DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

1931ko Konstituzioa (Berrikuntzak)

• Gizabanako eskubide ugari aitortu ziren, adibidez, dibortziatzeko eskubidea.
• Sufragio unibertsala, emakumeena barne.
• Estatu ez-konfesionala, erlijio askatasuna eta hezkuntza laikoa.
• Lurralde antolaketa deszentralizatua, euskal hizkuntzak onartuz.
• Gizarte ongizatearen garrantzia, desjabetzeko aukera eta irakaskuntza publikoa.

Erreforma hauek sortutako istiluak

Erreforma hauek guztiek istilu asko sortu zituzten kalean, eta erlijiosoekin arazoak ere bai. Gainera, Errepublikaren aurkako konplotak egon ziren.

1931-1933 Erreformak

Azaña presidentea zenean, zenbait erreforma jarri zituen abian egoera hobetzeko:

• Nekazaritza Erreforma: Nekazarien bizikalitatea eta produktibitatea hobetzeko. Horretarako, latifundio handiak desjabetu

Bigarren Errepublika: Behin-behineko Gobernua eta 1931ko Konstituzioa

Donostiako Ituna sinatu zuten alderdiek osatu zuten behin-behineko gobernu berria, eta Alcalá Zamora zen presidentea. Zenbait erreforma abiarazi zituen eta Gorte Konstituziogileetarako hauteskundeetarako deia egin zuen. Gorteek 1931ko Konstituzioa idatzi zuten. Bertan, erregimen erabat demokratikoa ezartzen zen, eta alderdi guztiek zuten ordezkariak izateko aukera.

1931ko Konstituzioaren Berrikuntza Nagusiak

1. Gizabanakoen eskubide ugari: Besteak beste, adierazteko, biltzeko eta elkartzeko eskubideak. Halaber, beste eskubide berri batzuk aitortzen ziren; esaterako, dibortziatzeko eskubidea.
2. Sufragio unibertsala: Sexu-bereizketarik gabe.
3. Estatu ez-konfesionala: Erlijio ofizialik

Faxismoaren Ezaugarri Nagusiak

• Pentsamolde antidemokratiko eta antikomunista.
• Buruzagi ahalguztidun batek (Duce) zuzentzen zuen estatua, modu totalitarioan, eta askatasunak deuseztatu ziren. Alderdi bakarra zegoen (faxista), eta ez zegoen hauteskunde askerik.
• Estatuak ekonomian esku hartzen zuen, herrialdea autosufizientea izan zedin. Enpresari pribatuei ere laguntzen zien.
• Estatuak gizartea menderatzen zuen. Edozein oposizio gogor zapaltzen zuten, hezkuntza eta komunikabideak kontrolatzen zituzten, iritzi publikoa gobernatzeko.
• Nazionalismo basati eta espantsionista. Italiarentzat inperio koloniala sortzea eskatzen zuen.
• Indarkeria eta militarismoa gurtzen zituzten. Erregimenaren asmoa ez zen kontrakoa konbentzitzea, baizik eta nola edo hala desagerraraztea.

Bake itunak eta Europako mapa berria: Parisko Bake Konferentzia (1919-1920)

Wilsonek aurkeztutako hamalau puntuak

Wilsonek aurkeztutako hamalau auziak:

• Ezkutuko diplomazia ezabatu
• Itsas askatasuna
• Armamentua murriztea
• Inperio zaharrak desegitea eta inperioak osatzen zituzten herrietako gutxiengo etniko eta linguistikoen independentzia-eskubidea onartzea
• Nazioen Elkartea sortu, berdintasunean oinarrituz.

Interesengatik ez ziren errespetatu.

Konferentzian bost itun egin ziren (Lauen Kontseilua: Erresuma Batua, Estatu Batuak, Italia, Frantzia).

Garaileek inposatutako bakea

Versailleseko Ituna, Alemaniarekiko bakea arautzeko ituna izan zen garrantzitsuena, hauen baldintzak inposatuak izan ziren. Alemaniak lurralde ugari galdu zituen: Alsazia, Lorrena, Posnania,...

Cádizko Gorteak eta 1812ko Konstituzioa

Independentzia Gerrak ondorio politiko garrantzitsuak izan zituen:

1. Errege-familia falta zenez, matxinatutako eremuetan botere-hutsunea zegoen.
2. Junta Zentral Gorena eratu zuten.

Junta Zentral Gorenak Gorteetara deitu zuen, eta Cádizen bildu zuen, frantziarrek okupatu gabeko hiri bakarra zen.

Gorteek 1812ko Konstituzioa egin zuten, gure historiako lehen konstituzioa. Martxoaren 19an, San Jose egunean, onartu zuten konstituzioa, "La Pepa" ere esaten zaio.

Absolutismoaren Amaiera eta Karlistaldia (1823-1840)

Fernando VII.a boterera itzuli zenean, Espainian barne-krisi larria zegoen. Ogasunak ez zuen dirurik eta Amerikako inperioa galtzeak ekonomia-krisia areagotu zuen. Erregeak gobernua modernizatzeko ahalegina...

Lehen Errepublika

Erregea aurkitzeko zailtasunak zituztenez, gorteek 1. Errepublika aldarrikatu zuten. Arazo larriekin hasi zen: politika-talde gehienak monarkikoak ziren, eta errepublikanoak ere bereizita zeuden beraien artean: batzuek errepublika federala nahi zuten, eta besteak errepublika unitarioa. Mugimendu kantonalistak islatzen du banaketa hori. Katalunia, Malaga eta Cartagena errepublika independenteak sortu zituzten.

Hirugarren Karlistada eta Kubako Gerra

Hirugarren karlistada eta Kubako gerra ere gertatu ziren. Pavia jeneralak estatu kolpea eman zuen, eta gorteak deuseztatu zituen. Errepublikak hamaika hilabete baino ez zuen iraun.

Serrano Jeneralaren Gobernua

Estatu-kolpearen ondoren, Serrano jenerala gobernuaren buru izan zen ia urtebetean....

Lehen Mundu Gerra (1914-1918)

Kausa Hurbilak (1914ko Udako Krisia)

Hilketa

1914ko ekainaren 28an, Austria-Hungariako Inperioko tronuaren oinordekoa, Frantzisko Fernando artxidukea, Sarajevora bisitan zegoela, terrorista batek hil zuen atentatu batean. Bisitaren helburua austriarrek Bosnian (Balkanetan) zuten subiranotasuna erakustea zen.

Ultimatuma

Austriak ultimatum bat eman zion Serbiari: hilketa ikertzen uzten ez bazion, gerra deklaratuko zion. Errusiaren laguntza zuenez, Serbiak uko egin zion ultimatumari.

Gerraren Hasiera

Errusia Austria-Hungaria eta Alemaniaren aurka mobilizatzen hasi zen. Alemaniak, Errusiari operazioak etetea eskatu ondoren, eta erantzunik jaso gabe, gerra deklaratu zien Errusiari eta Frantziari. Alemaniaren ustez, Frantziak...

Independentzia Gerra (1808-1814)

Frantziak Portugal inbaditzea erabaki zuen, Portugal Ingalaterrarekin aliatu zelako, Frantziaren etsairik garrantzitsuenarekin. Bide batez, Espainiako zenbait hiri okupatu zituzten.

Fernando VII.aren erregealdia (1814-1833)

Absolutismoaren berrezarpena (1814-1820)

Gerran onartutako Konstituzioa eta erreformak indargabetu zituen erregeak. Liberalen buruzagiak kartzelatu edo hil zituzten, nahiz eta batzuek ihes egin.

Hirurteko Liberala (1820-1823)

1812ko Konstituzioa aldarrikatu zen. Beste bi neurri ere hartu zituzten: preso politikoak askatzea eta gorteak biltzeko hauteskundeak antolatzea.

Absolutismoaren azken aldia

Ekonomia-krisia egon zen zenbait arrazoirengatik:

• Ogasunak ez zuelako dirurik
• Amerikako inperioa galtzeagatik
• Nobleak

Stalinen Ekonomia (1922-1953)

Estalinismo ekonomikoa bosturteko planen bidez garatu zen. Helburua denbora jakin batean ahalik eta hazkunde ekonomikoko indizerik handiena lortzea zen. NEP alde batera utzi zuen.

Bosturteko planak nekazaritzan eta industrian zentratu ziren:

• Nekazaritzan kolektibizazioak ezarri ziren (estatuko kooperatibak (kolkhoz) eta estatuaren etxaldeak (sovkhoz)).
• Kolektibizazioaren aurkako nekazarien jarrerak gainditzeko, herri osoak deportatu zituzten: ehunka milaka nekazari kulak hil ziren.
• 30. hamarkadan, landan ia ez zegoen jabetza pribaturik.
• Industrian sozializazioa ezarri zen: alderdiak kontrolatzen zuen guztia: aurrezkiak, inbertsioak, kontsumoa, prezioak, soldatak.

Beraz, estalinismoaren lorpen nagusiak lurraren sozializazioa...

Bigarren Mundu Gerra

Zeintzuk ziren Bigarren Mundu Gerrako arrazoiak?

Oinarrizko arrazoiak: Nazioarteko desegonkortasuna, 1929ko krisiak eragindako depresio ekonomikoa, eta ideologia totalitarioen gorakada.

Bat-bateko arrazoia: Estatu totalitarioen kanpo-politika oldarkorra. Nazioen Elkarteak ez zuen garaiz kontrolatu.

Zer gertatu zen 1939an Bigarren Mundu Gerra hasteko?

Alemaniak Polonia inbaditu zuenean, Erresuma Batuak eta Frantziak Alemaniari gerra deklaratu zioten.

Zenbat urte iraun zuen gatazkak?

Sei urte iraun zuen (1939ko irailaren 1etik - 1945eko irailaren 2ra arte).

Borrokalariak zenbat bloketan banatu ziren? Azaldu.

Mendebaldeko blokea edo aliatuak: Erresuma Batuaren eta Frantziaren agindupean (geroago SESB eta AEB batu ziren).

Ardatzeko Potentziak: