Euskal Herriko autonomia-estatutuaren sorrera eta trantsizio demokratikoa
Trantsizio demokratikoa eta Euskadiko autonomia-estatutuaren eraketa
Juan Carlos I.a errege proklamatu ostean, Francoren diktaduraren amaieran, Espainia demokratikoaren bidean sartu zen. Adolfo Suárez lehen gobernu-buru izendatu zuten 1976an, eta trantsizioaren helburu nagusia erreforma politikoa izan zen, hau da, lege organikoen bidez erregimen demokratikoa ezartzea.
Erreforma politikoa eta hauteskundeak
1976ko abenduaren 4an, erreforma politikoaren legea herri-erreferendumaren bidez onartu zen. Lege horren arabera, Gorte konstituziogileak hautatzeko hauteskundeak deitu ziren. 1977ko ekainean egin ziren hauteskunde horietan, UCD (Unión de Centro Democrático) alderdia izan zen irabazlea, eta PSOE, PCE eta AP ere parte hartu zuten. Euskal Herrian, EAJ eta EE izan ziren nagusi, eta ezkerreko alderdi errepublikanoek ere aulki batzuk lortu zituzten.
Konstituzioaren onarpena
Gorte konstituziogileek zirriborro bat egin zuten, eta 1978ko abenduaren 6an erreferendum bidez onartu zen Konstituzioa. Oinarrizko printzipioak hauek ziren: subiranotasun nazionala, botere banaketa, estatu sozial, demokratiko eta parlamentarioa, monarkia parlamentarioa eta erlijio-askatasuna. Hala ere, Euskal Herrian abstentzioa handia izan zen, eta EAJk ez zuen Konstituzioa babestu, baina ostean, Konstituzioa onartu zen eta hauteskunde berriak deitu ziren.
Autonomia-estatutuaren prozesua
Euskal Herriko Batzorde Nagusia eratu zen, eta Eusko Jaurlaritzaren eta Gobernu zentralaren arteko negoziazioak hasi ziren. Estatutuaren proiektua 1979an onartu zen, eta gai zailena lurralde-banaketa izan zen, hau da, Euskadi (Araba, Gipuzkoa eta Bizkaia), Nafarroa eta Nafarroa Garaia bereizteko eztabaida. Azkenik, Euskadiko Autonomia Erkidegoa sortu zen, lurralde historiko bakoitzak foru aldundi bat izanik, eta Eusko Legebiltzarra eratu zen.
Finantza-sistema eta kontzertu ekonomikoa
Foru aldundiek zergak ezarri eta bildu zituzten, eta Eusko Jaurlaritzari zenbateko aldakor bat ematen zioten. Honek, berriz, Madrilgo Gobernu zentralari adostutako kupo bat ematen zion. Horrela, kontzertu ekonomikoa sortu zen, Euskal Herriaren finantza-autonomiaren oinarria.
Ondorioak
Euskadiko autonomia-estatutua, Kataluniakoarekin batera, Espainiako lehen estatutu trantsizionalen artean egon zen, eta gainerako autonomia-erkidegoentzat eredu izan zen. Gaur egun, Euskadiko antolaketa politikoaren oinarria da, eta historikoki bere eskubideak berresten ditu.