DBH mailako Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Joanes Leizarraga

Obra

• Jesus Krist Gure Jaunaren Testamentu Berria
• Kalendrera (Elizako jaien egutegi edo egutegia)
• ABC edo Kristinoen Instrukzionea (Kristau-ikasbide edo doktrina)

Hiru obrak batera argitaratu ziren 1571n, Arroxelan. Erlijio berriaren hedapena lortzeko, Testamentu Berriarekin batera, kristau xumeei eguneroko bizimoduan erabili, irakurri edota buruz ikas zitzakeen irakurgaiak ere eman behar zitzaizkion.

Kritika

• Itzultzailearen meritua da, gehienbat, kritikoek Leizarragaren lanean azpimarratzen dutena. Prosan ia eredurik gabe jardun beharrak egiten du handi haren itzulpen-langintza erraldoia.
• Mendeko perpausak erabili beharrak hizkuntza erromanikoen erako prosara eraman zuen. Ondorioz, latinaren eragina duten egitura sintaktikoak ageri

Karlos III.aren Erreformak

Karlos III.ak (aurrekoaren ondorengoa) estatu barruko komunikazio bideak, administrazio-zerbitzuak eta posta hobetu zituen. Barne-mugako aduanak kostaldera eraman zituen, burgesiaren eskaerari erantzunez. Ondorioz, lehengaiak garestitu egin ziren, eta horrek gizarte-matxinadak eragin zituen.

Absolutismoaren Gainbehera

Mendean zehar, absolutismoaren gainbehera agerian geratu zen, gizarteari erantzuteko proiekturik ez zegoelako.

Frantziako Iraultza eta Demokrazia

Frantziako Iraultza gauzatu zen giro horretan, agintearen eta Elizaren boterearen aurka, demokrazia unibertsalaren printzipioak nagusitu nahian.

Estatu-Nazioaren Ideiaren Indartzea

Estatu-nazioaren ideia indartu zen: berdintasunaren izenean (herri bat, nazio bat,...

Jaiotza tasa eta erronkak

Askotan entzuten da Europan gero eta ume gutxiago jaiotzen dela, eta egoera honek horrela jarraitzen badu, urte batzuen buruan jende nagusi gehiago egongo dela ume baino. Hau horrela bada, nagusi guztiek beren pentsioa kobratzeko arazo handiak izango dituzte. Hori dela eta, gobernuek laguntza gehiago eman nahi diete umeak eduki nahi dituztenei. Hala ere, momentuz ez dira nahikoak izan arazoari aurre egiteko.

Bestalde, azken urteotan gizartea nabarmen aldatu da. Gure gurasoen garaian amek normalean ez zuten etxetik kanpo lanik egiten, etxean egoten ziren umeak zaintzen. Egia da, lehen jendea gutxiagorekin bizi zela zoriontsu, agian orain bizi garen baino hobeto. Gaur egungo gizartea, berriz, oso materialista da, eta askotan...

1. Gaueko orduotan kalera ateratzea pentsatzea ere!

2. Hamaika laztan eta igurtzi gutxi jasotakoa zen haur hura!

3. Nola pentsa zenezakeen leihatila atzean zeuden txoro haiek zuri arazoa konponduko zizutela!

4. Nola pentsa dezakezu zu bezalako zahar batek gazteek egin ezin dutena egitea!

5. Nola ukatu produktu asko eta asko telebistak saltzen dituela bere zulotxotik!

6. Bizitza osoan aurreratutako sosak era horretan xahutzea ere!

7. Hori pena hartu duena berria jakin duenean!

8. Baietz berriz ere etxeko lanak egin gabe etorri!

9. Hori itxura tarta horrek daukana!

10. Urduri baino urduriago dago eta ez dago bera lasaitzerik.

11. Andoni ezagutuko ez dut, ba!

12. Bi mutil sartu ziren, zein baino zein morroskoagoa.

13. Ez dago kristaurik hori ulertuko duenik!

ERLATIBOZKOAK

1. Ez dago nobelarik gaurko Euskal

Idazkera Berriaren Beharra XX. Mendean

XX. mendea oso bizia izan zen literaturari dagokionez. Historikoki eragin handia izan zuten mende hartan lehertutako bi Mundu Gerrek: gizakiaren pentsamendua erabat aldatu zuten, eta hori literaturan islatu zen. Gizakiaren aztoramendua azaltzeko, jadanik ez zuten balio istorioak kontatzeko molde zaharrek. Idazleek idazkera berria behar zuten. Gai eta forma aldetik aldaketa izan zen: pertsonaia eta istorio konplexuez gain, idazteko moduak ere konplexuago bihurtu ziren, irakurleari ahalegin edo parte hartze handiagoa eskatuz: bakarrizketa moduan idatzitako narrazio luzeak, denboraren zatiketak, hitzaren erabilera espaziala...

Gai eta Teknika Berriak Euskal Narraziogintzan

XX. mendeko bigarren erdiaren hasieran,...

Euskal Literaturaren Lehen Idazle Nagusiak

Joannes Leizarraga (XVI. mendea)

Joannes Leizarraga Lapurdin jaio zen. Abade kalbinista zen. Berari eskatu zioten Biblia, Jesus Kristo Gure Jaunaren Testamentu Berria, itzultzeko. Behe-nafarrera eta zuberaz kutsaturiko lapurtera erabili zuen. Nahaste honetatik sortutako euskarak hizkuntza kultu, normalizatu eta osoaren itxura hartu zuen.

Joan Perez Lazarragakoa (XVI. mendea)

Joan Perez Lazarragakoa Araban jaio zen, Larreko dorreko jauna izan zen. 1967an aurkitu zen paper sorta bat utzi zuen idatzirik, artzain nobela batez eta 21 koplez osatua. Eskuizkribu honek balio handia du Euskal Herriko hegoaldean agerturiko testu zaharrenetakoa delako, eta bertan Arabako euskalkia ikus daiteke.

Pedro Agirre Azpilkueta,

Elebidunen Ezaugarriak

• X eta Y hizkuntzen kodeak naturalki erabiltzen ditu.
• Kodeen artean aldaketak egiten ditu (code switching/kode alternaketa).
• Esanahi berberak hizkuntza desberdinetan ulertzeko gai da. Ez ditu hitzez hitzeko itzulpenak egiten, pareko itzulpenak baizik.

Elebidunen artean maila desberdinak daude. Elebidun gehienek hizkuntza nagusi bat dute, familia-hizkuntza dena. Elebitasun orekatua 3 urte baino lehen lortzen da.

Gainera: elebidunak hizkuntzak erabiltzearen nahien mende daude, muga horiek gizarteak jartzen baititu.

Gizarte Elebitasuna

Gizarte batean hizkuntza talde desberdinak daude. Talde bakoitzak bere tokia edo gizarte-tokia du.

Hau dela eta, funtzioak ezberdinak dira:

• Hizkuntza nagusiak funtzio guztiak betetzen ditu.
• Hizkuntza

XVI. Mendeko Zientziak eta Kultura

Sarrera: XVI. mendeko zientzietan eta artean gorakada handia izan zen. Kultura arloan, mugimendu garrantzitsuena errenazimentua izan zen, zientzian, artean eta kulturaren arlo askotan. Hizkuntza klasikoen tokian, tokiko hizkuntzak indartzen hasi ziren.

Euskal Gizartea

Euskal gizartean, ordea, herri xeheak zientzia eta letren mundurako ateak itxita zituen, aitonen seme-alaba elizgizona izan zenean.

Gutenberg-en Inbentzioa

Gutenberg-ek inpresioa asmatu zuen, eta liburuen ugalketa erraztu egin zen, ez baitziren ordura arte legez banan-banan eta eskuz idatzi behar.

Erlijioa

Martin Lutherek katolizismoaren dogma eta Aita Santuaren primatua kritikatuz, protestantismoaren lehen urratsak eman zituen. Ez zuen jarratzaile...

Olerkigintza Gerra Ondoren (1939 - 1975)

Guda osteko olerkigintzan giro ilun eta gai obsesiboak nagusi dira. Lehen urteetan batez ere, oso nabarmena da Francoren diktadurapean euskal kulturak eta hizkuntzak bizi duten giro itogarria nahiz olerkarien egoera etsikorra, tristea eta nostalgikoa. Olerkien gai nagusia euskararen etorkizunari buruzko kezka da. Lehen autoreek atzerritik idatzi zuten, Telesforo Monzón eta Jokin Zaitegi kasu. Barnealdean, berriz, Salbatore Mitxelena, besteak beste.

Poesia Sinbolista

Aldaketa nagusia kanpotik heldu zen, Parisen sortutako Jon Miranderen eskutik. Berak poesia sinbolistaren ernamuin berrian txertatu zituen euskal literaturan, Baudelaire eta Edgar Allan Poe iturri gisa hartuta. Era berean, Mi<el Lasa ere...

Alderatzen diren mailak edo kopuruak berdinak direla adierazi nahi bada, forma bat baino gehiago ditugu. Maila eta kopurua desberdinduko ditugu. Mailari dagokionez, adjektiboekin eta adberbioekin egin daiteke konparazioa. Adjk. IS baten barnean egon daitekenez eta izen predikatua ere izan daitekenez bi leku horietan agertuko zaigu. (1)Euskal Herrian Frantzian bezain garestiak dira etxeak// Funtsezko egiturari dagokionez: 1.Maila konparazioa AdjS eta AdbS gertatzen denean honako taxua izango dute: ADJS/ADBS...(aditza+ -(e)N+ BEZAIN+ Adj/Adb) (2)Zu bezain berritsua da Miren. 2.Konparazio egitura DS baten barruan badago: `DS...aditza+ -(e)n + bezain +Adj]

Perpaus eta Osagaiak

Perpaus hauetan murriztua egon arren osagairen bat agertuko da eta gainera...