DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

1.- Primo de Riveraren Diktadura (1923-1930)

1923an, Primo de Riverak faxismoan oinarritutako diktadura ezarri zuen. Bi fase izan zituen:

Direktorio Militarra

Militarrez osaturiko gobernua izan zen. Konstituzioa eta parlamentua indargabetu zituen, alderdi politiko eta sindikatuak debekatu, prentsa kontrolatu eta ordena politikoa kontrolatu zuten. 1925ean amaitu zen Marokoko gerra.

Direktorio Zibila (1925-1929)

Sei zibil sartu ziren gobernuan eta Union Patriotica sortu zen. Ekonomian, sindikatuak eratu ziren patrioten eta langileen liskarrekin amaitzeko. Garapen ekonomiko handia lortu zen eta monopolioak sortu. Langabeziarekin amaitzeko, herri lanak egin ziren. 1929an, Erregeak babesa kendu zion Riverari, eta honek dimisioa eman zuen.

2.- Errepublikaren

Aurkikuntzen Kausak

XV. mendetik aurrera, europarrek egin zituzten zenbait itsas espediziori esker, munduari buruzko ezaguera handitu zuten.

Ekialdeko beste merkataritza bide batzuk aurkitu behar zituzten.

Ondorioak

• Mapa berriak garatu zituzten (portuen distantzia neurtzeko).
• Nabigatzeko tresnen erabilera hedatu zen (orientazioa).
• Itsasontzi mota berriak (karabela).

Amerikako Aurkikuntza

Kristobal Kolon genovako nabigatzaile bat zen, eta Asiako ekialdeko kostaldera iritsi nahi zuen, Ozeano Atlantikoa zeharkatuz. Kolonek lurra esferikoa zela uste zuen, nahiz eta garai hartako pertsona askok laua zela pentsatu.

Munduari Lehen Bira

1519an, bost ontziz eta 250 marinelez osatutako espedizio bat abiatu zen Sevillatik, Fernando Magallanes eta bere kidearekin,

Estatu Burutza

Antzinako forma da eta gaur egungo iraupena herri baten garapen eskasagatik edo egitura demokratikoetara egokitu delako izan daiteke, hau da, monarkia parlamentarioak sortuz.

Monarkia

Monarkaren eginkizun politikoa estatuaren ordezkari sinbolikoa izatea da, batasun politikoaren bermea eta konstituzioak dioenean bitartekari funtzioa egingo du. Erabakiak herriak aukeratutako erakundeek hartuko dituzte.

Errepublika

Hautazko izaera du eta presidentea aukeratzeko 3 era daude:

1. Zuzeneko sufragioa (Frantzia, Portugal)
2. Konpromisoaren bidez: lehenengo konpromisarioak hautatzen dira eta ondoren hauek presidentea hautatzen dute (AEB)
3. Parlamentuaren bidez (Espainiako II. Errepublika, Italia)

Gobernua: Definizioa eta Osaera Erregimen Parlamentarioetan

Boterearekin...

Bigarren Mundu Gerraren Arrazoiak

Bigarren Mundu Gerraren arrazoiak konplexuak dira. Alde batetik, gerrarteko bilakaera ekonomikoa oztopoz beteta zegoen: suntsiketa materiala, zorrak, ihardueren geldiketa, eta abar. Gainera, 1929ko krisiaren efektuak nabarmenak ziren oraindik. Beste aldetik, faxisten programek edonolako indarkeria erabiltzen zuten, gerra goraipatzen zuten (gaitzetsi ordez), bizi-espazioaren teoria erabiltzen zuten, eta arraza garbi eta ez-garbien mitoa eta antisemitismoa defendatzen zuten.

Gainera, Alemaniaren eginkizunen aurrean, aliatuek axolagabekeriaz eta pasibotasunez jokatu zuten (Renaniaren konkista, Espainiako Gerra Zibila, Municheko Konferentzia, eta abar).

Bigarren Mundu Gerraren Blokeak eta Ezaugarriak

Blokeak

• Ardatzeko

Nola justifikatzen du gizarte bakoitzak bere botere egitura, botere eta desberdintasunen jatorria?

• Boterea jainkoengandik datorrela.
• Gizakiak desberdinak garelako.
• Estatu modernoetan gizakiaren ahalmen arrazionalaren ondorioz.

Antzinako Egipto

Estatua natura menperatzeko egin behar zen ahalegina zentralizatzeko sortu zen. Faraoia gizartearen puntan zegoen eta jainko bezala hartzen zuten berak zuelako boterea naturarengan. Beraz, hierarkia handia zegoen eta uste zuten hori zela onena segurtasuna eta ordena bermatzeko.

Grezia

Gizakia gizaki gisa onartzen zuten eta autonomia zuen jainkoen aurrean. Horrela demokrazia ezarri zen eta gizakiak eskubide, betebehar eta erantzukizunak dituen subjektu gisa. Beraz, Estatuko karguak herritarren erabakien arabera...

Nazio Batuen Erakundea (NBE)

• Pertsonen eskubideak babestea, bereizketarik gabe.
• Bakeari eustea.
• Herriek determinazio librea izatea.
• Herrien arteko lankidetza: Hezkuntza, zientzia eta elikadura (FAO); haurren babesa (UNICEF).

Erabaki garrantzitsuenak Segurtasun Kontseiluak hartzen zituen. Bost herrialdek beto eskubidea zuten: AEB, SESB, BH, FR, TX.

1931ko Konstituzioa

Niceto Alcalá Zamora presidente zela, erreforma ugari martxan jarri ziren, eta Gorte Konstituziogileetako hauteskundeetan errepublikanoek irabazi zuten. 1931n Konstituzioa idatzi zen, erregimen erabat demokratikoa ezarriz.

Konstituzioaren ezaugarri nagusiak:

• Gizabanakoen eskubideak: adierazteko, biltzeko eta elkartzeko askatasuna; dibortziatzeko eskubidea.
• Sufragio unibertsala: (Clara Campoamorren

Industria Iraultzaren Kausak

• Demografia Iraultza: Biztanleriaren hazkundea.
• Nekazaritza Iraultza.
• Garraio Iraultza.
• Garapen Teknologikoa: Asmakizun teknikoak.
• Kolonialismoa: Lehengaiak eta merkatu berriak.
• Lan antolaketa berriak.
• Aldaketa soziopolitikoak.
• Kapital metaketa eta inbertsioak.

Ondorio Sozialak

• Antzinako Erregimeneko gizarte estamentala: Industria aroko klase gizartea.
• Nekazaritza gizartea: Gizarte hiritarra.
• Burgesia industrialaren eta proletarioaren klaseen sorrera: Klaseen arteko gatazkak ugaritu ziren langile mugimenduen ondorioz.

Liberalismoa

Burgesek sortutako ideologia.

Ideia Nagusiak

• Jabetza eskubidea.
• Jarduera ekonomiko askea.
• Produkzio bideak jabe gutxiren eskuetan pilatzea.
• Estatuaren parte-hartzerik eza ekonomian.

Frantziako Iraultzaren

Klaseen Gizarte Berria

Politika eta Industria Iraultzen ondorioz, Antzinako Erregimeneko estamentuzko gizartea bertan behera geratu zen, eta klaseen gizarte berria ezarri zen. Pertsonak merituen eta lanaren bidez bereizten ziren, eta horiek aberastasunaren bitartez neurtzen ziren.

Gizarte berri horretan, burgesia talde agintaria zen, eta langileak, menpekoak. Nobleziak pribilegioak galdu zituen, baina aginte apur bat zuen oraindik, dirudunen klase berrian sartu baitzen jabetzei eta kargu diplomatiko eta militarrei esker, batez ere Hegoaldeko eta Ekialdeko Europan. Nekazarien taldeak ugariena izaten jarraitu zuen.

Klase Agintari Berria: Burgesia

Burgesia gizarte talde gorakorra izan zen. Aginte politikoa eskuratu eta jarduera ekonomikoei esker aberastu...

Musulmanen konkista eta Al Andalusen sorrera

711an, arabiarren eta berbereen talde txiki batek Afrikako iparraldetik Gibraltarko itsasartea zeharkatu zuen (Tarik zen buruzagia). Tariken asmoa arpilatzea zen. Iberiar penintsulako bisigodoen barne-borrokak zirela eta, Rodrigo errege bisigodoa erraz menperatu zuen Guadaleteko guduan. Musulmanei penintsulara etortzeko gogoa piztu zitzaien, eta 4 urtetan erresistentziarik aurkitu gabe, penintsularen zatirik handiena konkistatu zuten. Baina kristau txiki batzuk geratu ziren Kantabriar mendikatearen ostean eta Pirineoetan. Erresistentzia horrek erresuma bihurtu zen.

Al Andalusen bilakaera historikoa

Walierria (711-756)

Konkistaren ostean, Al Andalus walierri bihurtu zen. Hiriburua Kordoba zen. Agintea...

Mugimendu Artistikoak

• Informalismoa: Europan eragin handia izan zuen, izaera indibidualista eta asaldatzailea duena.
• Arte Kontzeptuala: Alde intelektualari garrantzi handia ematen zaio; formak eta teknikak ez daude definituta.
• Pop Artea: Garai hartako joerarik aipagarrienetakoa izan zen. Teknikarik gustukoenak serigrafia, collagea, assemblagea eta combine painting ziren.
• Op Artea (Arte Optikoa): Abstrakzio geometrikoko tradizioetatik eratorria da.
• Joera Neodadaistak eta Hiperrealismoa: Argazkilaritzan oinarritutako joerak.
• Happeninga (Gertaera): Hainbat kategoria artistikoren arteko elkarketatik sortua, hala nola musika, pintura, antzerkia, etab.
• Performancea: Happeningaren aldaera bat da, antzezpen bat sortzen duena.
• Minimalismoa: Eskulturan nabarmendu