Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

1. Krisialdi ekonomikoak eta haien ondorioak

1.1. Nekazaritzako eta industriako gainprodukzioa

1920ko hamarkadan, Estatu Batuetako produkzioaren hazkundea izugarria izan zen, batez ere kontsumo ondasunen eta nekazaritzaren sektoreetan. Eskaintza eskaera baino handiagoa zen, eta horren etekinak biztanleriaren gutxiengo batek baino ez zituen eskuratu. Europako ekonomiaren susperraldiak gainprodukzioa areagotu zuen; 1926tik aurrera, prezioak ez ziren igo eta etekinak mantendu egin ziren.

1.2. Espekulazio finantzarioa

Burtsan diruarekin espekulatu egiten da, akzioen salerosketaren bidez diru gehiago lortzeko. Bankuen diruarekin ere espekulatu liteke, maileguak eskatuz. New Yorkeko burtsan, akzioak etengabe igotzen ziren, eta jendeak etengabe erosten...

Taifen garaitik Nasri Erresumaraino

2-Taifen erresumatik Nasri erresumara

Taifen zatipena eta barne-gerrak

1031ean, kalifa‑herria hainbat erresuma edo taifatan zatitu zen ("bando" edo aurrez aurre dauden taldeak adierazten zuen).

• Almanzor hil ondoren barne‑borroka ugari egon ziren (gerra zibila).
• Zatiketa etniko eta politiko sakonak—krisi politikoa izan arren, kultura‑aberastasun handikoa.

Taifen artean etengabeko erasoak

Taifen artean etengabeko erasoak izan ziren (Sevilla, Toledo, Badajoz eta Zaragoza).

• Ahulago bihurtuz, eta kristau erresumek erasotzen hasi ziren.
• Erasorik ez izateko taifetako erregeek pariak edo zergak ordaindu behar izan zizkieten kristau erresumeei.

Toledoren konkista (1085)

1085ean, kristauek (Alfontso VI.a, Gaztelakoa)...

Alderdi Biko Sistema eta Txandakatze Baketsua

Bi Alderdi Dinastikoen Jatorria eta Ideologia

1. Bi alderdi dinastikoen jatorria eta ideologia. Antzekotasunak eta desberdintasunak.

Alderdi Kontserbadorea

• Sortzailea: Cánovas del Castillok sortua 1874an.
• Jatorria: Alderdi Moderatuko eta unionisten kide ohiek osatua.
• Talde sozial babesleak: Aristokrazia, goi-burgesia eta eliz agintariak.
• Ideologia desberdintasunak: Sufragio zentsitarioa; immobilismo soziala; askatasunak zabaltzearen aurkako jarrera; Estatu konfesionala eta Eliza babesteko neurriak.
• Antzekotasunak (Liberalekin): Monarkiaren babeslea; 1876ko Konstituzioaren defendatzailea; jabetza pribatuaren defendatzailea; estatu bateratu eta zentralistaren aldekoa.

Alderdi Liberala

• Sortzailea: Sagastak

Fronte Popularraren Programa (1936-01-16)

1. Testuaren Sarrera eta Sailkapena

Testu hau, izenburuaren arabera, Fronte Popularraren programaren zati batzuez osatuta dago. Garai berekoa denez, lehen mailako testua da. Esan daiteke, batez ere, arlo politikoari dagokiola, hauteskunde programa bat delako.

Azken lerroaren arabera, El Socialista-n argitaratu zen Madrilen, 1936ko urtarrilaren 16an, mundu guztiak erabakigarritzat jotzen zituen hauteskundeen atarian.

Egileari dagokionez, dudarik gabe, Fronte Popularreko kide batzuek idatzi zuten. Herritarrei zuzenduta dago, haiek konbentzitzeko eta botoa lortzeko.

2. Testuaren Analisia: Gako Ideiak

Testuaren analisiari dagokionez, ideiarik garrantzitsuenak hauek dira: Fronte Popularreko partiduek plan politiko...

Fronte Popularraren Programa: Azterketa Historikoa

Fronte Popularra

Kokapena

Aztergai dugun dokumentua PSOEren aldizkarian agertutako Fronte Popularraren programaren zatia da. Testu politiko eta publikoa da. Fronte Popularra sozialisten eta errepublikanoen koalizioa izan zen. Ezadostasunak alde batera utzita, koalizioa otsaileko hauteskundeetarako prestatu zen.

Ideia Nagusiak

Ezkerreko koalizioaren programa honetako ideia nagusia beraien batasuna da; ezkerreko alderdien batasuna, eskuin-indarren aurkakoa, Errepublika salbatu nahian.

Koalizioaren helburuak azaltzen dira, hala nola:

• II. Errepublikako 1931-33 biurtekoan garaturiko erreforma politikoaren berrezarpena.
• 1931ko Konstituzioari berriz ere indarra ematea.
• 1933ko azarotik aurrera atxilotutako

Garapena: Gerraren Fase Nagusiak

Mugimendu-gerra (1914)

Alemaniaren plana Frantzia inbaditzea zen, ondoren Errusiaren kontra jotzeko. Horretarako, Frantzia inbaditu behar zuten; inbasioa Belgikatik egin zuten, baina ez ziren Parisera iritsi. Errusiak erasoaldi bat egin zuen Alemaniaren kontra eta Alemaniak garaitu zuen.

Posizio-gerra (1914-1917)

Alemaniaren helburua lortutako posizioak babestea zen; horretarako, trintxerak eraiki zituzten. Aldi berean, britainiarren ontziek Alemania blokeatu zuten eta horrek itsaspeko gerra eragin zuen.

1917ko Krisia

Urte honetan egoera militarra aldatu zen eta aldaketa nagusi hauek gertatu ziren:

1. Errusia gerratik atera: Errusian iraultza hasi zen eta gobernu berriak gerratik ateratzea erabaki zuen.
2. AEB gerran sartu:

XIX. mendeko inperio kolonialak

5.- XIX. mendearen amaieran, Erresuma Batuak zuen inperio kolonial handiena. Britainiarrek interesak zituzten Afrikan, eta kontinentea kontrolatu nahi zuten iparraldetik hegoaldera. India izan zen britainiarrek Asian zuten kolonia nagusia. India merkatu bikaina eta lehengaien hornitzaile garrantzitsua zen.

Frantziako Inperioa eta Britainiar Inperioa izan ziren Europako inperio kolonial garrantzitsuenak. Afrikan, britainiarrek inperioa eratu zuten iparraldetik hegoaldera, baina kolonia nagusia India izan zen. Frantziarrak, nagusiki, Afrikako iparraldean eta Asiako hego-ekialdean finkatu ziren.

Britainiar Inperioa

Britainiarrek honako hedapen kolonial hau izan zuten:

• Afrikan: Kairotik (Egipto) Lurmutur Hiriraino (Hegoafrika)

Estatu Liberalaren Eraikuntza eta Sendotzea

Maria Kristinaren Erregeordetza (1833-1840)

1833an, Fernando VII.a hil ondoren, Isabel II.a erregina bihurtu zen. Adin txikikoa zenez, bere ama Maria Kristina hautatu zuten erregeorde. Garai honetan gertatu ziren:

• I. Gerra Karlista: Absolutisten eta liberalen arteko gatazka.
• Errege Estatutua (1834): Martinez de la Rosak bultzatua.
• Mendizabalen desamortizazioa.
• 1837ko Konstituzioa: Progresista.

1839an, Bergarako Besarkadarekin gerra amaitu zen.

Esparteroren Erregeordetza (1840-1843)

Maria Kristinaren dimisioaren ostean, Espartero jenerala izendatu zuten erregeorde. Bere agintaldia autoritarioa izan zen, eta 1842ko Bartzelonako bonbardaketaren ondoren erbesteratu behar izan zen. 1844an, Isabel II.aren adin nagusitasuna...

Sarrera eta Berrezarkuntzaren Prozesua

1868ko Iraultza benetako porrota izan zen, eta etengabeko desgobernu sentsazioa gero eta indartsuagoa bihurtu zen herrialdean. Gizarteko sektore batzuk ordena liberal eta kontserbadorea arriskuan egotearen beldur izan ziren, eta, horregatik, Alfontso printzearen pertsonan Borboi dinastia berrezartzearen alde mobilizatu ziren. Seiurteko demokratikoak ekarri zuen itxaropenaren porrota desagertua zen.

Berrezarkuntzaren ezarpena (1874)

Alfontso printzea, Elisabet II.aren semea, Espainiako errege izendatzeko prozesua martxan zegoen. Prozesu luzea eta korapilatsua izan zen, baina Antonio Cánovas del Castillok trebetasunez jokatu zuen, eta lehen urrats bezala alderdi alfontsinoa sortzea lortu zuen. Gainera, Cánovasek...

Mendizabalen Desamortizazioa (1836)

Juan Álvarez Mendizabalek bere dekretua gauzatzearen ondorioz, Erromarekiko (hau da, Vatikanoarekiko) harremana hautsi egin zen. Dekretu honen helburu nagusia Isabel II.aren tronuaren jarraipena eta, beraz, estatu liberalaren sendotzea bermatzea zen.

Desamortizazioaren helburu nagusiak hiru ziren:

• Liberal gehiago erakartzea eta haien babesa lortzea.
• Estatuko finantzetarako sarrera berriak lortzea, Espainiaren ekonomia hobetuz.
• Gerra Karlista irabaztea, helburu nagusiena.

Mendizabal gobernuko buru zela, La Granjako altxamenduaren ondorioz, Calatrava bilakatu zen gobernu buru, eta Mendizabal Ogasun ministro izendatu zuten. Horrela, progresistak ezarri ziren agintean. Egoera horretan, Maria Kristinak 1812ko Konstituzioa...