BURDINBIDEEN LEGE OROKORRA

Testuaren Azterketa eta Sailkapena

Iruzkinduko dugun testua, formari begiratuz gero, lege bat dela errepara dezakegu, sarrera-artikuluak dituelako. Edukiari dagokionez, ekonomikoa da, gehienbat trenbideak garatzeko asmoa baitu.

Lehen mailako iturria da, idatzi zen moduan zuzen iritsi zaigulako eta autoreak garai hori bizi izan duelako. Egile kolektiboa da; nahiz eta Francisco de Luxanek idatzi, Gorteen laguntza izan zuen. Hartzaile publikoa da eta espainiar herritar guztiei zuzenduta dago, baita kanpoko inbertsoreei ere. Testua Aranjuezen idatzi zen 1855eko udan, Biurteko Progresistan, eta Gaceta de Madrid-en argitaratu zen.

Ideia Nagusiak eta Edukia

Testuak trenbideen eraikuntza eta sustapena arautzea du ideia nagusi....

Biurteko Aurrerakoia (1854-1856)

Progresistek boterea lortu zuten bi urtez. Espartero gobernu-buru izendatu zuten iraultza gelditzeko asmoz. 1856an konstituzio berri bat proposatu zen: La Non Nata, progresismoaren dogma guztiak biltzen zituena.

Biurteko aurrerakoiaren eginkizunak eta ezegonkortasuna

• Eskubideak eta politika: Gizabanakoen eskubideak zabaldu ziren, sufragioa hedatu zen eta egunkari berriak sortu ziren.
• Ekonomia: Elkarte anonimoen legea, Espainiako Bankuaren sorrera, trenbideen legea (sarea eraikitzeko) eta Pascual Madozen desamortizazioa.
• Ezegonkortasuna: Bigarren Gerra Karlista (1855-1856), langileen lehen greba orokorrak Katalunian eta segurtasun eza.

Gobernu aldaketak eta krisia (1856-1868)

O'Donell eta Batasun Liberala

• 1856 (O'Donell)

Isabel II.aren Erreginaldia

Espartero jeneralak alde egin zuenean, Gorteek adin nagusitasuna ezagutu behar izan zioten Isabel II.ari, nahiz eta hamahiru urte besterik ez zituen. Bere erreginaldian (1843-1868), behin betiko finkatuta gelditu zen Estatu Liberala, zentralista eta joera moderatukoa.

1.1 Hamarraldi Moderatua

Isabelen agintaldiko lehen 10 urteetan moderatuak egon ziren agintean.

a) Gobernu moderatuaren sendotzea

• Konstituzio berria: Erabat moderatua.
• Ogasuna: Erreforma sakona.
• Udalen Legea: Lege berria onartu zen.
• Desamortizazioa: Vatikanoak ondasun guztiak desamortizatzea onartu zuen.
• Segurtasuna: Guardia Zibila sortu zuten eta progresisten Milizia Nazionala desegin zuten.

b) Moderatuen kontrako oposizioa

Oposizioko kideek Alderdi Demokrata...

Zer da Estatua?

Estatua lurralde bat gobernatzen duen batasun politiko eta administratibo gorena da. Estatuko biztanle guztiak haren agintepean daude.

Estatu baten ezaugarriak

1. Herritar-multzo batek eta lurralde batek osatzen dute.
2. Herritarrek eskubide aitortu batzuk dituzte, baita betebehar batzuk ere, hala nola zergak ordaintzea.
3. Herritarrek badute, halaber, lege-multzo bat, ezinbestean bete behar dutena.
4. Estatuek hainbat erakunde sortzen dituzte beren erabakiak bete daitezen: polizia, armada...
5. Estatuek zenbait ikur dituzte identifikatzeko, hala nola ereserki bat, bandera bat, hiriburu bat eta, askotan, moneta bat.

Estatu motak gobernu formaren arabera

Estatu demokratikoak

Estatu demokratikoetan, boterea banatuta dago, pertsona edo talde bakar batek...

Independentzia Gerraren Ondorioak

Gerra honek erbesteratze masiboa eragin zuen: frantsesak zapalduak izan ziren eta herriak erabat baztertu zituen.

Ondorio Ekonomikoak

• Herriak etenbabe pairatu zituen.
• Gerra garaian askotan bidelapurretari lotuta garatu zen gerrillen sistema, eta XIX. mendean errepikatu ziren lapurreta horiek.

Ondorio Politikoak

• Espainiako koloniek independentzia lortzeko gogoa piztu zuten.
• Amerikan batzarren osaketak indar handia hartu zuen.
• Naziotasun emantzipazioa sustatu zen.
• Espainian Napoleonen armadak izan zuen hondamendiak eta tropek pairatu zuten ahuleziak eragina izan zuten.

1812ko Cadizko Konstituzioa

Ezaugarri Politikoak

• Subiranotasun Nazionala: Orain arte, Antzinako Erregimenean, boterea Jainkoarengandik zetorrela eta erregeak

Robespierre

Ilustrazioaren garaiko pentsalari eta Frantziako Iraultzaren lider nagusienetako bat izan zen. Bere alderdiko zenbait pertsona (jakobinoak) bere aurka jarri ziren, Termidorreko kolpea eman zuten, eta Robespierre gillotinatu egin zuten. Orduan, girondinoek boterea hartu zuten. Hil zenean, berdintasunaren aldeko errepublika jakobinoari amaiera eman zitzaion.

Napoleon Bonaparte

Militar eta enperadore frantsesa izan zen. General garrantzitsua izan zen. Biziarteko kontsul izendatu zuten eta frantsesen enperadore bihurtu zen. Jenio militar eta politikoa izan zen eta Brumaireko kolpea eman zuen. Waterlooko batailaren ondoren amaitu zen bere agintaldia.

Klemens von Metternich

Metternich Austriako kantzilerra eta XIX. mendeko Europako politikaren...

1876ko Konstituzioaren Sailkapena eta Analisia

Sailkapena

Testu publikoa eta historikoa da, izaera juridiko-politikoa duena. Gorteek egin eta Koroak berretsi zuten. Espainiako herriari zuzenduta zegoen, eta 1876ko ekainaren 30ean egin zen Madrilen.

Artikuluen Analisia

Testuan sarrera bat eta Konstituzioaren artikulu nagusiak agertzen dira. Hauek dira ideia nagusiak:

• Sarrera: Testu hau Gorteek egin dute eta Koroak berretsi du. Konstituzio hau Espainiako Monarkiarena da.
• 11. artikulua: Erlijio Katolikoa ofiziala da, eta beste erlijioak toleratzen dira.
• 13. artikulua: Iritzi eta elkarte askatasuna dago.
• 18. artikulua: Botere legegilea Erregeak eta Gorteak dute.
• 19. artikulua: Gorteek bi ganbara dituzte: Kongresua eta Senatua.
• 20. artikulua: Kongresuan egongo

Gernikako Estatutua

Alderdien arteko hurbiltzea eman zen. Hitzarmen politiko bat lortu eta 1979ko urriaren 25eko erreferendumean Gernikako Estatutua onartu zuten.

Aurrez idatzitako estatutuekin alderatuta, Gernikakoak ez zuen aldaketa handirik erakusten. Ordura arte onartu gabeko autogobernu maila eta euskal herritarren eskubideen aitortza biltzen zituen.

Gobernu sistema eta erakundeak

Hautatutako gobernu sistema parlamentarioa zen eta, beraz, Eusko Legebiltzarra sortu zuten (75 diputatu, lurralde bakoitzeko 25 ordezkari). Legebiltzar horrek lehendakariarengan konfiantza osoa jarri zuen. Autonomia Estatutuaren berezitasuna foruak aitortzea zen.

Hezkuntza esparruan erabateko eskumenak izateko aukera aitortu zitzaion, baita polizia (Ertzaintza), lurraldearen...

Krisialdi Ekonomikoen Zikloak

Hasieratik, ekonomia kapitalistak aldizkako krisialdiak izan zituen. Adibidez, Britainia Handian 1815ean, ezegonkortasun politikoa eta lehiakortasun gogorra zela eta, egoera honek prezioak jaitsiarazi eta hazkunde ekonomikoa gelditu zuen.

Honelako krisi garaiak maiz gertatzen ziren eta konponbidea beti antzekoa izaten zen:

• Teknologian inbertitu produkzio-kostuak murrizteko.
• Produktu berriak asmatzeko.

Ondorioak ere beretsuak ziren: enpresak desagertzea eta langabezia sortzea.

1873ko Nazioarteko Krisia

1873an, krisi berri bat izan zen, baina oraingoan nazioartekoa. Nekazaritza-sektorean zuen jatorria, Amerikatik Europara ekarritako produktuak merkeagoak baitziren. Gero, industria eta merkataritzak gora egin zuen, azkenean...

Europako Berrezarpena

Helburuak eta Printzipioak

Napoleon garaitua izan ondoren, 1814an, herrialde garaileak (Austria, Prusia, Errusia eta Britainia Handia) Vienako Kongresuan bildu ziren 1815ean.

Helburuak:

• Monarkia absolutua berrezartzea (Erresuma Batua izan ezik, sistema parlamentarioaren aldekoa baitzen).
• Frantziari Europako boterea kentzea, eta potentzia garaileak nagusitzea.
• Ordena eta segurtasuna mantentzeko indarra beharrezkoa bazen, erabiltzea.
• Europako maparen berregituraketa.

Kongresuak bere politika aurrera eramateko oinarritutako printzipio teorikoak:

• Legezkotasuna: Monarkia absolutua zen legezko bakarra; konstituzio batek ezin zuen bere boterea mugatu, jainkoak emana baitzen.
• Ondarea: Lurraldeen mugak agintarien eskubideen arabera finkatu