Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Joaquín Costa eta Errestaurazioaren Kritika

Joaquín Costaren Oligarquía y caciquismo

1. Testuaren ingurua eta egilea

Testuaren gaia Errestaurazioaren sistema politikoari egiten zaion kritika da. Idatzia obra handiago baten zati bat da, “Oligarquía y Caciquismo” izenekoa. Testuaren egilea Joaquín Costa da, erregenerazionismo mugimenduaren ordezkaririk garrantzitsuena. Jurista, historialaria eta politikaria, sistema kanobistarekin oso kritikoa izan zen. Testua publikoa da, edonori zuzendua, eta izaera politikoa du. Madrilen argitaratu zen 1901ean, Alfontso XIII.aren erregealdiaren aurreko urtean, 1898ko hondamendiaren ostean Errestaurazioko sistema higatzen hasten ari zenean.

2. Ideia nagusiak: Oligarkia eta ustelkeria

Testuaren ideia garrantzitsuena...

Estalinismoa: SESB-en Bilakaera

Testuinguru Politikoa eta Ideologikoa

• Ideologia: Estalinismoa.
• Alderdi politikoa: KPSS (Alderdi Komunista).
• Burua: Stalin (Bigarren Mundu Gerraren ondoren).
• Sorrera: SESB (1922). Errepublikek autonomia zuten barne politikan, baina Alderdi Komunistaren kontrol zorrotza nagusitu zen.

Ekonomia eta Gizartea (1929 aurretik)

• Ekonomia: NEP (Politika Ekonomiko Berria) ezarri zen, askatasun ekonomiko txiki bat emanez, eta horrek hazkundea ekarri zuen.
• Gizartea: Burgesia suspertu zen, eta horrek gatazkak eragin zituen komunistekin boterea eskuratzeko prozesuan.

Erregimen Totalitarioaren Ezarpena (1929tik aurrera)

• Metodoa: Komunisten arteko enfrentamenduak eta erregimen totalitarioaren ezarpena.
• Politika: Stalinek botere guztia eskuratu

1. Gerra Hotzaren Hasiera

1947 eta 1991 urteen artean nazioarteko harremanetan bizi izandako tentsio-egoerari deitu zitzaion Gerra Hotza.

Mundua elkarren aurkako bi bloketan banatuta:

• Mendebaldeko Blokea (Kapitalista):
  • Sistema politiko demokratikoa defendatzen zen.
  • Ekonomia kapitalista.
  • EEBBren aldekoak ziren.
• Ekialdeko Blokea (Komunista):
  • Sistema politiko totalitario marxista.
  • Ekonomia planifikatua.
  • Sobietar Batasunaren aldekoak.

Gerra Hotzaren hasiera Bigarren Mundu Gerraren amaieraren ondorio bat izan zen, Aliatuen arteko lankidetza ezinezkoa egin baitzen.

Gertaera nagusiak:

• 1947: Superpotentzien arteko tentsioak hasi ziren, Gerra Hotzari hasiera emanez.
• 1989: Berlingo Harresia erori zen. Estatu Batuetan George Bush zen presidentea, eta Sobietar Batasunean

Langile Mugimenduaren Jatorria eta Bilakaera

Kapitalismoak eta gizarte industrialak aberastasuna sortzeko gaitasuna erakutsi zuten, baina baita langileen artean banatzeko gaitasunik eza ere. Langileak gero eta gehiago ziren; gizartearen zati gero eta handiagoa “langile klase” bilakatzen ari zen, bizi-baldintza mugatuen menpe, soldata ez ziurra eta beti eskasaren truke.

Langileek hainbat protesta modu erabili zituzten erantzuteko eta euren elkarteak eratu zituzten. Gehienak sindikalak ziren eta lana edo soldata hobetzea nahi zuten. Beste elkarte batzuk, gutxiago, politikoak ziren eta, parte-hartzearen eta ekintza politikoaren bidez, gizarte justuagoa eta berdinagoa eraikitzearen alde zeuden. Horrek guztiak langileek identitate bat eta klase...

SESB eta Herri Demokraziak

Desestalinizazioa

1953an Stalin hil ondoren, Nikita Jruschov presidenteak prozesu honi ekin zion. Botere gehiegikeriak eta aurreko garaiko nortasuna goraipatzea gaitzetsi zuen, eta nolabaiteko adierazpen askatasuna ahalbidetu zuen.

Herri demokrazia

Erdialdeko eta Ekialdeko Europan herri demokraziak ezarri zituzten, SESBek kontrolatuta. Sobietarren aldeko erakundeak bultzatu zituen eta independentzia lortzeko ahalegin oro erreprimitu zuen.

Ekonomia

• Helburua: Industria astuna, nekazaritza eta zerbitzu publikoak mekanizatzea.
• Ezarritako programa: Sobietarren presioaren ondorioz, nazionalizazioak eta nekazaritza erreforma.
• Emaitzak: Ekonomia urria; ondorioz, herrialde horietako gizarteak ez zuen mendebaldeko bizi-maila lortu:

Frankismoaren aurkako oposizioa

Gerra Zibila bukatu ondoren, Euskal Herrian erbesteko zein barneko oposizioa diktadura frankistaren sendotzea oztopatzen eta erregimen demokratikoa berriro ezartzen saiatu zen. Autonomia berrezartzea ere oposizioaren errebindikazio nagusia izan zen.

1939-1950 bitarteko aldia

1. Eusko Jaurlaritza erbestean

Eusko Jaurlaritzak oposizioaren alderdi gehienak bildu zituen. Iraupen horretan, Jose Antonio Agirreren nortasuna erabakigarria izan zen, erbesteko errepublikar politika espainiarraren osotasunean ere eragina izanik. Lanik aipagarriena errefuxiatuei laguntza ematea izan zen gerraren bitartean, eta horrek euskal herritarrak biltzeko eta nazioartean zuen ospea zabaltzeko balio izan zuen.

Hala ere, 1939tik aurrera,...

2) Bakezko bizikidetza (1954-1975)

• Kubako misilen krisia
  • 1962. urtean: Gerra Hotzeko gatazka arriskutsuena.
  • AEBk SESBen misil nuklearrak jaurtitzeko arrapalak hauteman zituzten Kuban; ondorioz, itsas blokeoa agindu eta misilak kendu ezean uhartea inbadituko zutela mehatxatu zuten.
  • Azkenean, misilak erretiratu zituzten.
• Vietnamgo Guda (1955-1975)
  • Iparraldean bloke komunista eta hegoaldean mendebaldekoa.
  • AEB armadak esku-hartze zuzena izan zuen (tropak, arma kimikoak, bonbardaketa masiboak).
  • Ezin izan zuten arerioa menperatu; bloke komunistak gerrilla taktikak erabili zituen herriaren laguntzarekin.
  • Ondorio larriak AEBrentzat: nazioarteko prestigioa galtzea eta porrot militar izugarria.
  • 1969an Nixon presidente izendatu zuten eta 1973an su-etena adostu

MONARKIAREN GAINBEHERA

O’DONNELLEN GOBERNU UNIONISTA

• Gobernuaren iraupena: ezohikoa, lau urte eta erdi. Lasai samarra.
• Hauteskunde berriek unionisten garaipen erosoa baieztatu zuten. Oposizioak parte hartze txikia izan zuen.
  • Matxinaden arriskua murriztu zen.
• O’Donnellek 1845eko Konstituzioa liberalizatu zuen: prentsaren kontrola gutxitu, udal autonomia handitu eta botere judiziala indartu zituen.
• Biurteko progresistaren legedi ekonomikoa garatu zen: trenbideen hedapenarekin jarraitu, desamortizazio zibilari berrekin eta herri-lanetan egindako inbertsioak handitu ziren.
• 1866ra arteko urteetan ekonomia hedatu zen eta Ogasunaren baliabideak ugaritu ziren.
• Espainiak baliorik gabeko operazio militar garestietan parte hartu zuen.
• 1858tik 1862ra, Frantziarekin

Sailkapena

Lehen mailako testu historikoa da, garai hartakoa delako, nahiz eta gaur egun indarrean egon. Testu juridikoa da. Testu honen egilea Euskadiko diputatuek osatutako komisio bat da, gobernuarekin batera konstituzioa idatzi zuena.

Inguru historikoa

II. Errepublikan eman zen lehenengoz Euskal Estatutua. Bertan, Jose Antonio Agirrek, joera demokratiko burgesetik gizarte-erreformak egitea bultzatu zuen.

Ekainaren 14an, euskal nazionalistak elkartu ziren Lizarran egindako asanbladan, eta Estatutua onartu zuten. 1931ko irailean aurkeztu zuten Gorteen aurrean, baina ez zuten onartu, Konstituzioarekin bat ez zetorrelako. Azañaren gobernuak Estatutua aldatzea proposatu zuen, eta EAJ alderdiak erregimen errepublikanoarekin batera lan egitea beharrezkoa...

1931ko apirilaren 12ko udal hauteskundeetan, Hego Euskal Herrian EAJren eta karlisten koalizioa nagusitu zen. Errepublikak euskal autonomia estatutua lortzeko aukera eskaintzen zuen; EAJk berehala aintzat hartu zuen Errepublika eta behin-behineko gobernuarekin elkarrizketan hasi zen autonomia eskatzeko Euskal Herriarentzat.

Autonomia estatutuaren bidean

Jose Antonio Agirre izan zen euskal estatutua lortzeko ekimenaren aitzindaria. 1931ko maiatzean, Eusko Ikaskuntzak batzorde bat eratu zuen Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroako autonomia proiektua idazteko. EAJk eta karlistek hasierako proiektuari aldaketak egin zizkioten, sozialistek eta errepublikarrek eragozpenak jarri zituzten bitartean.

Lizarrako Estatutua eta negoziazioak

Ekainaren 14an,...