Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

1931ko Konstituzio Errepublikarra

Ekainean egindako Gorte Konstituziogilerako hauteskundeek garaipena eman zioten errepublikazale ezkertiarren eta sozialisten koalizioari. Hauek, demokratikoa eta ezkertiarra zen 1931ko Konstituzioa idatzi zuten. Hala ere, ez zen adostasunaren emaitza izan; nazionalitateen autonomiaren eta Elizaren eta Estatuaren arteko harremanen inguruan, ezkerraren eta eskuinaren arteko aldea oso nabarmena zen. Azañaren jarrera nagusitu zenez, Gobernuko kide katoliko askok dimititu egin zuten (Alcalá Zamora eta Miguel Maura).

Konstituzioaren ezaugarri nagusiak

• Izaera: Errepublika klase guztietako langileen elkartea zen, demokratikoa, progresista eta deszentralizatua. Estatu integrala edo bateratua aldarrikatzen zuen.
• Gorteak:

Inperialismoa Asian

Potentzia industrializatuek presentzia nabarmena izan zuten Asiako kontinentean.

Erresuma Batua Indian

Erresuma Batuak (EB) Indian bere gain hartu zuen eremu batzuen zuzeneko administrazioa eta erregeorde baten aginpean jarri zituen.

Tokiko agintariak eta britainiar kolonizatzaileak elkarri loturik gelditu ziren hitzarmen haien bidez; oihal eta industriarako lehengaien hornitzaile bihurtu zen kolonia hura.

Persia, Txina eta Ekialde Urruna

Persiako Inperioa: Iparraldea Errusiaren mende eta hegoaldea Erresuma Batuaren mende geratu ziren.

Txinako Inperioak, atzerriko harremanik nahi ez zuen arren, merkataritza interes handia zuen kolonizatzaileentzat. Britainiarrek emakidak lortu zituzten Opioaren Gerra ondoren.

Ekialde Urrunean, Ozeano...

Inbasioa eta lurraldeen banaketa

Musulmanak Gibraltarretik sartu ziren, ia Espainia osoa konkistaturik, Pirineoak eta Kantauri Mendialdea izan ezik.

Taifak, gerra eta eragina

1917tik 1923ra diktadura militarrera eraman zuten faktoreak

1917tik 1923ra bitartean, Espainiako egoera politiko eta sozialak gainbehera egin zuen, Primo de Riveraren diktadura militarrera bidean. Hauek izan ziren faktore nagusiak:

1. Sistema politikoaren ezgaitasuna

1917tik aurrera, Cánovasen sistema krisian zegoen. Ezinezkoa zen Errestaurazioaren sistemari eusteko oinarrizko bi zutabeak mantentzea: alderdi dinastikoen txandaketa eta hauteskunde-iruzurra. Kontzentrazio-gobernuak osatu ziren arren, ez zuten irtenbiderik aurkitu. 1923an, Primo de Riveraren estatu-kolpearen unean, sistema politiko kanobistak ezin zituen hiru arazo nagusi konpondu: Marokoko auzia, erregionalismoa eta desordena publikoa.

2. Desordena publikoa eta langile mugimenduaren

Espainiako Berrezarkuntza: Sistema Politiko Berria (1874)

Estatu demokratikoa sortzeko ahaleginak porrot egin zuenez, 1874an sistema politiko berri bat ezarri zen: Berrezarkuntza. Cánovasek diseinatutako sistema politikoa zen, Borboi dinastia ezarri nahian (Alfontso XII.a errege izateko). Asmoa 1868 baino lehenagoko egoerara itzultzea zen, baina industriaren, finantzen eta herriaren garapenak tentsio eta arazo larriak ekarri zituen. XX. mendean arazoek sistema suntsitu zuten.

I. Errepublika amaiera eta Alfontso XII.aren itzulera

I. Errepublika gai ez zenez ordena bermatzeko eta estatu-kontrola ezartzeko, Pavia jeneralak 1874an estatu kolpe bat eman zuen. Geroago, Alfontso XII.ak Cánovasek igorritako manifestu bat bidali zuen, “Sandhurste adierazpena”,...

Maria Kristinaren Erregeordealdia (1833-1840)

Felipe V.ak ondorengotza-legea aldatu eta lege salikoa ezarri zuen; lege horrek emakumeen tronurako eskubidea deuseztatzen zuen. Hainbat saiakeraren ostean, semerik ez izatean, lege salikoa abolitu egin zuen. 1832an, Fernando VII.a gaixotu eta La Granja de San Ildefonsora joan zen, bere emazteari boterea utziz. Hori aprobetxatuz, bere anaiak Santzio Pragmatikoa deuseztatu zuen Calomarderen laguntzarekin. 1833an, Fernando VII.ak Santzio Pragmatikoa berrezarri zuen.

I. Gerra Karlistaren hasiera

1833ko irailaren 29an, Fernando VII.a hil zen eta boterea bere emazteari utzi zion, alabak adin nagusitasuna lortu arte. 1833ko urriaren 1ean, Abrantesko Manifestua aldarrikatu zenean, On Karlosek bere burua errege...

Alemania Nazia: Depresio Handia eta Nazismoaren Gorakada

1929tik 1932ra bitarteko Depresio Handia kolpe izugarria izan zen Alemaniarentzat, eta horrek nazismoa boterera bultzatu zuen.

Nazismoaren hastapenak

Alemaniako Langileen Alderdia sortu zen, eta bertan lanean aritu zen Adolf Hitler. 1920an, 25 puntuko programa bat landu eta alderdiaren izena aldatu zuten: Alemaniako Langileen Alderdi Nazional Sozialista (NSDAP). Urte horretan bertan, indarkeria erabiltzen zuen SA talde paramilitarra sortu zuten.

Programan bi ideia nagusitu ziren:

• Diktadura nazionalista indartsua ezartzea, Alemaniaren aurkariak desagerrarazteko.
• Alemaniar guztiak Alemania handi batean biltzea, arraza arioaren garapena ziurtatuko zuen bizi-espazioa (Lebensraum) eratuz.

1923an...

1808ko krisia eta Independentzia Gerra

1807. urtean, Espainiak eta Frantziak Fontainebleauko Ituna sinatu zuten. Aliatuak izan arren, Espainiari ezarri zitzaion Frantziak Espainia erabil zezakeela Portugal inbaditzeko. Frantziak bazekien Britainia Handia menperatzeko lehenik Portugal menderatu behar zuela. Horretaz gain, Frantziak Espainia erabili behar zuen Portugalera ailegatzeko, ez baitzuen itsas armadarik.

Espainiako barne politika ez zen lasaia; erregearen semeak, Fernandok, giroa nahasi zuen. Fernando, Godoy ministroaren kontra zegoen, bere errege postua kenduko ziola uste baitzuen. Godoyk erreginaren laguntza handia zuen. Fernandok, bere aitaren jokabidearekin ados ez zegoenez, 1807an matxinada bat antolatu zuen tronua kentzeko, baina...

XIX. mendearen bigarren erdiko gizartea

Hiri-bizitza landakoari nagusitzen zitzaion, eta osaera berezia zuen:

• Burgesia eta noblezia: Talde hauek elkar hartu zuten; burgesia iraultzailea klase kontserbadore bihurtu zen.
• Erdi-mailako klaseak: Hiriak haztean, zerbitzuen sektorea hazi zen. Horrela, sektore horrekin lotura zuten erdi-mailako klaseek indarra hartu zuten, eta horrek goi- eta behe-mailako klasekoen arteko tentsioak baretzen zituen.
• Nekazariak eta proletarioak: Nekazarien taldea murriztu zen, eta proletarioena hazten ari zen. Langile-klaseak osatzen zuen Britainia Handiko biztanleriaren ia erdia.

Ongizate-estatua

Gizonezkoen sufragio unibertsala zabaltzen ari zen, eta estatua biztanleriaren ongizateaz arduratzen hasi zen, sozialismoa geratzeko...