Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Testu hau 1836ko Errege Dekretuaren zati bat da, zeinak ohiko elizgizonen ondasunak konfiskatzea xedatzen zuen. Beraz, forma aldetik, izaera juridiko-historikoa duen dokumentua da.

Edukiari dagokionez, izaera sozioekonomikoa du, erlijio-korporazio jakin batzuen ondasunen salmentari buruzkoa baita. Garai hartako dokumentu historikoa da, zehazki, 1836ko Desamortizazio Errege Dekretuaren laburpen laburra.

Egilea: Juan Álvarez Mendizábal

Egilea Juan Álvarez Mendizábal (1790-1853) da, politikari liberala eta Cadizko enpresari espainiarra. Jatorri xume eta judua zuena, iraultza liberalaren protagonista nagusi bihurtu zen, batez ere desamortizazio neurri horiei esker.

Ministroen Kontseiluko presidentea eta Ogasun ministroa izan zen 1835-1836 urteetan,...

Testuaren aurkezpena

Aztertu beharreko testua Mendizabalen desamortizazio dekretuaren sarrera da. Dekretu honen bidez, Mendizabalek bultzatu zuen Elizaren ondasunen desamortizazioa abian jartzen da. Lehen mailako testu juridikoa da (Errege dekretu baten zatia delako) eta, edukiari erreparatuz, politiko-ekonomikoa, gai sozialak eta ekonomikoak aipatzen dituelako. Egilea Juan Alvarez Mendizabal Ogasun ministroa da eta Maria Cristina erregina gobernatzaileak sinatu zuen. Legezko testu guztietan bezala, legea indarrean jartzen denean aurreikusitako helburuetara iristeko abian jarriko diren erabaki jakinak ere aipatzen dira. Madrilgo Gazetan, garaiko aldizkari ofizialean, argitaratu zen 1836ko otsailaren 21ean, Isabel II.aren erregetza aldian (Mª...

Merkataritza: Erdi Aroko Antolamenduaren Jarraipena

• Kontsumo baxua (biztanle gutxi, dirurik ez...).
• Barne-merkataritza oso urria.
• Gremioak nagusi: Eskulangileen jarduerak kontrolatzen zituzten.

Merkataritza: Antolamendu Molde Berriak

Gremioen kontrol zorrotza (ekoizpena, kantitatea, prezioak, ekoizpen-materialak...) ekiditeko, sistema berriak sortu ziren:

• Manufakturak (erregearenak zein pribatuak). Hiri-merkatuan eta kolonietako merkatuetan saltzen zen.
• Domestic System.

Kanpo Merkataritzaren Garapena

• Koloniei esker, kanpo merkataritza hazi zen.
• Konpainia pribilegiatuak: Merkataritza monopolizatu zuten, eta haien jabeek diru asko lortu zuten (produktuen salerosketa zehatzak egiteko eskubide bakarra zuten).
• Hiruko Merkataritza ezarri zen:
  1. Europatik: Itsasontziak

Erregimen Zaharra

"Erregimen Zaharra" esamoldea XVIII. mendearen amaieran hasi zen erabiltzen, Frantziako Iraultzaren garaian, hain zuzen. Monarkia absolutua, nekazaritzan oinarritutako ekonomia eta estamentutan banatutako gizartea deuseztatzeko eta kritikatzeko erabiltzen zen. Gainera, erregimen berria ezarri zen gizartean, ideia ilustratuei esker.

Demografia eta Ekonomia

Erregimen Zaharreko demografian, jaiotza-tasa eta heriotza-tasa altuak ziren eta krisi demografiko batzuk gertatu ziren. Nekazaritza ekonomiaren oinarria izan zen; biztanle gehienak landan bizi ziren. Nekazaritzako teknikak atzeratuak ziren, lurra zen aberastasunaren iturri nagusia eta landa-jaunaren arabera zegoen araututa.

Eskulangintza gremioek arautzen eta kontrolatzen zuten:...

Independentzia Gerra hasi zen. Frantsesen okupazioaren aurkako gerraren abiapuntua 1808ko maiatzaren 2ko Madrilgo herriaren altxamendua izan zen. Murat jeneral frantsesak matxinada indargabetu zuen: ehunka madrildar fusilatu zituen eta zapalkuntza beste hiri batzuetara hedatu zen.

Napoleonen Esku-hartzea eta Frantsesen Okupazioa

Napoleonen indarrak Bailengo Guduan menderatu zituzten, eta Josef I.ak Gasteizera ihes egin zuen; gudaroste frantsesek Ebroraino atzera egin zuten. Napoleonek pertsonalki esku hartu behar izan zuen gerran, 1808aren amaieran 250.000 beteranoren buru. Espainiako lurraldeen okupazioa burutu zuten. Cádiz baino ez zen okupaziotik kanpo geratu, britainiarrek lagunduta.

Gerrilla Gerra: Erresistentziaren Giltza

Frantsesen nagusitasun...

Pentsamendu Ilustratuaren Hedapena

Ilustrazioaren eraginik handiena Frantzia nabaritu zen, teorialari ospetsuen bidez: Montesquieu, Rousseau eta Voltaire. Frantziatik, ideia ilustratuak Europan eta Amerikan hedatu ziren hiru bide nagusien bitartez: aretoak (etxe partikularretan), komunikabide berriak (aldizkariak) eta entziklopediak.

Monarkia Absolutuen Aurkako Kritikak

XVIII. mendean, ilustratu batzuk absolutismoa kritikatu zuten. Adibidez, Voltairek erregearen boterea Parlamentuaren bitartez mugatzea proposatu zuen. Montesquieuk botere legegilea, betearazlea eta judiziala bereiztea defendatu zuen. Rousseauk, berriz, subiranotasuna edo boterea nazioaren edo hiritar guztien eskuetan dagoela baieztatu zuen.

Iraultza Historikoaren Eragileak

Politikoak

Frankismoaren Hasierako Egoera eta Gobernuaren Birmoldaketa

Barne-arazo hauek konpondu nahian eta nazioarteko irekitzea aprobetxatuz, Francok gobernua birmoldatu zuen 1951n. Horrela, Espainiako demokrazia Mendebaldeko herrialdeetako demokraziekin parekatuko zuela pentsatzen zuen. Lehen etapa honetako azken erreforma egin zuen, 1957ko otsailean Opus Deiko zenbait kide ministro izendatuz. Carrero Blanco bezalako monarkiazaleek gero eta gertutasun handiagoa azaldu zuten Francoren inguruan. Erregimenaren neurri ekonomikoek 50eko hamarkadaren amaiera arte atzeratu zuten susperraldia.

Gerra Osteko Autarkia Ekonomikoa

Gerra amaitzean, Espainia eta euskal probintziak lur jota eta baliabiderik gabe zeuden. Erregimen frankistak politika ekonomiko interbentzionista

ELA (Eusko Langileen Alkartasuna)

ELA (Eusko Langileen Alkartasuna) 1911n sortu zuten nazionalistek, langile euskaldunak bereganatzeko, langile etorkinak sozialismoaren jarraitzaileak baitziren. Helburua euskal etniako langileak ideal nazionalisten eta Elizaren gizarte-irakaspenen inguruan biltzea zen. Abertzaleentzat sozialismoa ideologia arrotza zen, kanpotik etorritako langileen artean errotuta zegoena eta euskal herritarrengandik urrun eduki beharrekoa.

Euskal Nazionalismoaren Sorkuntza

Nazionalismoari dagokionez, XIX. mendean literatura foruzale-erromantikoak, foru-eskubideen galerak eta industrializazio-prozesuek eragina izan zuten euskal abertzaletasunaren ideologiaren sorreran.

Euskal abertzaletasuna foruen defentsarako giroan sortu zen,...

iruzkina: 1896ko testu sozialista

Identifikazioa

Dokumentu originala eta lehen mailako iturria da. Eduki politiko-soziala du, langile klasearen defentsan idatzia. Testu narratiboa da, Bizkaian argitaratutako The Class Struggle egunkari sozialistaren 86. zenbakian jasotakoa.

Egunkariko irakurle guztiei zuzendutako testu publikoa da. Egilea banakakoa da, baina ez dago sinatuta. Data: 1896ko maiatzaren 23a.

Analisia

Lehenengo paragrafoak erreklamazio-egoera islatzen du, aurreko greba batean planteatutakoa eta oraindik arrakastarik ez duena: jantokiak desagertzea eta agintariak kontrolatuko dituen Batzordea izendatzea eskatzen du.

Testuak 1890eko greba, haren lorpenak eta ez-betetzeen injustizia gogorarazten ditu:

• Lanaldia: Gehiegizkoa izaten jarraitzen

Berrezarkuntzaren ezaugarri nagusiak

• Subiranotasuna: Partekatua, Gorteen eta Erregearen artean.
• Aginte legegilea: Gorteen eta Erregearen esku (18. art.).
• Bi ganbarako Gorteak: Senatua eta Diputatuen Kongresua (19. art.).

Senatua eta Diputatuen Kongresua

• Senatua (20. art.):
  • Eskubidez senatari zirenak (Espainiako Handiak, Elizako eta Ejertzitoko goi karguak).
  • Erregeak izendatutakoak.
  • Aberatsen artean sufragio murriztuz hautatuak.
• Diputatuen Kongresua: Sufragio bidez aukeratuak (28. art.). 1890era arte sufragio murriztua izan zen (%5), eta ondoren, unibertsala.

Eskubideak eta erlijioa

• Askatasun indibidualak: Oso zabalak (13. art.), baina lege bidez murriztu zitezkeen.
• Erlijioa: Estatuaren konfesionaltasuna onartzen zen (11. art.), baina beste gurtzak pribatuan