestioa burutzea.

Bakuoloak

Konposaketa eta egitura

Mintz batez inguratutako zakuak dira.

Funtzioak

Substantziak biltzea (ura, adibidez). Biltzen duten substantziaren arabera, izen desberdinak ematen zaizkie: fagosoma (elikagaia), hondakin-bakuoloa, etab.

Kloroplastoak (landare zeluletan soilik)

Konposaketa eta egitura

Bi mintzez osaturik daude: kanpokoa leuna da eta barrukoa, berriz, tolestua. Tolesturek lamela izena dute eta hauen gainean tilakoide izeneko zaku zapalak aurkitzen dira. Zaku pilaketa bakoitza...

Landareak: Ezaugarri Orokorrak eta Egitura

5.1. Ezaugarri Orokorrak

Landareak organismo zelulaniztunak, fotoautotrofoak eta eukariotoak dira. Bizi-ziklo diaplontea dute eta normalean lehorreko ingurunera moldatuta daude.

Briofitoek ez dute sustrai, zurtoin eta hostorik, baina gainerako landareek kormo-erako gorputz-egitura dute. Hau da: zelulak diferentziatu egin dira eta ehunak sortzen dituzte; eta ehunek organo espezializatuak eratzen dituzte (sustraiak, hostoak, zurtoina, etab.).

Landareak substratuari finkatuta bizi dira eta hortik lortzen dituzte ura eta mantenugaiak. O₂ eta CO₂ behar dituzte, eta airetik hartzen dituzte.

Animaliak: Ezaugarriak eta Sailkapena

6.1. Ezaugarri Orokorrak

Animaliak, metazoo ere deituak, organismo eukariotoak, heterotrofoak...

Faktore Eragileak Fotosintesian

Argiaren Intentsitatea

Zenbat eta argiaren intentsitatea handiagoa izan, orduan eta azkarragoa da fotosintesiaren abiadura, baina abiadura handitzen ez den mugara heldu arte. CO2-aren metaketa faktore mugatzailea da. Fotosintesi-jarduera maximora heltzen denean, argi-asetasuna esaten zaio.

Argiztapena oso baxua bada, fotosintesian askaturiko O2-a konpentsatu eta, batzuetan, gainditu egiten du.

Tenperatura

Fase argiko erreakzioak independenteak dira tenperaturatik, baina fase iluneko erreakzioek, tenperaturarekin handitu egiten dute beren abiadura, entzimen desnaturalizazioa maximora iritsi arte. Espezie bakoitzak tenperatura hobezin jakina dauka.

O2-aren Metaketa Inguruan

O2-aren metaketa handitzen denean, fotosintesiaren...

Filogenesia eta Eboluzioaren Teoriak

FILOGENESIA: Filum (mota-leinu) Genesia (jatorria) Espezieak denboran zehar izandako aldaketak belaunaldiz, espezie berriak, eboluzionismoa azaldu nahi duen fenomenoa. Bi azalpen nagusi:

Fixismoa

Espezieak denboran aldaketarik gabe mantentzen direla defendatzen zuen teoria. Filogenesia ukatzen zuen, eta XIX. mendera arteko paradigma nagusia izan zen, hautespen naturalaren teoria onartu zen arte. Cuvier izan zen defendatzaile nagusietako bat, eta elizak babestu zuen kreazionismoarekin lotura zuelako.

Eboluzionismoa

Bizidunen jatorriari buruzko teoria, espezieak denboran zehar aldatu eta etengabe berritzen direla dioena. Anaximandro eta Lukrezio K.a. garaian proposatu zuten ideia hau. Egindako lanak antzekotasun...

Briofito, Pteridofito eta Espermatofitoen Ugalketa

Briofitoen ugalketa

Goroldioaren bizitzako une batzuetan, organo sexualak eratzen dira landaretxoen goiko muturrean. Barruan gametoak ekoizten dira, eta, horregatik, landare horiei gametofito (GF) esaten zaie. Gameto arrek emeetaraino joateko ura behar dute. Ernalketaren ondoren, esporofitoa (EF) eratzen da, eta bertan esporak ekoizten dira. Briofitoen ugalketan, esporak eta gametoak tartekatzen dira, hainbat banakotatik datozenak elkartuz.

Banako batetik datozen esporak haizeak barreiatzen ditu, eta espora bakoitza hozitutakoan (fase asexuala, espezieak barreiatzen laguntzen duena), GF berri bat sortzen da. Gametofitoa handiagoa da esporofitoa baino, eta soilik ingurune-baldintza jakin batzuetan...

Nutrizioa

Organismo batek, bere materia sortzeko eta bizifuntziak betetzeko behar dituen materia eta energia lotzeko, prozesu multzo bat baliatzen du; prozesu multzo horri nutrizioa deritzo. Ez da borondatezkoa.

Elikadura

Elikagaiak lortzeko egiten den prozesua.

Elikagaiak

Solido eta likido egoeran dauden substantziak dira, eta horien bidez nutrienteak jasotzen ditugu.

Nutrienteak

Energia lortzeko eta gure materia sortzeko baliatzen ditugun substantzia kimikoak dira.

Ez-organikoak

• Animalia eta landare jatorriko elikagaietan egon daitezke: ura, gatz mineralak.

Organikoak

• Jatorri organikoko elikagaietan soilik daude: gluzidoak, lipidoak, proteinak.

Nutrienteen Funtzioak

Ura

Substantziak garraiatzen ditu, gorputzeko tenperatura erregulatzen du, eta erreakzio...

Louis Pasteur eta Berezko Sorkuntzaren Ezezkoa

Louis Pasteurrek, 1860an, berezko sorkuntzaren teoria okerra zela agerian utzi zuen. Esperimentuen bitartez frogatu zuen aireko mikroorganismoek materia organikoa deskonposatzen zutela, eta horrela, izaki bizidun guztiak beste izaki bizidun batzuetatik sortzen zirela ondorioztatu zuen.

1860an, Pasteurrek berezko sorkuntzaren teoria deuseztatu zuen esperimentu multzo bikain baten bidez. Esperimentu esteril batean, bakterioak eta legamiak ez zirela sortzen baieztatu zuen. Lagin bera airearekin harremanetan jartzen bazen, ordea, mikrobio-hazkuntza nabarmena gertatzen zen. Hortaz, mikrobioak ez dira berezko sorkuntzaren bitartez agertzen laginetan; airean daude, eta lagina kutsatzerakoan garatu egiten...