Konstituzioa eta Berrezarkuntza (1876): Analisia eta Testuingurua

1876ko Konstituzioaren Sailkapena eta Analisia

Sailkapena

Testu publikoa eta historikoa da, izaera juridiko-politikoa duena. Gorteek egin eta Koroak berretsi zuten. Espainiako herriari zuzenduta zegoen, eta 1876ko ekainaren 30ean egin zen Madrilen.

Artikuluen Analisia

Testuan sarrera bat eta Konstituzioaren artikulu nagusiak agertzen dira. Hauek dira ideia nagusiak:

• Sarrera: Testu hau Gorteek egin dute eta Koroak berretsi du. Konstituzio hau Espainiako Monarkiarena da.
• 11. artikulua: Erlijio Katolikoa ofiziala da, eta beste erlijioak toleratzen dira.
• 13. artikulua: Iritzi eta elkarte askatasuna dago.
• 18. artikulua: Botere legegilea Erregeak eta Gorteak dute.
• 19. artikulua: Gorteek bi ganbara dituzte: Kongresua eta Senatua.
• 20. artikulua: Kongresuan egongo diren diputatuak legeak esaten duen moduan hautatuko dira.
• 28. artikulua: Kongresuan egongo diren diputatuak legeak esaten duen moduan hautatuko dira.
• 50. artikulua: Erregeak du botere betearazlea.
• 75. artikulua: Kode legal bakarra egongo da Espainia osoan.

Testuingurua: Berrezarkuntzaren Ezartzea

Espainiako egoera egonkortzeko, Seiurteko Demokratikoak (Monarkia parlamentarioa, Errepublika desberdinak) porrot egin ondoren, garai politiko berri bat sortzea ezinbestekoa ikusi zen: Berrezarkuntza, Cánovas del Castillok asmatutako sistema.

Berrezarkuntzaren Hasiera eta Lehen Neurriak

Cánovas zen sistema hori aurrera eramateko lider argia. 1874aren amaieran, Martínez Campos jeneralak Sagunton Alfontso XII.a Espainiako errege izendatu zuen, armadaren gehiengoaren eta Isabel II.a babestu zuen burgesiaren babesa lortuz. Horrela hasi zen Berrezarkuntza.

Erregimen berriak 1875ean hartu zituen lehen neurriak hauek izan ziren:

• Elizaren babesa lortzea.
• Oposizioko egunkariak debekatzea.
• Polizia berria eta auzitegi bereziak inprimategiko delituetarako.
• Armadaren laguntza lortzea.
• Funtzionarioen artean garbiketa egitea (kontrakoak armadatik eta kargu publikoetatik kentzeko).

Konstituzio Berriaren Prestaketa

Sistema berria martxan jartzeko, ezinbestekoa zen Konstituzio berri bat egitea. Gorteek deialdia egin zuten sufragio unibertsalaren bidez, baina Cánovasen ustez, parte hartuko zutenek aurretik bi premisa onartu behar zituzten:

1. Monarkia alderdi politikoen gainetik ipintzea.
2. Monarkiaren balioa eta ahalmena ez eztabaidatzeko “barruko konstituzio” bat zegoela onartzea, monarkia defendatzen zuena eta edozein idatzizko konstituzioaren gainetik zegoena.

Beste modu batean esanda, Monarkia eta Gorteak zeuden edozein konstituzioaren gainetik.

1876ko Konstituzioaren Ezaugarriak

Maiatzaren 24an onartu zen Konstituzioaren ezaugarri nagusiak hauek ziren:

• Legeak egiteko ahalmena Gorteek dute Erregearekin batera (18. artikulua).
• Artikuluak berehala onartu ziren, erlijio gaiari buruzkoak izan ezik, eztabaida askorik gabe.
• Kongresua zatitu zen: batasun aldekoak eta 1869ko Konstituzioaren aldekoak. Azkenean, erdizkako formula edo eklektikoa nagusitu zen.
• Konstituzio laburra: 89 artikulu baino ez zituen.
• Aginteak ez zeuden ondo bananduta; Monarkiari ematen zion gobernuko burua izendatzeko ahalmena.
• Oinarrizko askatasun politikoak (13. artikulua).
• Bi ganberatako parlamentua (19. artikulua).
• Estatu konfesionala (pribatuan beste batzuk onartzen ziren) (11. artikulua).

Txandaketa Sistema eta Amaiera

Konstituzioa 1876ko ekainaren 30ean atera zen eta 1931 arte iraun zuen, II. Errepublika aldarrikatu arte.

Konstituzioa onartu eta gero, Cánovasen txandaketa sistema jarri zen martxan, alderdi ofizialek aurrera eramandakoa, non burujabetza partekatua onartzen zen Erregearen eta Gorteen artean. Alderdi ofizial hauek Cánovasen Alderdi Kontserbadorea eta Sagastaren Alderdi Liberal Fusionista ziren.

Txandaketa honek ezarritako sistema politikoaren arrakasta ahalbidetu zuen, baina horrek irauteko ezinbestekoa izan zen hauteskundeak manipulatzea eta iruzurra egitea, borondate nazionala faltsutuz jauntxoen eta gutxiengo elitearen laguntzarekin, Espainiako gehiengoa sistematik kanpo utzita.

1923an, Primo de Riverak kolpe militarra eman zuen, diktadura militar bat ezarriz (1923-1929) eta Konstituzio hau indargabetuz. Hala ere, Alfontso XIII.ak errege jarraitu zuen, eta 1930-1931 bitartean Konstituzioa indarrean egon zen, oso egoera politiko zailean. 1931ko apirileko udal-hauteskundeen ondoren, monarkia bukatu eta Errepublika aldarrikatu zuten. Alfontso XIII.ak atzerriko bidea hartu behar izan zuen, eta Borboitarren Errestaurazioaren aldi hau amaitu egin zen.

Ondorioak

Konstituzio honek, aurreko Konstituzioekin konparatuz, egonkortasun politiko handia lortu zuen, eta mende erdi batean indarrean egotea ahalbidetu zuen. Egonkortasun politikoari esker, Espainian ekonomia garatu zen. Hala ere, liderrak, Cánovas eta Sagasta, desagertu ondoren, egonkortasun politikoa galdu zen eta krisi politiko sakon bat hasi zen.