DBH mailako Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Itzulpengintza Euskaraz

Zer da itzulpengintza?

Itzultzea hizkuntza batean adierazitakoa beste hizkuntza batean ematea da. Itzultzaileak, bai zentzuari bai estiloari dagokienez, jatorrizko testuan esaten dena ahalik eta zehatzenen islatzen saiatu behar du, ahaztu gabe berak moldatutako testua naturala eta ulergarria izan behar duela itzulpena irakurriko dutenentzat. Itzulpengintzak garrantzi handia du bizitzaren hainbat arlotan: zientzian, literaturan, merkataritzan, eta abar.

Euskarazko itzulpengintzaren historia

Joannes Leizarragaren Iesus Christ Gure Iaunaren Testamentu Berria (1571) da ezagutzen dugun lehen euskal itzulpena. Nafarroako erregina Joana Albretek eman zion Leizarragari Bibliako Testamentu Berria itzultzeko agindua. Lan horren bitartez,...

IDAZLEA	TITULOA	LAN MOTA	URTEA	BEREZITASUNAK
Hartzabal (1939-2018)	Isturitzetik Tolosan barru Laino guztien azpitik Eta sasi guztien gainetik Bide batera hi eta ni kantari Ortzia lorez, lurra izarrez	Olerki liburua	1969 1973 1973 1979 1987	Euskaraz argitaratu den obrarik bitxiena da. Une sentikorretatik ironia zorrotzera. Zenbaki sistema kurioso batez poemak irakurleari idaztarazten dizkio. Hitz eta hotsen arteko jolasa bilatzea gustatzen zaio. Kontrako gauza eta egoerekin jokatzea. Berria zen, alderdi erlijioso garrantzitsu bat nagusitzen da.
Salbatore Mitxelena (1918-1965)	Ama semeak Arantzazuko kondaira	Antzerkia	1951	Garai horretan Euskal Herriak bizi zuen krisi larria aurkeztu zuen. Gerrak euskaldunen artean utzi dituen zauriak sendaezinak iruditzen zaizkio. Batasuna,

...

Eleberri existentzialista: Txillardegiren aro berria

Txillardegik Leturiaren egunkari ezkutua publikatu zuenean, euskal nobelagintzak aro berri bat hasi zuela zirudien. Hainbat ezaugarri berritzaile ekarri zituen:

• Gai eta giro berritzaileak: Gaia, giroa eta kokapena ezohikoak ziren, batzuentzat ausartegiak ere bai.
• Heterodoxia: Ez zuten denek begi onez ikusi erlijio-aldaketatik liburuari zerion heterodoxia.
• Eragin filosofikoa: Egia esan, badu eleberri honek Unamunoren ukitua, baita une hartan Europan modan zeuden Jean-Paul Sartre eta Albert Camus idazle existentzialisten kutsua ere.

Ohiturazko nobeletan ageri ziren baserrietako eta herri txikietako girotik aldentzen da. Lehen pertsonan idatzita egoteak eta protagonistak egiten dituen gogoeta filosofikoek...

Sinonimoak

• Premia: Beharra
• Zabalduegi: Hedatuegi
• Bestalde: Halaber
• Hildako: Zendutako
• Urritasun: Eskasia
• Jasan: Sufritu
• Eragin: Sorrarazi
• Ezagutzera eman: Jakinarazi
• Pozgarri: Alai
• Istripu: Ezbehar
• Oraindik: Une honetan
• Gaixotasun: Gaitz
• Lanbide: Bizibide
• Zalantza: Duda
• Lazgarri: Mingarri
• Lehenengo: Lehenbiziko
• Nobiazgo: Ezkongai-aldia
• Ona: Gozoa
• Amodiozko gutun: Maitasunezko ezkutitz
• Eternoaren: Betierekoaren
• Berri: Albiste
• Arraroa: Bitxia
• Liluratu: Txunditu
• Promesa: Zina
• Itxurazko: Dezentea
• Goxoa: Polita
• Oroimena: Gomuta
• Oso ondo: Primeran
• Asasinatu: Akabatu
• Sorterria: Jaiolekua
• Sujerentea: Iradokitzailea
• Sorpresa: Ezusteko
• Poesia: Olerkia
• Lanbroa: Langar
• Arrunta: Normala

Arauak eta Definizioak

Arauak

• ARAUDI: Zerbait antolatzen duen arau multzoa.
• LEHIA: Norgehiagoka.
• ESTEKA: Lotura.

...

Kazetaritza eta Literatura: Funtzioen Hurbiltzea

Kazetaritzaren zeregina interes publikoa duten albisteak hartzea, lantzea eta komunikabideetan hedatzea da, hartzaileak informatzeko. Literaturaren egitekoa, aldiz, mundua ikertzea da; errealitatea eta fantasia barne biltzen dituen ikuspegi hori hitz ederrez azaltzea da.

Kazetaritzaren eta literaturaren funtzioak desberdinak dira, baina biak hurbildu egiten dira kazetaritzan balio estetikoa gailentzen denean. Kazetaritza-lan bat literarioa dela esan ohi dugu informazioa lantzeaz gain, irizpide eta balio estetikoek ere aparteko presentzia dutenean bertan.

Kazetaritzaren Genero Literario Nagusiak

Oinarrizkoena albistea dugu (gertakariei buruzko informazioa ematen du modu labur eta zehatzean). Hona...

MESOPOTAMIA:

K.a. 3500 - K.a. IV. mendea

Sumer-eko kultura

Hiriak sortu ziren hegoaldean: Ur, Uruk, Lagash, Eridu...

Garrantzi handia zuten tenpluen inguruan.

Gatazkak ugariak ziren eta egitura politikoak ez ziren luze irauten, buruzagi politiko baten agintea soilik.

Akadeko Sargon erregeak lehen inperioa sortu zuen.

Babilonia eta Asiria

Sumerarren azken estatua desagertu ondoren, Mesopotamiako hiri askok beren nagusitasuna lortu zuten.

K.a. VI. mendean persiarrek Babilonia bereganatu zutenean amaitu zen.

Persiarren inperioa

Mesopotamiako ekialdean (Iranen) sortu zen K.a. VI. mendean.

Mazedoniarrek eta Alexandro erregeak konkistatu zuten.

EGIPTO

K.a. 4000 - K.a. 525

Dinastiaren aurreko aldia

Neolito garaitik, Nilo ibaiaren ertzean herri garrantzitsu eta nortasun...

Perpausa eta Sintagmak

Perpausa esanahi osoa duen hizketako atalik txikiena da, eta bi osagai nagusi ditu: izen-sintagma eta aditz-sintagma. Normalean, izen-sintagmak subjektu-funtzioa izan ohi du perpausean, hau da, ekintzaren egilea adierazten du. Aditz-sintagmak, berriz, predikatu-funtzioa betetzen du.

Izen-sintagmaren Elementuak

Izen-sintagman agertzen diren elementuak, funtsean, hiru sailetakoak dira:

• Ardatz-elementuak
• Elementu Atributiboak
• Elementu Determinatzaileak

Elementuen Funtzioak

• Ardatz-elementuak: Izen-sintagmaren ardatza osatzen dute.
• Elementu Atributiboak: Elementu hauek izena kalifikatzen eta definitzen dute.
• Elementu Determinatzaileak: Izena mugatzen eta determinatzen dute.

Jatorria Adierazten duten Atzizkiak

Atzizki hauek nolabaiteko...

Hizkuntza: Komunitate bateko kideen arteko komunikazioa ahalbideratzen duen tresna edo bitartekoa. Giza talde jakin batekoak garela adierazten duen zeinua.

Hizkuntza komunitatea: Hizkuntza bera erabiltzen duten gizakiek osatutako taldea.

Hiztun elebakarra: Hizkuntza bakar bat ezagutu eta erabiltzen duen pertsona. (Euskal herrian % 75)

Hiztun elebiduna: Bi hizkuntza ezagutu eta erabiltzen dituen pertsona. (%25)

Hiztun eleanitza: Hiru hizkuntza edo gehiago ezagutzen eta erabiltzen dituen pertsona.

Diglosia: Komunitate batean bi hizkuntza sistema, bakoitzak bere helburuak asetzen dituztenak.

Pidgina: Hizkuntza bat sinplifikatuz eta beste hizkuntzen ezaugarriak hartuz, hizkuntza berri bat sortzen denean.

Ama-hizkuntza: Haur batek lehendabizi bereganatu

...

JUNTADURAZKOAK.

Emendiozkoak:eta.Hautaariak:edo,edota,ala,nahiz,zein.Aurkariak:baina,baizik,baino,ezpada.Alborakuntzazkoa:alde batetik..bestetik.ez..ez.

MENDERAKUNTZAZKOA.

Konpetiboak:ZER.-(e)la,-(e)nik,-t(z)ea,-t(z)earik,-t(z)eko.Zehargaldera:ZER.-(e)n,ea..-(e)n,-(e)n ala ez.Erlatibozkoak:-(e)n,-tako,-(r)iko.Denborazkoak:bainolehen,aurreik,ondoren,-takoan,-eneko,bezain laster,-enean,-tzean,-en bakoitzean.Moduzkoak: -(e)n bezala,-(e)n legez,-moduan,arabera.Konparaziozkoak:bezain(adj.),beste(cant.),baino..-ago,bainogehiago/gutxiago.Helburuzkoak:Zertara/zertarako.Kausazkoak:-(e)lako,...eta,bait-...,-(e)la eta,-(e)nez gero,-t(z)eagatik.Baldintzazkoak:baldin ba-,-(e)z gero,-t(z)ekotan.Kontzekutiboak:Hain/hainbeste..non/ezen..bait-/-(e)n.Hain/hainbeste....

1 - Ahalera:
Datorren hilean zuek oporretan joan ZINTEZKETE
Niri telefonoz dei DAKIDAKE
Atzo zetorrenari merienda eder bat presta ZIEZAIOKET
Ez dut uste iaz, dirurik jokatu gabe, berari... ZEKIOKEEN
Zu bihar guri bisita egitera etorri ZENKIZKIGUKE
Lehengusua atzo zuri etxean agertu ZEKIZKIZUKEEN
Guk zuek herriko futbol taldeko bazkide egin ZAITZAKETEGU
Zuk gu orain bakean utz GAITZAKEZU
Zuek txakur txikia etxean har DEZAKEZUE
Nik hari atzo eskua eman NIEZAIOKEEN
Langileek bihar nagusiari... LIEZAIOKETE
Zuk bihar niri laguntza eskain ZENEZADAKE
2 - Ahalera:
Gurasoak etxean gera LITEZKE
Niri frontoian pilotak beti gal DAKIDAKE
Zu atzo guri bisita egitera etor ZINKIZKIGUKEEN
Lehengusua orain zuri etxean ager DAKIZUKE
Nik zu dantzatzera gonbida ZAITZAKET
Zuek gu...