Batxilergoa mailako Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Sinonimoak eta antonimoak: iaioa=trebea=/ baldorra traketsa///kopetilun=tuiste,goibel=/olai///onetsi=onartu=/gaitzetsi/// axolagabe=orduragabe=/arduratsu///ahaztu=berbati=/isila///nekez=kostada=/erraz///bukaera=amaiera=/hasiera///lokartu=loak hartu/= esnatu///urduri=keskatu=/ lasai/// astiro= geldo,motel,mantso=/azkar///samurtu=bigundu=/gogortu///dotore=ederra=/motza,itsusi.

Hiztegia: definizioak: ahobero=haserrekoa,sutsua///kopetilun=aurpegian tristura edo haserrea adierazi///buruzu=ergela///gibel handi= gauzak patxada handiz hartu///ilobusti=koldarra///burubero=fanatikoa///odolbero=mintzatzean,gauzak egiatan diren baino areagotuak azaldu/// muturluze= lotsagabea, berari ez dagozkion gaietan ere jakin- nahia duena.

Hizt eratorriak: luztun=hizleeta=...

Euskarazko akatsen zuzenketa

Jarraian, testuetan ohikoak diren akats gramatikal eta ortografikoen zuzenketak dituzu:

• 1) 2000ko maiatzaren 11n, lehenbailehen.
• 2) Bertakoek arrainak harrapatu zituzten.
• 3) Arratsaldean elkar ikusiko dugu.
• 4) Aukera ezin hobea da; 2 eurotan botila bat olio eros dezakezu.
• 5) Azterketa 2011ko uztailaren 15ean izango da, goizeko 10:30ean.
• 6) Batez beste, 100 pertsona atera ziren onik bat-bateko eztanda hartatik.
• 7) Bezeroen % 57 pozik dago.
• 8) Burugogorra denez gero, etorriko da, baina ez du zertan etorri.
• 9) Datorren urtean ezkonduko zaren berria zabaldu da.
• 10) ETBko astearte gaueko saioan, BBK-ko hainbat ordezkari azaldu ziren.
• 11) Goazen azkar elizara, honezkero hileta hasita egongo baita.
• 12) Irakasleen % 25ek ontzat eman

Jose Maria Iparragirre (1820-1881)

Urretxun jaioa, 14 urte zituela lehen Karlistaldian parte hartu zuen Gipuzkoako gudarostean. Bergarako besarkadaren ondoren, Frantziara erbesteratu eta gitarra lagun, kantari hasi zen. Napoleon III.ak Frantziatik kanporatuta, Suitzan, Alemanian, Italian, Ingalaterran eta Portugalen ibili zen. Ameriketara joan eta Argentinan zein Uruguain 23 urtez artzain ibili ostean, herrira itzuli eta Ezkio-Itsasoko Zozabarro baserrian hil zen.

Iparragirreren ekarpen artistikoa

Bat-bateko bertsogintzan ez zuen jardun, baina bertso-paperetan nabarmendu zen. Bere ondorengoek etengabe erabiliko dituzten gaiak eraberritu zituen: aberria, herriminia... (adibidez: “Gernikako arbola”, “Nere maitearentzat”, “Glu, glu, glu”,...

Charles Baudelaire

7 urte zituela bere ama alargun geratu eta inoiz onartu ez zuen aitaorde militar batekin bizi behar izan zuen; harreman gatazkatsu hori zela eta, barnetegi batean sartu zuten. Gaztaroan Parisera joan zen zuzenbidea ikastera eta han, “poeta madarikatua” izendapenari eginez, gaugiroan, prostituten munduan eta drogen kontsumoan murgildu zen. Bizitza bohemio hori zela eta, familiak kezka handiak bizi izan zituen beti. Baudelairek gai, jarrera eta ideia berriak ekarri zituen poesiara:

• “HIRIA”: Hiria da leku poetiko berria, ez natura. Hiritarrak sustrairik gabeak dira eta harridura sentitzeko gaitasuna saldu dute. Indiferentzia eta axolagabetasuna dira nagusi hirian. Hirian dena erosi eta sal daiteke. Hiria zurrunbilo moduko

Ahozko Inprobisazioa

Ez da bakarra (adibidez, a capella edo musikarekin). Unean zuzeneko sorkuntzak dira, entzulearen parte hartzea beharrezkoa da (inprobisatzaile-entzule feedback-a).

Inprobisatzaileen pausuak

• Argudioen artean egokiena aukeratu.
• Argudioa ondo formulatu.
• Oin baliagarriak topatu.
• Koherentzia diskurtsoan.
• Denbora gutxian egin.

Bertsolaritza XXI. Mendera Bidean

XX. mendean bertsoak idatziak ziren; 60ko hamarkadatik aurrera, bat-batekoak egiten hasi ziren. Lehen adin batekoak ziren; gaur egun, denetarik dago. Bertsolaritzak gaien aldetik eraldaketa nabarmena izan du. XX. mende amaieran emakumeak eta ikasiak sartu ziren, jardunari buruzko hausnarketa eta berrikuntza nabaria ekarriz.

Bertsolaritzaren Eragileak eta Eboluzioa

• Gerra aurretik,

Analisiari ekitea

Analisiari ekingo diogu, testua hobeto ulertzen lagunduko duten zenbait kontzeptu argituz. Hona hemen termino batzuen definizioak:

• Tugurioa: Logela, etxebizitza edo establezimendu miserable eta txikia.
• Erlauntza: Garbitu gabeko minerala, meatik ateratzen den moduan.
• Harrobia: Mineralen erauzketa eta tratamendurako lurpeko instalazioa.
• Meatzea: Mineralen erauzketa eta tratamendurako lurpeko instalazioa.
• Enkarterriak: Meatze-gunea dagoen Bizkaiko ekialdeko lurraldea.

Vicente Blasco Ibáñez eta Literatura

Vicente Blasco Ibáñez Valentziako idazle ezagunak El intruso idatzi zuen. Zuzenbidea ikasi zuen eta errepublikanoen alderdikidea izan zen. Gazterik murgildu zen literaturan; hasieran, eleberri kostunbristak idatzi zituen, eta geroago,...

Zer dira giza eskubideak?

Hasteko, giza eskubideak gizon-emakume guztioi gizaki hutsa izateagatik eta jaio garen momentutik hiltzen garen momentura arte ematen edo aitortzen zaizkigun zenbait oinarrizko balore edo ahalmenak dira. Hauek norberaren estatusa, sexua, joera sexuala, etnia edo herritartasuna edozein izanda ere baditugu. Berdin du pertsona on bat edo genozidioak burutu dituen bat izan, honek ere giza eskubideak ditu eta errespetatu behar dira. Orain azalduko dudan bezala, giza eskubide hauek ukaezinak dira eta ezin da hauen kontrako legerik ezarri.

Giza eskubideen lau ezaugarri nagusiak

Giza eskubide hauek lau ezaugarri nagusi dituzte:

• Unibertsalak: Gizon-emakume guztiei berdin aplikatu behar zaizkie.
• Ukaezinak: Inork ezin baitizaieke

Euskalkien arteko desberdintasunak

Hizkuntzaren 4 arloetan zabaltzen dira desberdintasunak:

1. Fonologiaren arloan

• Iparraldeko euskalkiek fonema aspiratua dute (h letrak adierazten duena).
• Zubereraz, 6 bokal dituzte.
• J letra era desberdinetan ahoskatzen da.

2. Morfologiaren arloan

Ezagunenak deklinabideko eta aditzetako desberdintasunak dira:

• Bizkaieraz, -(e)kin deklinabide atzizkiaz gain, –(e)gaz ere badago.
• Zubereraz, plurala (-ei) adierazteko –er atzizkia erabiltzen dute.

3. Sintaxiaren arloan

• Bizkaieraz, erakusleak izenen eskuinean eta ezkerrean errepikatzen dira (hau gizonau).
• Bi zenbatzailea eskuinean jartzen da bizkaieraz (haitz bi), eta ezkerrean beste euskalki guztietan (bi haitz).

4. Lexikoaren arloan

Berezitasun ezagunak:

• Berandu esateko: belu

Zeintzuk izan ziren XIX. mendean nagusitu ziren bertsolariak? Nolako estimazioa zuten gizartean? Eta eskolatuen artean? Lehenagoko aztarnarik falta ez bada ere, bertsolaritza XIX. mendetik aurrera garatu zen Euskal Herrian. Alabaina, ez zen lurralde guztietan indar berarekin hedatu. Gipuzkoako eskualde batzuek eman zituzten bertsolaririk nagusienak: “Xenpelar”, “Iparragirre”, “Bilintx”, “Etxahun”, “Oxalde”, “Udarregi”, “Peio Errota” eta “Otaño”. Herri xeheak bertsotarako zaletasun handia erakutsi arren, jende ikasiaren harrera ez zen beti hain abegitsua izan.

Zein zen purista edo garbizaleen iritzia? Zertan eragin zion bertsolaritzari joera garbizaleak?

Indartuz zihoan garbitzaletasun linguistikoak ere ez zion...

Hegoaldeko Antzerki Taldeak

Garaiko talderik garrantzitsuena Euskal Iztundea izan zen. Toribio Altzagak eratua, Gipuzkoan eta Bizkaian 1936ra arte iraun zuen, eta 1981era arte Maria Dolores Agirrek kudeatu zuen. Berrikuntza handirik ekarri ez arren, Euskal Iztundeak jarraipena, iraupena eta duintasuna ekarri zizkion euskal teatroari.

Bide modernoagoa urratzeko, Jarrai taldea sortu zuten Donostian. Atzerritarren lanak ere taularatu zituzten. Guztiak amateurrak izanda, zailtasun handiak zituzten, baina egoera politikoa aldatzen hasi zenean, esperantza berriak piztu ziren. Gaur egun, asko profesional gisa dabiltza eta talde elebidun ugari sortu dira.

Hegoaldeko teatrogile garrantzitsuenak

Antonio Maria Labaienek Antzerki aldizkaria argitaratu zuen....