Gernikako Estatutua: Historia, Erakundeak eta Kontzertua

Gernikako Estatutua

Alderdien arteko hurbiltzea eman zen. Hitzarmen politiko bat lortu eta 1979ko urriaren 25eko erreferendumean Gernikako Estatutua onartu zuten.

Aurrez idatzitako estatutuekin alderatuta, Gernikakoak ez zuen aldaketa handirik erakusten. Ordura arte onartu gabeko autogobernu maila eta euskal herritarren eskubideen aitortza biltzen zituen.

Gobernu sistema eta erakundeak

Hautatutako gobernu sistema parlamentarioa zen eta, beraz, Eusko Legebiltzarra sortu zuten (75 diputatu, lurralde bakoitzeko 25 ordezkari). Legebiltzar horrek lehendakariarengan konfiantza osoa jarri zuen. Autonomia Estatutuaren berezitasuna foruak aitortzea zen.

Hezkuntza esparruan erabateko eskumenak izateko aukera aitortu zitzaion, baita polizia (Ertzaintza), lurraldearen barne-antolaketa berezia eta Kontzertu Ekonomikoetan oinarritutako finantziazio-eredu berezia lortzeko ere.

a) Lurraldearen antolaketa

Euskal Herriaren muga geografikoak ezartzea negoziazioetako gairik gatazkatsuena izan zen. Nafarroak ez sartzea erabaki zuen; orduan, Euskal Autonomia Erkidegoa Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiko lurraldeek osatu zuten.

• Hiru probintziek ordezkariak zituzten gobernuko erakunde guztietan.
• Bakoitzak bere erakundeak zituen: Foru Aldundiak eta Batzar Nagusiak.

Trantsizioa amaitu zenean eta demokraziaren prozesua bete-betean zela, 1983. urtean, Lurralde Historikoen Legea onartu zuten, lurralde-antolaketa hobeto taxutzeko eta erakunde bakoitzaren eskumenak definitzeko.

b) Kontzertu Ekonomikoak

Kontzertu ekonomikoak euskal erregimen autonomoko ezaugarri berezienetakoak bilakatu ziren. 1878. urtean ezarri zuten finantziazio-sistema hori (foruak kentzea erabaki zen urtean).

Finantziazio horren arabera:

• Probintziako Aldundi bakoitzak zergak ezartzen eta biltzen ditu.
• Zenbateko orokor horretatik zati bat Eusko Jaurlaritzako Ogasun Sailari emango dio, biztanleko errenta eta zenbait irizpideren arabera.
• Eusko Jaurlaritzak Madrilgo gobernu zentralari Kupoa igorriko dio (bildutako diruaren zati bat), gobernu autonomoak eskumenak ez dituen alorretako gastuak ordaintzeko (kanpo-politika, aireportuak, portuak...).