Lehen hezkuntza mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

1931ko apirilaren 12an hauteskundeetan, Errepublika ezartzerakoan Hego EHn, EAJ eta Karlistak nagusitu ziren. EAJk berehala onartu zuen errepublika, euskal autonomia estatutua lortzeko aukera eskaintzen baitzuen. Jose Antonio Agirre EAJko Getxoko alkatea izan zen euskal estatutua lortzeko ekimenaren aitzindaria. 1931ko maiatzean, Eusko Irakaskuntzak batzorde bat eratu zuen. Behin-behineko gobernuaren babesa eman zion estatutuak, hain zuzen ere. EAJ eta karlistek hasierako proiektuari aldaketak egin eta sozialista eta errepublikarrek eragozpen bat jarri zioten: elizaren eta estatuaren arteko harremanak Errepublikako gobernuarenak zirela eta ez gobernu autonomoarena. Ekainaren 14an, Lizarran estatutu proiektua onartu zen. Gehiengo errepublikarra...

2 Oinarri ideologikoak

Frankismoak ez zuen ideologia zehatz bat izan, iturri ideologiko eta kanpoko erreferentzia desberdinetan oinarritutako sintesia baizik. Espainiako historiaren epealdi honetako ezaugarri ideologiko batzuk identifika ditzakegu:

Faxismoa

Franco ez zen berez falangista izan, baina honetaz baliatu zen. Francoren gobernuaren lehen urteetan Italia eta Alemaniaren eragina nabarmena izan zen, eredu horietatik bi ezaugarri nagusi hartu zituelarik: Hitler eta Mussoliniren antzera, Francok lider karismatiko bihurtu nahi izan eta caudillo titulua asmatu zuen bere buruzagitza izendatzeko. 1937 urtean dekretu baten bidez falangista, karlista eta nazional-sindikalismoa batu ziren FET y de las JONS izeneko alderdi bakarrean. Nazionalismo...

Adolfo Suarezen lehen gobernua

1976an, erregeak Adolfo Suarez izendatu zuen gobernuko presidente.

Bere lehen gobernuak 1979 urtera arte iraun zuen. Gobernuko talde irekienekin eta Koordinazio Demokratikoan bildutako oposizio demokratikoarekin ondo moldatzea lortu zuen.

1. Erreforma politikoa

Adolfo Suarezen gobernuko lehen erabaki politikoek azkartu egin zuten prozesu demokratikoa; izan ere, amnistia agindu zuen preso politikoentzat eta oposizioko kide guztiekin elkarrizketak lortu zituen (PSOE, PCE…).

Aurrerago, erregimenaren erreforma edo aldaketa politikoa ekarri zuen eta erregearen (eta batez ere Fernandez Mirandaren) laguntzaz baliatuz.

2. Sektore moderatuaren garaipena

Herritarrek behin betiko onartu zuten legea erreferendum batean.

Suarezen gobernuak...

Testuinguru Historikoa

Nietzsche XIX. mendeko edo Iraultza Garaiko autore bat da. Garai honi Europako Iraultza Aldia esango zaio, zenbait iraultza garatu baitziren bertan, Frantziako Iraultza esaterako. Horrek industrializazioaren garapena ekarri zuen, eta industrializazioak, aldiz, iraultza demografikoa eta inperialismoa bultzatu zituen, burgesia sortuz eta, horrela, gizarte-mugimenduak eraginez. Beraz, esan dezakegu Friedrichen pentsamenduan bi gertaera nagusik izan zutela garrantzia:

• Industrializazioa

  Europa mendebaldean hasi zen XIX. mendearen erdialdetik aurrera. Masa-ekoizpena egiten hasi ziren, eta horrek ekoizpena areagotu zuen. Horrek lotura estua izan zuen iraultza demografikoarekin, Europako biztanleria bikoiztu egin baitzen. Ondorioz,

Azañaren Gobernuaren Krisia (1932-1933)

1932 eta 1933 bitartean gertatutako gizarte gatazkek (grebak, matxinadak, iraultzak...) larritu egin zuten gobernu erreformistaren krisia, eta hura deuseztatzea eragin zuten. 1933an CEDA sortu zen, estatu kolpearen aldeko talde monarkikoa. Azañak dimisioa eman zuen 1933ko irailean, eta Alcalá Zamora geratu zen gobernuaren buru.

Biurteko Eskuindarra (1933-1934)

Azaroaren 19ko hauteskundeetan, errepublikar erradikalak eta CEDA izan ziren garaile, eta ezkerrak hondamen handia izan zuen. Eskuindar errepublikazaleak 1934 arte egon ziren agintean. CEDA ez zen berehala sartu gobernuan, ezker erradikalek altxamendua antolatzeko mehatxua egin zutelako. Hori dela eta, Lerrouxek, Gil-Roblesen laguntzarekin, erreformaren...

Aurrean daukagun testua 1876ko uztailaren 21eko legea da, Gaceta de Madrid aldizkarian argitaratua 4 egun geroago eta Madrilen idatzia. Antonio Canovas del Castillok idatzitako lege da eta hau Errestaurazio garaiko arkitektoa da, berak finkatu baitzituen oinarriak eta kontserbadorea da. Primarioa da 1876an argitaratu zelako eta urte horretaz ari delako eta Errestaurazio garaiaren (1875-1923) hasieran idatzi zen. Publikoa da Euskal Herriko jendeari zuzenduta baitago. Juridikoa da lege bat delako eta artikulutan banatuta dagoelako, foruen abolizioaz informatuz. Bere helburua hori da hain zuzen ere, herria foruen desagerpenaz jakinarazi.

Testua Euskal Herriko foruak abolitzearen ideia nagusiaren inguruan egituratzen da. Horrek zentralismora garamatza...

Sailkapena eta Kokapena

• Iturria: Lehen mailako iturria da, gertaera garaian bertan jasoa.
• Izaera: Juridikoa da (lege batzuen adierazpena egiten delako) eta ekonomikoa (gaiari dagokionez).
• Kronologia: Isabel II.aren erreinaldian (1844-1868) kokatuta dago, zehazki Biurteko Progresistan (1854-1856), non gobernu-burua Espartero jenerala zen.
• Egilea: Egile publikoa dugu, Gorteetako diputatuek egin zutelako, baina 1855eko ekainaren 3an Isabel II.ak eta Sustapen ministroak, Francisco de Luxanek, berretsi zuten.
• Hartzailea: Espainiar nazioa da, baita atzerritarrak ere; beraz, testu publikoa da, Madrilgo Gazetan ekainaren 6an argitaratu baitzen.

Analisi

Testu honen helburua atzerriko kapitala erakartzea da, industria eta trenbideak garatzeko. Hona hemen testuan...

Estatu Liberalaren Eraketa

Espainian errejimen liberala ezartzeko prozesua amaitu eta Errejimen Zaharra deuseztatu. Honek ideia liberalen eta absolutisten arteko borroka. 1814ean Fernando 7.a itzuli zen Cadizko Gorteen erreformen amaiera suposatu zuen absolutismoa berrezarriz. Baina urteen poderioz gailenduko da. Fernando VII.ak oinordeko zuzenik ez, bere anaiak, Karlos Isidrok, errege ikusten zuen. 1830ean Fernando, Napoliko Maria Kristinarekin ezkondu zen.Erregea Lege Salikoa utzi Santzio Pragmatikoa ezarri. Isabel II. jaiotzak bi bando:Karlista absolutismo monarkikoaren aldekoaz eta liberalek bando isabeldarra Isabel II.aren alde. Atzean ideologia absolutista eta liberalaren arteko borraka izan zen.

Maria Kristina Napolikoaren Erreginordealdia

1808an aro garaikidea zabaldu zen. Independentzia gerraren krisiak, Aintzinako Erregimen absolutistaren egiturak ukitu zituen. Liberalismoaren marko politiko-sozio-ekonomikoa ez zen berando arte bete aristokraziaren eta elizaren oztopoak izugarriak zirelako.

Karlos IV.aren garaiko krisiaren ezaugarriak:

• Ekonomia arloan: Antzinako Erregimeneko sistema feudalean oinarriturik.
• Politika arloan: Karlos III.garaian erreformak geldirik zeuden. Nazioarteko eszenatoki katastrofikoa, non Espainak, behin eta berriz porrot kaltegarriak jaso zituen. Ameriketako kolonien merkataritza murriztuko da, kiebrara eramanez.
• Monarkiaren ospe txarra: Napoleonen zerbitzura.

1808an, Aranjuezko matxinadan, Godoy kargutik kendu eta Carlo IV.ak, erregetza bere seme Fernando...

TESTUA: CLARA CAMPOAMOR

Identifikazioa

Identifikatu: Lehen mailako testu politikoa da (emakumearen eskubide politikoa eztabaidatzen da). Egilea Clara Campoamor da eta hartzaileak legebiltzarreko beste kideak dira.

Clara Campoamor hasieran Ekintza Errepublikanoaren partaide izan zen. Hauteskundeetara Alderdi Erradikaleko zerrendetan aurkeztu zen. Legebiltzar berrian bi emakume egon ziren: Campoamor eta Victoria Kent. Ondorengo hauteskundeetan Clara Campoamor ez zen aurkeztu eta Gerra Zibila hasi zenean atzerrira joan behar izan zuen. Ez zen itzuli Espainiara eta 1972an hil zen Suitzan.

Hartzaileak legebiltzarkideak ziren. Gehienak errepublikanoak eta sozialistak ziren, eta denak gizonak, Victoria Kent izan ezik.

Kokapena: 1931n sortutako legebiltzar...