Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Testua: 1876ko uztailaren 21eko legea

Kokapena

Canovasek bultzaturiko Foruen ezabapena dugu aurrean. Lehen mailako testu juridikoa da, bere edukia politikoa. Testu hau Hirugarren Gerra Karlista amaitu ondoan argitaratu zen, Gorteek onartuta eta erregeak geroago berretsi zuen lege bat hain zuzen. Egilea kolektiboa da, Gorteek egin zuten eta Alfonso XII.ak sinatu zuen, Kontseiluko presidentea zen Canovas del Castillok ere sinatu zuen. Testu publikoa da, Madrilgo Gazetan 1876ko uztailaren 25ean argitaratua.

Helburua: garai hartan geratzen ziren foruen hondarrak indargabetzea (zergak eta soldadutza salbuespenak izan ziren).

Azterketa: termino historikoak

• Errege konstituzionala: aginpidea konstituzioak mugatua eta zehaztua duena.
• Gorteak: botere legegilea

1. Antzinako Erregimena (XV-XVIII. mendeak)

Europan garatutako garaia izan zen; ezaugarri nagusiak monarkia absolutua, merkantilismoa eta hiru estamentutan banatutako gizartea izan ziren.

Trantsizio demografikoa eta ekonomia

• Trantsizio demografikoa: Hazkunde demografikoa eta ekonomikoa.
• Nekazaritza: Eremu irekiak, itxiturak, lurralde-jaurerriak eta eskumeneko jaurerriak.
• Eskulangintza: Gremioak eta domestic system ereduak.
• Merkataritza: Nazioartekoa zein barnekoa (kanpokoa eta nazionala).

Gizarte estamentala

• Talde pribilegiodunak: Noblezía (aristokrazia) eta kleroa (erregularra zein sekularra).
• Hirugarren estatua: Burgesia, nekazariak eta beste herritarrak.

Antzinako Erregimenaren kritika eta Ilustrazioa

Despotismo ilustratua eta Ilustrazioaren oinarriak...

Trantsizio demokratikoa eta Euskadiko autonomia-estatutuaren eraketa

Juan Carlos I.a errege proklamatu ostean, Francoren diktaduraren amaieran, Espainia demokratikoaren bidean sartu zen. Adolfo Suárez lehen gobernu-buru izendatu zuten 1976an, eta trantsizioaren helburu nagusia erreforma politikoa izan zen, hau da, lege organikoen bidez erregimen demokratikoa ezartzea.

Erreforma politikoa eta hauteskundeak

1976ko abenduaren 4an, erreforma politikoaren legea herri-erreferendumaren bidez onartu zen. Lege horren arabera, Gorte konstituziogileak hautatzeko hauteskundeak deitu ziren. 1977ko ekainean egin ziren hauteskunde horietan, UCD (Unión de Centro Democrático) alderdia izan zen irabazlea, eta PSOE, PCE eta AP ere parte hartu zuten. Euskal Herrian,...

Frankismoaren azken urteak eta Euskal Herria

60-69. gerra ondoko ekonomia-hazkundearen eta isolamenduaren ondorioz, Espainiako gizartea ekonomikoki aldatzen hasi zen. Gobernuak neurri ekonomikoak hartu zituen, garapen-planak adostuz (4 urteko planak), eta sektore ekonomikoak bultzatu zituen: industria, automobilgintza eta turismoa, besteak beste.

Ekonomia

Garapen ekonomikoak alde kontrajarriak izan zituen. Hiriak industrializatu ziren, baina landa-eremuak desertizatu ziren eta arazo kronikoak ez ziren konpondu. Turismoak diru-iturri garrantzitsua eman zuen, eta emigrazioak bidalitako aurrezkiak ere garrantzitsuak izan ziren.

Gizartea

Gizartean aldaketa handiak gertatu ziren:

• Migrazioa: landa-eremuetako jendea hirietara emigratu zuen, eta eredu urbano

Espainiako Bigarren Errepublika (1931-1936)

Behin-behineko gobernua

1931ko apirilaren 14an, Primo de Riveraren diktadura amaitu ondoren, behin-behineko gobernua sortu zen. Gobernu horren buru Alcalá Zamora izan zen, hautesk. konstituziogilea. Ezkerreko koalizioak irabazi zuen Kongresua, eta intelektualak (Unamuno, Ortega y Gasset) eta Julián Besteiro izan ziren garrantzitsuenak.

Konstituzio berria, Ganbara bakarreko Kongresuarekin, Estatu demokratiko eta laikoa ezarri zuen. Sufragio unibertsala onartu zen, emakumeak barne. Autonomia eskualdeentzat eskatu zen, eta jabetza pribatua interes pribatuen menpe geratu zen, erlijio arazoak sortuz.

Presidentea eta Azaña gobernua

• Presidentea: Kongresuak hautatua, 6 urteko agintaldia zuena.
• Ganbara bi aldiz

Alfonso XIII.aren erregealdia eta hasierako krisia

Aurreko mendearen amaierako krisiak XX. mendearen hasieran ere jarraitu zuen, Alfonso XIII.aren erregealdian. Garai hartan, gizartea muturrekoa eta neurri handi batean analfabetoa zen. Canovasen sistemak (canovismoak) ustelkeria eta jauntxokeria pairatzen zituen, eta alderdi tradizionaletako buruzagi nagusiak hil egin ziren. Horrez gain, erlijio-gatazkak (antiklerikalismoaren eta neokatolizismoaren arteko talkak), armada zatitua, sindikatuen indartzea eta Marokoko gerraren arazoa nagusitu ziren.

1905-1912: Jurisdikzioen Legea eta Aste Tragikoa

1905ean Lliga Regionalistak Bartzelonako udal-hauteskundeak irabazi zituen; horren harira, militarrek aldizkarien egoitzak erre zituzten eta istilu larriak...

1839ko Urriaren 25eko Legea

1. Testuaren aurkezpena

Aztertzeko emandako testua 1839ko Urriaren 25eko Legea da. Lehen mailako testua edo testu historikoa da, garai horretan bertan idatzitako dokumentua delako. Formari dagokionez, testu juridikoa da, lege izaera duelako; edukiari dagokionez, testu politikoa da, Euskal probintzietako eta Nafarroako foruak berrezartzeko egin delako. Mª Cristinak sinatua dago, erreginak edo, kasu honetan, erreginordeak, berretsi edo onartu behar dituelako lege guztiak.

1839ko Urriaren 25ean idatzi zen, eta hartzaileak Euskal probintzietako eta Nafarroako herritarrak edo erakundeak dira, hau da, publikoa dena. Idazlearen helburua foruak berretsi direla adieraztea eta hartzaileei informatzea da.

2. Testuaren analisia

Jainkoaren

1839ko urriaren 25eko legea

Testuaren kokapena

Testu juridikoa da, lege bat. Testua ez dago osorik, legearen sarrera eta lehenbiziko bi artikuluak azaltzen dira. Egileak Madrilgo Gorteak dira. Maria Kristinaren erregeordetzaren garaiko legea da, Lehen Gerra Karlista irabazi ondoren. Gerra horretarako operazio militarrak, Euskal Herrian, Bergarako Itunean bukatu ziren. Hitzarmen hori Espartero jeneral liberalaren eta Maroto karlisten buru militarraren arteko Bergarako Besarkadarekin aurkeztu zuten. 1839ko lege hau Euskal Herriari zuzenduta dago.

Testuaren analisia

Euskal Foruak berresten direla batasun konstituzionala hausten ez den bitartean esaten da lehenengo artikuluan, baina kontraesankorra dirudi. Foruak gordeko direla esaten da, hain zuzen,...

1839ko Urriaren 25eko Legea

1. Kokapena
Iturria: 1. mailakoa.

§ Izaera juridikoa: legea da.

§ Erregina: Maria Kristina.

Fernando VII.a hil zenean, Maria Kristina izan zen erregeordea, alaba Elisabet adin gutxikoa zelako.

§ Jasotzailea: Espainiako herritarrak.

§ Publikoa.

§ Kronologia: 1839.10.25ean, Madrilen, I. Gerra Karlistaren amaieran. Bergarako ituneko ondorioa zen.

I. Analisia

Helburua: Gobernuaren proposamena Gorteei foruak aldatzeko.

Burdinbideen Lege Orokorra (1855-06-06)

1. Kokapena

Iturria: 1. mailakoa.

• Gaia: juridikoa.
• Egilea: Francisco de Luxán. Biografia: Cádizko legegintzaldietan diputatu izan zen eta Sustapen ministro izendatua izan zen.
• Jasotzailea: atzerriko konpainiak.
• Jatorria: publikoa.
• Kronologikoa: Madrilen (erreginak sinatu zuelako)

1. Foruak eta Monarkia Konstituzionala

5.I.N: Think-Euskadi frantziar berrezarkuntzaren behin aldaketak eginez monarkiaren 1ekoan konstituzioarekin ados. 2.I- Erregimen politiko monarkiko konstituzionala hartu barne, estatu konfederazioa.

Garaia berezian 1ean kokatua M.C. erregeordea. Konstituzionaltasuna Frantziarren gainetik.

Gainera, aldatzeko pausoak segi behar dira: 1. Euskaldunen ordezkariak entzun. 2. Espainiako Gobernua.

Gorteek proposatutako ideiak onartu behar dira konstituzioarekin batera egiteko. P.h.- Euskadiko Foruak lurralde bakoitzean belaunaldiz belaunaldiz ahoz transmititutako ohitura, erakunde eta arauez osatuak daude.

Jauna eta erregea errespetatu behar dira. Erdi Aroko XIII. mendetik lege horiek idatzita daude Euskadin.

2. Foru