1812ko Cadizko Konstituzioa: Jatorria, Testuingurua eta Eragina Espainian

Cadizko Konstituzioa: jatorria eta testuingurua

Cadizko konstituzioa Espainiako lehen konstituzio modernoa izan zen, eta Cadizen bildutako Gorte Nagusiek idatzi zuten. Espainiar herritarrei zuzendua zegoen, eta 1812an onartu zen, Indepentzia Gerraren garaian eta Cadiz hiria libre zegoen bitartean. Bere helburua herritarrei konstituzio liberal berri bat ematea zen.

Forma juridikoa eta edukia

Konstituzioak forma juridiko modernoa zuen, eta eduki politikoa, ekonomikoa eta erlijiosoa biltzen zuen. Espainia bi lurraldek osatzen zutela zehaztu zen: Espainia eta Ameriketako eta Pazifikoko kolonia espainiarrak.

• 1. artikulua: Espainia bi lurraldek osatzen dute: Espainia eta Ameriketako eta Pazifikoko kolonia espainiarrak.
• 3. artikulua: Burubidea nazioak dauka, eta legeak egin behar ditu.
• 8. artikulua: Zerga ordainketa espainiar guztien betebeharra da.
• 12. artikulua: Espainia estatu konfesionala da, erlijio bakarra katolikoa da, eta gainerakoak ezin dira praktikatu.
• 14-17. artikuluak: Gobernu sistema erdiagarria izango da, eta botere banaketa oinarri hartzen da: legegintza Gorteei dagokie eta Errege, exekutiboa; judiziala, berriz, auzitegiei.
• 75. artikulua: Espainiar guztiei adierazpen askatasuna onartzen zaie.

Testuingurua: Carlos IV.aren erregealdia eta Frantziaren eragina

Carlos IV.ak erregimen zaharra mantendu nahi zuen. 1807an idatzitako Fontainebleauko Itunean, Frantziak Portugal blokeo kontinentala egiteko helburua zuen, Portugal Ingalaterrarekin aliatuta zegoelako. Godoyk, Espainiako lehen ministroak, Napoleoni Espainiatik zeharkatzeko baimena eman zion itun horren bidez. Baina itunak ez zuen bete, eta Frantzia Espainian finkatzen hasi zen.

Gainera, 1808ko martxoan Aranjuezko altxamenduan, Carlos IV.ak tronua utzi zuen, baina damutu eta tronua berreskuratzea lortu zuen. Ondoren, Fernando VII.ak uko egin zion, eta 1808ko Baionako abdikazioak eragin zuen, Carlos eta Fernando Frantzian zeudelako. Horrela, Napoleonek Fernando VII.ari tronua Carlosi itzultzea lortu zuen, eta Carlosek berriz Napoleoni utzi zion. Napoleonek, azkenik, Jose I.ari eman zion tronua, errege izendatuz.

Indepentzia Gerra eta Junta Zentrala

Gerra horretan espainiarrak frantsesen aurka borrokan ari ziren, eta Indepentzia Gerra bitartean bi gobernu zeuden Espainian: Jose I.aren gobernua eta Junta Zentrala. 1810ean, Junta Zentralak bere ezgaitasun militar eta politikoa onartu zuen, eta Gorte Nagusien bilkura aldarrikatu zuen.

Gorte Nagusiak eta konstituzioaren onarpena

Gorte Nagusiak Cadizen bildu ziren. Bertako diputatu gehienak liberalak ziren, eta erregimen politikoa aldatu zuten hainbat dekretuen bidez, 1812ko Cadizko Konstituzioaren bidez. 1810eko abenduaren 23an konstituzioaren proiektua egiteko batzordea sortu zen, eta urte eta erdiko eztabaidaren ondoren, 1812ko konstituzioa aldarrikatu zen. Helburua absolutismoa desegitea eta liberalismoa ezartzea zen. Konstituzioak ez zuen Fernando VII.aren itzulera onartu.

Ondorioak eta eragina

Fernando VII.a itzulita, Cadizko Konstituzioari uko egin zion, eta ondorioz, Espainian erregimen absolutistaren garaia berriro hasi zen. Urte batzuk geroago, 1820an, Rafael Riego jeneralak estatu kolpea eman zuen, eta horrela Hirurteko Liberalaren hasiera izan zen. Garai horretan, Riegoren altxamenduaren ondoren, Gorteek konstituzio hau berriro ezarri zuten, baina azkenean, berriro indargabetu zen.

Ondorio gisa

Lehen konstituzio modernoa izan zen Espainian, eta Cadizko Konstituzioaren garrantzia nabarmena da Espainiako historiaren garapen politikoan. Garaiko erregimen zaharra eta estatu liberalaren hasiera ere lotzen ditu. Gainera, Fernando VII.aren erregealdiaren eta Indepentzia Gerraren testuinguruan kokatzen da, eta gerora Espainiako konstituzionalismoaren oinarria izango zen.