Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Bigarren Errepublikaren garaia

Clara Campoamor: 1. mailakoa, forma zirkunstantziala, jatorri publikoa, eduki politiko soziala. Diputatuei (Kongresuan bilduta daudenei) Bigarren Errepublikaren garaian, bi bin-bino gobernuan, emakumeen sufragioa aldarrikatzen zuen.

Laburpena

Laburpena: Gai nagusia emakumeen boto-eskubidea eta parte-hartze politikoaren aldeko aldarrikapena da. Bigarren paragrafoan, indarrean jarriko den 31. artikuluari buruzko iritzia ematen du.

Iritzia

Iritzia: Berak defendatzen duen Konstituzioak aurrerapen handiak ekarri zituen. Oinarrizkoa da boto-eskubidea. Nire ustez, Espainiako gobernua askatasunaren ikusgarri izan zen, eta eskubide guztiak bermatu behar lirateke.

Frente Popular

Frente: 1. mailakoa, forma historiko narratiboa,...

Bigarren Errepublika (1931-1936)

Primo de Riveraren diktadurarekin diktaduraren aurkako protestak ugaritu eta sistema demokratiko baten aldeko joerak indartu ziren. Militarrak indarkeria erabiliz konpontzen saiatu ziren arazo sozial ugari zeuden: langileen bizi baldintzak, nekazaritzaren erreforma, hezkuntzaren erreforma eta sekularizazioa.

1930eko abenduaren 30ean Donostiako Ituna sinatu zen. Itun hau Koroaren aurkakoa zen eta bilgunea izan zen; errepublika ezartzearen alde zeuden eta gorte konstituziogileak aldarrikatu zituzten.

1931an udal hauteskundeak egin ziren eta monarkiazaleak banatuta aurkeztu ziren errepublikazaleen aurka. Gainera, errepublikazaleen garaipena izan zen. Hortaz, 1931ko apirilean Errepublika aldarrikatu, Alfontso XIII....

Europako diktadurak eta Sobietar Batasuna

Lehen Mundu Gerraren ondoren, demokrazia egonkortu egin zen eta Europako estatu berriak sortu ziren, antzinako inperioak desegin zirenean. Baina demokraziek ez zuten gai izan Europako gerraosteko arazo politiko, ekonomiko eta sozialak konpontzeko. 1929ko krisi ekonomikoak haserre orokorra sortu zuen. Haren ondorioak hauek izan ziren: langabezia hedatu zen, gatazkak areagotu ziren, jarrera politikoak erradikalizatu ziren eta printzipio liberalak zalantzan jarri zituzten.

Diktadura faxista Italian

Mussolinik ez zuen inolako aurkaritzarik izan eta lege guztiz faxistak ezarri zituen. Delitu politikoentzako auzitegi bat sortu zuen, baita polizia politiko sekreta berria ere. Gainera, sindikatuak eta alderdi...

Aliantza Napoleonen Frantziarekin

Espainiako Gorteen jarrera Napoleonen aurrean

Espainiako Gortea Frantsiaren politika espantsionistaren konpartsa hutsa izan zen. Godoyk Portugalen inbasioa gidatu zuen 1801ean —Laranjaren Gerra—, bertako portuak britainiarrekiko merkataritzatik ixteko.

1802an, Frantsiak eta Ingalaterrak Amienseko bakea sinatu zuten.

Trafalgarreko guda

Kausak

Napoleonek Britainia Handiari blokeo ekonomikoa ezarri zion, baina ez zuen ezer lortu Ingalaterrak Portugalen laguntza jaso zuelako; orduan, Portugal inbaditzea pentsatu zuen.

Ondorio ekonomikoak eta sozialak

• Eskuadrak suntsitu egin ziren.
• Amerikako jabetzak inkomunikatuta geratu ziren.
• Espainiaren hondoratze ekonomikoa.

Gerrak ekarritako ondorio politikoak

• Porrot belikoak.
• Goi-

Errestaurazioa (1874-1902)

1874an Borboitarren monarkia berreskuratu zen, Alfontso XII.aren proklamazioarekin. Martínez Campos jeneralak Sagunton izan zuen eragina horretan. Pavia jeneralaren estatu kolpeak Lehen Errepublika amaitu zuen, eta Serrano gobernu-burua izan zen. Ondoren, Martínez Campos-en kolpeak eta Cánovas del Castillo gobernu-burua izan zituen ondorioak.

Cánovasek ekintza nagusiak egin zituen: Lizarraga bataila irabazi, Armada Lagunaren menpekoa lortu eta funtzionario aurrerakoiak kendu zituen. Iparraldean karlisten gerra zibila amaitzea lortu zuen.

1876ko Konstituzioa

1876ko Konstituzioak subiranotasun partekatua ezarri zuen Errege eta Gorteen artean. Gortea bi ganberakoa izan zen (Senatua eta Kongresua), eta estatu konfesionala...

Sarrera eta Foruen Ezaugarriak

Foruak herrialde baten lege propi eta instituzioen bilduma dira. Herrialde bakoitzeko usadio komunak eta gero idatzizko lege-bilduma bihurtzen ziren, ohiturak. Iberiar penintsulako erresuma guztietan zeudten eta goi-agintariekin harremanak arautzen zituzten. Erregearen lurraldeak zentralizatzeko saioak egon ziren eta baita 18. mendean Felipe V.aren Aragoi, aduanak, legeak eta erakunde propioak kentzea ere. Bizkaian, Gipuzkoan, Araban eta Nafarroan foruak mantendu ziren eta bereizi ziren beste probintzietatik: libreak, legeak, tentsio giroa, pribilegioak eta eskubideak.

Foruek Euskal Herriari emandako berezitasunak

• Erregearen eta lurraldeko akordioa: foru erkidegoaren erregearen onartzea. Errege instituzio eta lege

1. Karlos V.aren erregealdia

Errege-aldiaren hasiera: Karlos V.ak inperio izugarria jaso zuen oinordetzan, eta garaiko erregerik botereduenetako bihurtu zen. Aitona-amonak Errege Katolikoak zirenez, haiengandik lortu zuen Espainiako tronua (1516an).

Jabetzak: Gaztela eta Aragoi koroan, Amerikako, Italiako, Mediterraneoko eta Afrikako lurraldeak.

Espainia Karlos I.a izenez hartu zuen erregetzat. Aiengandik enperadore izendapena ere lortu zuen, eta familiaren lurraldeak (Alemania) erabat hartu zituen. Enperadore gisa, Karlos V.a izena hartu zuen.

Karlos V.a Espainiara iritsi zenean (1516an), Flandriako nobleei gobernuko postu nagusiak eman zizkien. Gaztelako diru-iturriak agortu zituen Inperio Santuko enperadore izateko. Gauza hauek guztiek matxinada...

Cadizko Konstituzioa: jatorria eta testuingurua

Cadizko konstituzioa Espainiako lehen konstituzio modernoa izan zen, eta Cadizen bildutako Gorte Nagusiek idatzi zuten. Espainiar herritarrei zuzendua zegoen, eta 1812an onartu zen, Indepentzia Gerraren garaian eta Cadiz hiria libre zegoen bitartean. Bere helburua herritarrei konstituzio liberal berri bat ematea zen.

Forma juridikoa eta edukia

Konstituzioak forma juridiko modernoa zuen, eta eduki politikoa, ekonomikoa eta erlijiosoa biltzen zuen. Espainia bi lurraldek osatzen zutela zehaztu zen: Espainia eta Ameriketako eta Pazifikoko kolonia espainiarrak.

• 1. artikulua: Espainia bi lurraldek osatzen dute: Espainia eta Ameriketako eta Pazifikoko kolonia espainiarrak.
• 3. artikulua: Burubidea nazioak

Errepublikaren Hasierako Erronkak

Errepublikak monarkiak utzitako arazoei aurre egin behar izan zien:

• Sistema demokratikoa ezartzearen beharra.
• Elizaren oposizioa, sekularizazioaren kontrakoa.
• Analfabetismo-maila altua.
• Armadaren egoera kaxkarra eta egitura zaharkitua.
• Arazo sozial larriak: nekazaritza-erreforma eta langileen egoera zaila.
• Autonomiaren aldeko eskaerak.

Gainera, nazioarteko koiuntura zaila bizi zuen Errepublikak: 1929ko krisi ekonomikoa eta faxismoaren goraldia. Horren guztiaren aurrean, Errepublika Espainia modernizatzen eta demokratizatzen saiatu zen, arazo historiko sakonak konponduz.

Biurteko Progresista (1931-1933)

Errepublikaren Aldarrikapena

Errepublikanoek hirietan izandako garaipenak monarkiaren erorketa eragin zuen. Erregimen-...