Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

1876ko uztailaren 21eko legea (6)

Aztergai dugun testua “1876ko uztailaren 21eko legea” da. Testu juridikoa eta publikoa da, lege bat delako, eta Madrilgo Gazeta aldizkarian argitaratu zen. Lehen mailako testu historikoa da: Gorteek onartu eta Alfontso XII.a erregeak, Cánovasekin batera, berretsitako legea. Espainiako herritarrei zuzenduta dago, bereziki Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako biztanleei. Foruak indargabetzeko legea Alfontso XII.aren erregealdiaren hasieran idatzi zen, karlistak galtzaile atera ondoren, hirugarren gerra karlista amaitu zenean. Helburua foru-berezitasuna indargabetzea zen.

Testuaren analisia

Testuaren analisian ideia hauek nabarmendu behar dira sarreran eta zenbait artikulutan. Hasteko, Alfontso XII.ak herritarrei jakinarazi...

jat1mail-for.Jur-ed.Pol-konstit.Atal.Delak-Cad.1812.Mrtx.19-Frantsak. estat.Okup-Indep.Ger-iraul.Liber-Hori.Del.E.Kris.P.S.Ek-Errgetzko.Errgordk. Egin.FVII.izenan-Absk.Libk.Ilusk.(lib.mod.Gehk)-herrtzako.Bizk izanezik-test.Publ-gortk.Egin.Legk.Islatu.Estat.Lib.Egitko.Asmo.EZ.Amai.Eman////

1876ko uztailaren 21eko legea

1876ko uztailaren 21eko legea

Dokumentu hau jatorrien aldetik lehen mailako iturria da eta formaren aldetik, berriz, juridikoa da, artikuluz osatuta dagoelako. Edukia publikoa izanik, Gazeta de Madrid egunkarian publikatutako testu hau momentuko erregeak idatzi zuen, Alfonso XII.ak, errestaurazio garaia hastean. Errepublika amaitu ostean, Antonio Cánovas del Castillorekin batera, beraz, taldekako egilea da. 1876ko uztailaren 25ean plazaratu bazen ere lehen aipatutako egunkarian. Uztailaren 21ean idatzi zuten eta dokumentu publikoa izan zen, Euskal Herriko Foruek euskaldunei ekartzen zieten pribilegioekin bukatzea zuen helburu eta, herritarrak jakin beharrekoa zen.

Dokumentuaren egitura

Dokumentu hau sarrera txiki...

Foruen Erreformarako Legea: Testuaren Azterketa eta Iruzkina

Egilea

Hartzailea

Espainiako Independentzia Gerra (1808-1813)

Lehen etapa: Frantsesen okupazioa eta gerraren zabalpena (1808)

Urte bateko fasea.

Frantziako indar okupatzaileen aurkako herri matxinada 1808ko maiatzaren 2an hasi zen, eta 1813ko amaierara arte iraun zuen gerra suntsitzailea hasi zen.

Botere hutsunea eta batzorde probintzialak

Batzordeak: matxinadak hasi zirenean eta Baionako abdikazioen ondorioz, agintean hutsune handia zabaldu zen. Frantziako armadak hartu ez zituen eskualdeetan egoera kontrolatzeko eta frantsesen aurkako erresistentzia antolatzeko, herritar ospetsuek probintzia batzordeak ezarri zituzten. Batzorde horiek ideologia anitzeko aristokratek, elizgizonek, militarrek eta legegizonek osatzen zuten.

Probintzia batzordeetako ordezkariek Batzorde

Openfield (Eremu irekiak)

Openfield edo eremu irekiak hesirik gabeko lur-sail handiak ziren, bai jabe bakarrekoak, bai jabetza kolektibokoak.

Bocage (Itxiturak)

Bocage edo itxiturak hesien edo heskaien bidez mugatutako jabe bakarreko lur-sailak ziren. Denetarik landatzen zuten bertan.

Domestic System

Domestic System: Enpresaburu kapitalista batek lehengaiak erosi eta nekazari-familien artean banatzen ditu. Nekazariek salgaiak egiten dituzte nekazaritzan atseden hartzen duten hiletan. Enpresaburu kapitalistak amaitutako salgaiak jasotzen ditu eta salgaiak banatzen edo saltzen ditu.

Lurralde-jaurerria

Lurralde-jaurerria: Jauntxoa lurraren jabea zenekoa. Horrelakoetan, nekazariek errenta ordaindu behar izaten zioten jauntxoari, haren lur-sailak lantzeagatik....

Testua: 1876ko Konstituzioa

Sarrera

Aurrean dugun testua Madrilen, 1876ko ekainaren 30ean, aldarrikatu zen Konstituzioaren zenbait artikuluk osatzen dute. Testu historikoa da, lehen mailako informazio iturria delako, izaera juridiko-politikoa baitauka. Egilea kolektiboa da: 1876ko urtarrilean sufragio unibertsalaren bidez hautatu ziren Gorteetan Alderdi Kontserbadoreak nagusitasuna lortu zuen. 39 diputatuz osatutako batzordeak landu zuen testua, baina Cánovas izan zen benetan kodigo berria egituratu zuena.

Antonio Cánovas del Castillo (1828-1897) XIX. mendeko bigarren zatiko politikari nagusia izan zen. O'Donnellen Batasun Liberaletik zetorren; Biurteko Aurrerakoiari hasiera emango zion Manzanareseko Adierazpena idatzi zuen Seiurteko Iraultzaren...

Trantsizioa (1975-1982): 1978ko Konstituzioa eta 1979ko Gernikako Estatutua

Francoren heriotzaren ondoren, 1975eko Ondorengotzaren Legea frankistaren arabera, monarkia berriro ezarri zen Juan Carlos I.aren buruan. Diktadura batetik sistema demokratiko batera igarotzea trantsizioa zen. Ezegonkortasun politiko eta sozial handikoa izan zen. Gizartean nahiz munduan gatazka ugari izan ziren. Burututako ekintza terroristek ere egoera larriagotu zuten.

1) Arias Navarroren gobernua

Erregeak Arias izendatu zuen. Programa politikoan Francoren eta bere erregimena goratu zituen. Sektore inmobilistekin lotua zegoen. Hainbat zailtasunekin egin behar izan zuen aurre: langileen mobilizazioak, ETAren eta GRAPOren terrorismoa, ordena publikoko arazoak... Erregeak...

Karlos II.a

1668an, Portugalek bere independentzia lortu zuen.

1580tik, Espainiako azken erregea (Filipe II.ak konkistatu zuen) izan zen.

Krisi demografikoa

Espainiako biztanle-kopurua 8 milioitik, 6 milioira murriztu zen.

Kausak:

• Gerrak
• Uztak txarrak
• Izurriak
• Eguraldi txarra
• Amerikako emigrazioa

Moriskoen kanporatzea (1609an): 300.000 pertsona inguru atera ziren Espainiatik.

• Baratzeko laboreetan lan gehien egiten zuten.
• Kanporatzean, langile asko gabe geratu ziren.
• Produkzioa jaitsi zen.
• Erosi behar izan genituen produktu horiek beste herriei.

Valentziari egin zion kalte handiena, biztanleriaren %33 moriskoa zelako.

Krisi ekonomikoa

Nekazaritzak krisi gogorra bizi izan zuen.

Kausak:

• Gudak
• Eguraldi txarrak
• Izurriak (langileak hiltzen zituzten)
• Emigrazioa (langileak

Kokapena

Testu juridikoa dugu aurrean, Antonio Cánovas del Castilloren eskutik datorrena. Errege berria dago agintean, Alfontso XII.a, Borboiak tronuan berrezarri dituena, alegia. Iraultza Loriatsuan Isabel II.a bota zutenean, Seiurteko Demokratikoa etorri zen eta, 1874an, Alfontsok ezarri zituen Borboiak berriro tronuan.

Lege hau atera zenean, II. Karlistaldia bukatuta zegoen jada, eta karlistek galdu zuten gerra hura. Cánovasek 1839ko urriaren 25eko Legea hartu zuen eta bere erara interpretatu zuen. Han euskaldunei ENTZUN egin behar zitzaiela jartzen zuen unean, horixe ulertu zuen literalki: ENTZUN ETA NAHI ZUENA EGIN… Euskaldunek ez zuten horrela ulertu: ENTZUN ETA KONTUAN HARTU behar zela zioten… Kontua da lege honekin, foruak bertan...