DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

20ko hamarkadako urte zoriontsuak eta Depresio Handia

20ko hamarkadako urte zoriontsuak: 1922 eta 1929 urteen artean industria asko hazi zen Estatu Batuetan. Bizi-kalitatea hobetu zen eta kontsumo-gizartea sortu zen. Etxetresnak eta autoak eskuragarri izan ziren; epekako erosketen bidez ordaintzen zuten. Bizimodu amerikarra mundu osoan hedatu zen. Aisialdirako moduak aldatu ziren, ikuskizun berriak sortu ziren eta prentsa eta irratia asko hedatu ziren.

Depresio Handia: 1929ko urrian New Yorkeko burtsak porrot egiteak krisialdi ekonomiko larria ekarri zuen: Depresio Handia. Bankuek hondoa jo zuten, enpresa asko itxi behar izan zituzten eta hondamendia izan zen nekazarientzat. Langabezia ikaragarri hazi zen.

New Deal programa eta sufragismoaren

...

Totalitarismoak XX. mendean garaturiko erregimen politikoak dira. Estatuak botere guztiak alderdi bakar batean biltzen ditu eta ideologia bakarra onartzen da.

Totalitarismoaren sorrera Europan

Lehen Mundu Gerra (LMG) ondoren, Europako egoera politikoa eta ekonomikoa oso ezegonkorrak ziren. Tentsio sozial handiko garaia zen, eta krisi ekonomikoak jendea muturreko ideologietan kokatu zuen, bai ezkerrean, bai eskuinean. Politikoki erregimen demokratikoak ezarri ziren, baina gehienetan oso demokrazia ahulak ziren. Iraultza komunistaren beldurra oso handia zen, eta honek goi- eta erdi-mailako klaseak eskuin ideologietara eraman zituen.

Egoera honek erregimen diktatorialak ekarri zituen Europan: Espainia, Italia, Hungaria, Portugal, Alemania…

Europan

...

Elizaren Boterea eta Eragina

Erdi Aroan, Eliza Europako herrialde eta eskualde guztietan zegoen. XI-XIII. mendeetan, kristautasunaren mugak hedatu ziren.

Elizak bizitza pribatua arautzen zuen

Errutuak zuzentzen zituen (bataioa, ezkontza, etab.), elizen kanpaiek bizitza erregulatzen zuten, eta egutegiak eta urteak erlijioan oinarrituta zeuden.

Elizak politikan, ekonomian eta gizartean esku hartzen zuen

Jopuei errentak kobratzen zizkien, nekazari guztiei uztaren hamarrena kobratzen zien, estatuen gorabeheretan parte hartzen zuen, gerretan parte hartzen zuen eta armadak antolatzen zituen erlijioaren alde borrokatzeko (Gurutzadak).

Gurutzadak

XI-XIII. mendeetan, Aita Santuak eta Europako errege-erreginek antolatutako esku-hartze militarrak izan ziren...

Kontsulaldia (1799-1804)

• Estatu-kolpea, burgesiak babestuta.
• 1799an kontsul izendatu: gobernu pertsonalista (autoritarioa).
• Helburuak: ezegonkortasun politikoa gainditzea, iraultzaren printzipio batzuk indartzea, ekonomia suspertzea (burgesiaren interesak).
• Ez botere-banaketarik, ez eskubide-adierazpenik (askatasunak mugatu), zentsura inposatu (iritzi publikoa kontrolatzeko).
• Administrazioa berrantolatu eta zentralizatu:
  • Prefekturak (gobernuaren aginduak probintzietan).
  • Ogasuna erreformatu.
  • Funtzionario-elitea sortu.
  • Hezkuntza bultzatu (lizeoak/eskolak).
• Erbesteratuei itzultzen utzi, Elizarekin konkordatoa (ituna), kode zibila (bizikidetza arautzeko).
• Ekonomia suspertzeko: merkataritza-kodea egin, Frantziako Bankua sortu, billete berriak.

Inperioa (1804-

...

Frantziako Iraultzaren Erradikalizazioa eta Amaiera

2.4. Asanblea Legegilea (1791-1792)

• 1791ko urrian hauteskundeak egin ziren, Asanblea Legegilea ezarriz, nobleziaren eta kleroaren aurka.
• Pribilegiatu askok atzerrira emigratu zuten, iraultzaren aurka konspiratzeko asmoz.
• Europako gainontzeko monarkiak kezkatu ziren. Austriak eta Prusiak Frantziaren aurkako gerra deklaratu zuten 1792ko apirilean.
• Erreforma horiek motz geratzen ziren.
• Iraultzaile erradikalak (Jakobinoak, sans-culotte-en babesarekin) Tuilerietako jauregiari eraso zioten eta Monarka kargutik kendu zuten. Asanbleak hartu zuen haren lekua, eta horrek Errepublikaren hasiera ekarri zuen.

2.5. Girondinoen Konbentzioa (1792-1793)

• 1792an matxinada bat egon zen. Ondorioz, hauteskundeak egin ziren

...

Aldaketa Ekonomikoak

Politika Ekonomiko Berriak

Antzinako Erregimena

• Merkantilismoa ezarri zen.
• Metal preziatuen esportazioak debekatu ziren.
• Merkataritza sustatu zen.
• Esportazioak bultzatu eta inportazioak oztopatu zituzten; produktuak metropoliei soilik saldu eta erosten zizkieten koloniak lortzen zituzten.

XVIII. Mendea

Ideia ilustratuek merkantilismoa baztertzeko politika ekonomiko berriak sortu zituzten: fisiokrazia eta liberalismo ekonomikoa.

Hazkunde Demografikoa

Antzinako Erregimena

• Biztanleen hazkundea urria zen.
• Jaiotza-tasa altua zen (ez zegoelako kontrol-sistemarik).
• Heriotza-tasa altua zen, batez ere janari faltagatik.
• Hazkundea negatiboa ere izan zitekeen.

XVIII. Mendea

• Europako biztanle kopurua igo egin zen.
• Heriotza-tasa gutxitu zen, elikadura

...

1931ko Konstituzioaren Testua

Testuaren ideia nagusia: 1931ko Konstituzioarekin erregimen erabat demokratikoa ezarri zen.

Zer motatako erregimen politikoa ezarri zen Espainian garai honetan eta Konstituzio honen bidez? Klase guztietako langileen errepublika demokratikoa.

Zer esan nahi du testuan azpimarratuta ageri den esaldiak? Erregimen politikoaren bereizgarriak direla herritar guztien berdintasuna eta langileen eskubideen aldeko borroka.

Eskubideak eta Berrikuntzak

Zer eskubide eta askatasun aitortzen zituen Konstituzio horrek? Zein iruditzen zaizu berritzaileena? Zergatik? Konstituzio horretako 3. eta 27. artikuluen arabera, Espainia estatu akonfesionala da, eta herritarrek edozein erlijio askatasunez praktika dezakete. 34. artikuluak adierazpen...

1876ko uztailaren 21eko Legearen analisia

Iruzkindu beharreko testua lehen mailakoa da, eduki juridikoa du, eta egilea Gorteak diren arren, erregeak sinatu zuen. Espainiar guztiei eta, bereziki, euskal probintziei zuzenduta dago. Legearen helburua foruak indargabetzea zen, batez ere zerga- eta soldadutza-arloko pribilegioak ezabatuz. Testua 1876ko uztailaren 21eko Legea da, Alfontso XII.ak tronua hartu eta Bigarren Karlistaldia amaitzean aldarrikatua.

Sarreran, Alfontso XII.a Espainiako errege konstituzionala dela aipatzen da.

Legearen artikulu nagusiak

• Lehen artikulua: Espainiar guztiek zerga-sistema bera izango dutela eta soldadutzara joateko betebeharra dutela ezartzen du.
• Bigarren artikulua: Probintziek armadarako legeak ezarritako gizon-kupoa

...

Euskal Nazionalismoaren Sorrera eta Oinarriak (XIX. mendea)

Euskal nazionalismoa XIX. mendearen amaieran sortu zen, hasieran bizkaitarrismoa deitu zitzaionarekin. Izan ere, Bizkaiari soilik lotutako alderdia izaten hasi zen, nahiz eta gerora euskal biztanleria zuten probintzia guztiak sartu zituen bere aldarrikapenean.

Euskal naziotasunaren oinarri nagusiak hauek ziren:

• Arraza
• Erlijioa
• Hizkuntza
• Legea (Foruak)
• Izaera eta ohiturak

Sabino Arana eta Independentziaren Aldarrikapena

Nazionalismo honen bultzatzailea Sabino Arana izan zen, EAJ-PNVren sortzailea. Aranak Espainiarekin lotura guztiak haustearen eta independentzia aldarrikatzearen aldeko apustua egiten zuen.

Haren arabera, independentzia politikoak euskal gizartea mundu modernoko gaitzetatik babestuko...

Zergatik izan zen garrantzitsua?

Errusia historiako lehen erregimen komunista izatera igaro zelako, lehen ia feudala zen erregimena ordezkatuz.

Tsarismoa eta Errusia Feudala

Tsarismoaren definizioa

Tsarismoa erregimen autokratikoa izan zen, botere absolutua zuen tsar batek gidatua.

Nekazaritza eta jopuen egoera

Errusiako Inperioko jarduera ekonomikoa nekazaritza zen.

Norenak ziren lur gehienak? Nobleenak.

Zer suposatu zuen jopuen emantzipazio dekretuak? 1861eko otsailaren 19ko dekretuari esker lortu zituzten eskubide zibilak nekazariek eta etxeko zerbitzariek. Bizimodua segurtatzeko, lehendik bizi ziren landetxeak eta bizitokiak jaso zituzten, baina gozamenaren eta zerga sistema gogor baten truke.

Industrializazioa XIX. Mendean

XIX. mendean industrializazioa...