Al-Andalus eta musulmanen garaia
Inbasioa eta lurraldeen banaketa
Musulmanak Gibraltarretik sartu ziren, ia Espainia osoa konkistaturik, Pirineoak eta Kantauri Mendialdea izan ezik.
Afrikako iparraldea eta Espainiako hegoaldea hartzen zuen kaliferriak.
Azpimarragarrienak Bartzelona eta Santiago de Compostela hirien aurkako erasoak izan ziren; kristau lurralderantz joan ziren.
Taifak, gerra eta eragina
Musulmanen erresuma, taifa-erresumetan banatu zen; erresuma txiki askotan zatitu zen, eta kristauek beren zatiketa hori aprobetxatu zuten atakatzeko.
Garrantzitsuenetako bat Las Navas de Tolosa gudua izan zen (1212). Guk irabazi ondoren, Almohadeen inperioa desegin egin zen.
XIV. mendean, Granadan Nasri dinastiak gobernatzen zuen. 1492. urtean, Errege Katolikoek Granada konkistatu zuten.
Musulmanen mende ziren, bereziki Granada eta Almería.
Hispano-musulman gizartea
Al-Andaluseko talde boteretsuena konkistatzaileek eta haien ondorengoek osatu zuten. Bestalde, gizartean hainbat taldetan banatuta zeuden; hauek nabarmentzen dira:
- Arabiarrak: gutxiengoa ziren, baina lurralde onenak eta gobernuko karguak hartzen zituzten.
- Berbereak: kopuru handiagoa zuten, maila apalagoan egon ohi ziren eta hainbat aldiz matxinatu ziren.
Muladiak (islamiar bihurtutakoak)
Muladiak lehengo kristauak ziren, Islamaren erlijioa, hizkuntza eta ohiturak bereganatu zituzten.
Mozarabiarrak (kristauak)
Mozarabiarrak beren erlijioari eutsi zioten kristauak ziren. Musulmanak ez zirenez, zerga bereziak ordaintzen zituzten. IX. mendetik aurrera, askok kristau-erresumetara jo zuten, jasanezinen eta presioaren ondorioz.
Juduak
Juduen situazioa: gutxiengoak ziren, ekonomian oso aktiboak eta judutegietan bizi ziren.
Emakumeak eta esklaboak
Emakumeek aitak edo senarrak esaten ziotenari jarraitu behar zuten. Eta, azkenik, existitzen ziren esklaboak ere.
Ekonomia
Zein ziren ekonomia oinarriak? Biztanle gehienak nekazariak ziren:
- Zerealak eta olibondoak lantzen zituzten.
- Fruta-arbolak ere landatzen ziren.
- Ureztatzeko teknikak garatu ziren eta labore berriak ekarri ziren.
Gainera, artisautza eta industria hauek nabarmentzen ziren: zeramika, armagintza, larrua lantzea eta zetazko telak.
Arkitektura eta dekorazioa
Arkitektura hispano-musulmana: meskitak, bainu publikoak, gazteluak eta jauregiak eraiki ziren.
Material ugarien artean, material pobreagoak bezalakoak erabili ziren, adreiluak kasu; baina dekorazio oparoz estali zituzten, aberastasun-itxura emanez. Motibo geometrikoak eta landare-motiboak erabili ziren, eta inskripzioak ere bai (Koraneko testuak, goraipamenak eta poemak).
Eraikuntza-elementuak
Zutabeak eta harroinak erabili ziren zenbait arku-motari eusteko: ferra-arkua, zorrotza, polilobulatua...