DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Inperialismo Berria

XV. mendetik aurrera, europarrek inperio kolonial handiak eraiki zituzten itsasoz bestaldean. Lehenengo kolonialismo hori krisian sartu zen Ameriketako Estatu Batuek independentzia lortu zutenean. Hedapen kolonialeko etapa berria 1830ean hasi arren, 1870etik aurrera bizi izan zuten inperioek goreneko aldia: munduko ekonomia eta kultura menderatzen zituzten.

Arrazoi Ekonomikoak

Industria Iraultzari esker, europarrek beharrezko bitartekoak eskuratu zituzten munduko gainerako herrialdeetan zuten boterea sendotzeko. Europarrek nagusitasun handia zuten teknika, antolakuntzan eta ekonomian. Arrazoi ekonomiko garrantzitsuak zeuden hedapena bultzatzeko:

• Koloniek lehengaiak ematen zizkioten metropoliari, eta lehengai horiek eskuratzeko

Erdi Aroko Ekonomia eta Merkataritza

Kreditua

Banku eta finantza teknika berri bat. Merkataritza bidaiak oso garestiak zirenez, kreditu bidez finantzatzen ziren.

Kanbio Letrak

Lapurketarik ez gertatzeko sortu zituzten, bidaietan eskudirurik ez erabiltzeko.

Azoka

Inguruetako nekazariak astean behin joaten ziren hirira beren produktuak saltzera eta behar zituztenak erostera.

Feria

Azoka modukoa, baina askoz handiagoa. Urtean behin egiten zen eta egun bat baino gehiago irauten zuen. Kanpoko jendea etortzen zenez, diru asko irabazten zuten.

Hansa

Merkatari elkarte bat zen, Atlantikoko eta Baltikoko bideak bere menpe zituena.

Oinordetza-Liskarrak

Borroka horiek erresuma bateko subiranoa oinordekorik gabe hil ondoren gertatzen ziren, bi errege-erreginak edo...

Kanpora Irekitzea eta NATOn Sartzea

Erregimen politikoaren aldaketari esker, Espainia Europako Ekonomia Erkidegoan sartu ahal izan zen. Izan ere, diktadura-garaian eskaera horri ezetza eman zioten. Espainiak, EEEn sartzeko, NATO izeneko defentsarako itunean ere sartu behar zuen. Mendebaldeko Europako ia herrialde guztiak ziren NATOko kideak. Suarezek bi erakundeetan sartzeko nahia adierazi zuen, baina haren agintaldian urrats eraginkor gutxi eman ziren, demokrazia sortzeko eta sendotzeko beharrak zirela eta barne politikari eman baitzion lehentasuna.

Calvo Sotelo eta NATOn Sartzea

Calvo Sotelo boterera iritsi zenean, Espainiak NATOn sartzeko prozesua hasi zuen; prozesu hori 1982ko maiatzaren 30ean amaitu zen, PSOEk bultzatutako herri-oposizio...

Lehen Mundu Gerraren Kausak

Lehen Mundu Gerraren kausak bi bloke nagusitan bana ditzakegu: politikoak eta ekonomikoak.

Kausa Politikoak

Itunak

Bismarckek, Frantziaren aurkako gerran garaile izan ondoren, Frantzia isolatuta mantentzeko aliantza sistema bat sortu zuen. Horrela eratu zen Aliantza Hirukoitza (Alemania, Austria-Hungariako Inperioa eta Italia).

Horri erantzuteko, Frantziak, Errusiak eta Erresuma Batuak Entente Hirukoitza osatu zuten.

Balkanetako Auzia

Otomandar Inperioaren ahultzeak tentsioak sortu zituen Balkanetan. Errusiak eta Austria-Hungariako Inperioak lurralde horiek bereganatu nahi zituzten, Erresuma Batuak oreka mantentzen saiatzen zen bitartean, bere interesak babesteko.

Kausa Ekonomikoak

• Bigarren Industria Iraultza: Ekonomiaren

1929ko krisiaren ondoren, finantza sistemak huts egitean, ekonomiaren arlo guztietan sumatu ziren porrotaren ondorioak: izugarrizko krisi ekonomikoa sortu zen. Egoera horren aurrean, bi jarrera edo eredu nagusitu ziren:

• Faxismoa indartzea, klase gizartea defendatu nahi zutenentzat.
• Sobietar Batasuneko eredu komunistaren bideari heltzea, proletarioen parte handi batentzat erreferentzia zen bideari heltzea.

Muturreko bi aukera horien ondorioz, demokrazia liberalak gero eta ahulago zeuden eta jarrera autoritarioak nagusitu ziren.

Italia: Faxismoaren Sorrera

Krisiaren onuradun nagusia faxismoa izan zen. Mugimendu hori Italian hasi zen nabarmentzen. Une hartan, Benito Mussolinik Fasci di Combattimento eta Squadre d'azione taldeak sortu zituen. Soldadu...

Industria Iraultza: Energia Iturri Berriak

Bigarren Industria Iraultzaren garaian, lurrun-makinaren garaia amaitu zen, eta beste energia-iturri batzuek ordezkatu zuten: petrolioak eta elektrizitateak, hain zuzen ere. Nahiz eta petrolioa aspalditik ezagutzen zen, oso gutxi erabiltzen zen. XIX. mendearen hasieran, argitzeko eta motorrak koipeztatzeko erabili zen, eta petrolioaren eskaerak gora egin zuen. 1859an ireki zen lehen petrolio-putzu modernoa Estatu Batuetan. Eta XIX. mendearen amaieran, eztanda-motorra asmatu zenean, garraiorako eta industriarako energia-iturri nagusi bihurtu ziren.

Ikatzik ez zuten industria-guneak beste energia-iturri bat erabiltzen hasi ziren, hau da, elektrizitatea. Voltak pila asmatu zuen, eta Faradayk lehen motor...

Demokrazia

• Herri subiranotasuna
• Estatuko hiru aginteen zatiketa edo banaketa
• Aniztasun ideologiko eta politikoa
• Hauteskunde aske eta anitzak egitea
• Estatuaren agintea eta gobernuaren jarduerak legeek mugatzen dituzte.

(Adibidez: Espainia, Frantzia)

Diktadura

• Subiranotasuna pertsona bakarrean
• Ez dago aniztasun politiko eta ideologikorik
• Ez dago hauteskunde askerik
• Aginte banaketa ez da errespetatzen.

(Adibidez: Espainia frankismo garaian)

Errepublika

Estatuko burua presidentea da, eta kargua herritarrek hautatzen dute aldian behin egindako hauteskundeetan.

(Adibidez: Frantzia)

Monarkia parlamentarioa

• Subiranotasuna herrian bakarrik oinarritzen da.
• Erregearen aginteak sinbolikoak dira.

Estatu zentralista

• Erabakiak lurralde osorako hartzen dira.
• Lurralde-zatiketak

XIX. Mendeko Iraultza Liberalak Europan

Europan, XIX. mendean zehar, burgesiak zuzendutako hainbat iraultza-saiakera gertatu ziren. Helburu nagusia absolutismoa azpiratzea eta gobernu liberalak ezartzea zen.

1820ko Iraultzak

Lehen errebolta liberalak burgesiak babestutako militarren matxinada armatuak izan ziren. Espainian, adibidez, erregimen liberala ezarri zen hiru urtez. Bi Sizilietako Erresuman (Napoli) eta Sardiniako Erresuman ere antzeko mugimenduak izan ziren.

Aliantza Santuaren armadak errebolta hauek zapaldu zituen, monarkia absolutistak berrezarriz.

Bestalde, Grezian iraultza nazionalista bat gertatu zen, Otomandar Inperiotik banatu eta independentzia lortuz 1830ean.

Amerikako espainiar kolonien independentziak ere jarraipena izan zuen,...

Funtzioak:

• Ordena publikoa zaintzen du.
• Bere lurraldea eta herritarrak zaintzen ditu.
• Nazioarteko harremanak izaten ditu.
• Legeak egiten ditu.
• Zerbitzuak ematen ditu.
• Ekonomia arautzen du.
• Ongizate estatua: gobernu batek ekonomian eta gizartean esku hartzen duenean, herritar guztiek bizi maila duina izan dezaten, eta gizarte ezberdintasunak murriz daitezen.

Estatuaren Sailkapena Politika

Demokrazia: hitza grezierazko bi terminotatik dator, herria eta gobernua esan nahi du.

• Herriaren parte hartzea; ordezkariak hautatzen dituzte.

Hauteskundeak

• Adin nagusiko herritar guztiek botoa emateko aukera dute.
• Hauteskundeetara aurkezteko aukera.
• Hauteskundeak aldizka egin behar dira.
• Emaitzen gardentasuna bermatu behar da.

Botereen Banaketa

• Parlamentuak botere legegilea